Człowiek jest nieodzowną częścią środowiska naturalnego. Aby przeżyć musi nauczyć się chronić naturę, w przeciwnym razie jego istnienie będzie zagrożone. Potrzebne są w związku z tym konkretne działania w celu ochrony przyrody.

Zanieczyszczenie dotyczy środowiska bądź jego elementów, które powodują, że dany element staje się zagrożeniem dla człowieka. Zanieczyszczenie atmosfery można podzielić na trzy podstawowe grupy:

  1. pyłowe
  2. gazowe
  3. biologiczne

Pyły mogą mieć postać nieorganiczną i organiczną. Te pierwsze powstają w wyniku oddziaływań atmosferycznych w czasie wietrzenia skał czy wybuchów wulkanów. Wśród pyłów organicznych można wskazać na takie, które mają pochodzenie roślinne lub zwierzęce. Mogą one powodować alergie, astmę, zmiany skórne. Poważnym niebezpieczeństwem są jednak pyły pochodzące ze sztucznych źródeł. Chodzi tu o szkodliwą działalność przemysłową (górniczą, hutniczą), zbyt duże nasilenie ruchu drogowego. Pył niekorzystnie wpływa na drogi oddechowe. Powoduje zapalenie spojówek, nieżyty nosa czy oskrzeli. Mogą być także przyczyną poważnych pylic płucnych.

Zanieczyszczenia gazowe- najgroźniejsze są zanieczyszczenia spowodowane dwutlenkiem siarki, tlenkiem azotu i tlenkami węgla. Te szkodliwe gazy powstają w wyniku działalności człowieka. Emitowane są głównie przez zakłady przemysłowe, rafinerie ropy naftowej, elektrociepłownie. Dla poszczególnych zanieczyszczeń powietrza ustala się dopuszczalne stężenia, które nie mogą być przekraczane. Stężenie dwutlenkiem siarki traktuje się jako wskaźnik zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego.

      • Dwutlenek siarki- jest to bezbarwny, duszący i ostry gaz. Drażni on drogi oddechowe, powoduje uszkodzenie systemu krążenia. Jest przy tym szkodliwy zarówno dla ludzi jak i zwierząt. Przy stężeniu 400- 500 ppm może nastąpić śmierć. Bardzo łatwo reaguje on z wodą. Przekształca się wówczas w kwas siarkowy. Po utlenieniu wraca do atmosfery w postaci tzw. kwaśnych deszczów. Powoduje tym samym zakwaszenie gleb i niszczenie roślinności. Przyczynia się do niszczenia rzeźb i budowli, szczególnie tych wykonanych z wapienia. W ciągu roku do atmosfery dostaje się aż 128 mln ton związków siarki. W wyniku działalności człowieka powstaje aż 65, 2 mln ton.
      • Tlenki azotu- azot występuje w atmosferze w postaci wolnej oraz w związkach chemicznych (tlenek azotu, dwutlenek azotu). Powstają one w wyniku spalania w piecach przemysłowych oraz nadmiernego ruchu samochodowego. Dwutlenek azotu działa szkodliwie na układ oddechowy. Wywołuje zapalenie oskrzeli i oskrzelików. Powoduje także niszczenie roślin i korozję metalu. W Polsce emisja tlenków azotu wynosi 1,3- 1,5 mln ton rocznie. Aż 90% tej ilości produkuje przemysł energetyczny, ciepłownictwo, transport samochodowy. Tlenek azotu jest bezbarwny i bezwonny. W obecności tlenu utlenia się do postaci dwutlenku azotu (brunatny, ostry gaz o duszącym zapachu). W stężeniu powyżej 100 ppm może powodować paraliż, a nawet śmierć.
      • Tlenki węgla- nie występują w przyrodzie w warunkach naturalnych. Powstają w wyniku szkodliwej działalności człowieka (w przemyśle górniczym, gazowniczym). Uwalnia się także ze spalin samochodowych, występuje w dymie tytoniowym. Tlenek węgla jest silną trucizną, jego powinowactwo jest około 300 razy większe niż tlenu. W wyniku reakcji z hemoglobiną powstaje karboksyhemoglobina. Przy wzroście dwutlenku węgla w powietrzu do 0,1% hemoglobina zostaje zahamowana. Może to doprowadzić do śmierci na skutek uduszenia

Istotne są także zanieczyszczenia o charakterze biologicznym. Trzeba tu wspomnieć, że w skład powietrza wchodzą także bakterie chorobotwórcze, saprofity, wirusy, glony oraz strzępki pleśni. Zanieczyszczenie tego typu może stanowić więc niebezpieczeństwo przenoszenia chorób zakaźnych drogą kropelkową. W powietrzu przeciętnie na 1 cm3 występuje od kilku do tysiąca drobnoustrojów. W pomieszczeniach zamkniętych powietrze jest jeszcze bardziej zanieczyszczone. Ważne jest więc częste wietrzenie pomieszczeń, głównie wtedy jeśli przebywa w nich osoba chora. W ten sposób można uchronić się przed wieloma infekcjami.

Bardzo groźnym niebezpieczeństwem dla środowiska i człowieka jest produkcja freonów. Gazy te wykorzystywane są do produkcji lodówek, tworzyw sztucznych, aerozoli. W stratosferze gazy te zostają uwolnione i prowadzą do rozrzedzenia warstwy ozonowej. W ten sposób nieustannie dochodzi do powiększania tzw. dziury ozonowej. Warstwa ozonowa jest powłoką ochronną, która zabezpiecza przed przenikaniem nadmiernej ilości promieniowania ultrafioletowego. Braki w tej warstwie powodują, że na Ziemię zaczyna przenikać nadmiar tych promieni. Prowadzi to do większego prawdopodobieństwa zachorowania na raka skóry. Promieniowanie UV niekorzystnie wpływa na wzrok- powoduje zaćmę i ślepotę. Prowadzi też do osłabienia ogólnej odporności zdrowotnej oraz niszczenia i zanikania wielu gatunków roślin i zwierząt.

Trzeba tu także zasygnalizować problem znany pod nazwą efekt cieplarniany. Kwestia ta dotyczy ciągłego podnoszenia się temperatury i wywoływania tym samym wielu zmian o charakterze klimatycznym. Większość badaczy uważa, że postępujące ocieplenie jest wynikiem zbyt intensywnej industrializacji. Inne przyczyny to produkcja substancji chemicznych oraz wzmożona w ostatnich latach wycinka drzew. Wszystko to powoduje szereg anomalii pogodowych, takich jak huragany, tajfuny o niespotykanej dotąd mocy, powodzie i wichury. Według prognoz analityków w ciągu najbliższych kilkunastu lat może dojść do podwyższenia temperatury o nawet 30 C. Największa emisja gazów, które przyczyniają się do efektu cieplarnianego przypada na kraje najwyżej rozwinięte (głównie Stany Zjednoczone i kraje Unii Europejskiej).

W celu zapobiegania i ograniczania zanieczyszczeń powietrza należy:

  1. Likwidować stare, nie-ekologiczne technologie.
  2. Stosować paliwa, które nie zawierają siarki i ołowiu.
  3. Wprowadzać urządzenia i aparaty, które będą redukować i neutralizować zanieczyszczenia.
  4. Wprowadzać surowe kary za nadmierną emisję szkodliwych substancji.
  5. Stosować metody naturalne ( sadzenie drzew, zwiększanie powierzchni obszarów zielonych w miastach i na obrzeżach).

Warto pamiętać, że nie tylko działalność przemysłowa prowadzi do wzrostu zanieczyszczenia. Każdy człowiek swoim bezmyślnym zachowaniem czyni to także. Robiąc zakupy przeważnie nie zwracamy uwagi na możliwość wyboru ekologicznych produktów i opakowań. Wracamy więc z ogromną ilością towarów opakowanych w foliowe woreczki, które potem nie są nam już potrzebne. Wyrzucamy je do kosza. Nie zastanawiamy się przy tym nad możliwością segregowania śmieci. To zaś mogłoby w dużej mierze obniżyć ilość emitowanych gazów. Przy niskiej świadomości ekologicznej częściej także korzystamy z samochodów., zamiast przesiąść się na rower czy skorzystać z komunikacji miejskiej. Jest to nie tylko tańsze i wygodniejsze, ale zdrowsze dla nas i naszego środowiska.

Zanieczyszczenie atmosfery nie jest problemem jednego, czy grupy państw. Nie można bowiem wyznaczyć granic dla emitowanych gazów czy pyłów. Konieczne jest więc współdziałanie wszystkich krajów i organizacji. Tylko w taki sposób możliwe będzie zahamowanie i ograniczenie tego procesu.

Jedną z ważniejszych organizacji, która walczy na rzecz ochrony środowiska jest Greenpeace. Jej celem jest zbieranie wszelkich informacji na temat zagrożeń oraz podejmowanie konkretnych działań na rzecz ochrony środowiska. Przede wszystkim prowadzi ona walkę o zaprzestanie emisji szkodliwych gazów, w tym freonów. Działa na rzecz powiększania areału lasów , głównie tropikalnych. Dąży do zlikwidowania przestarzałych elektrowni atomowych.

W ostatnich latach podjęto konkretne działania na polu międzynarodowym. W 1992 roku przyjęto Deklarację z Rio, której celem jest ograniczenie emisji tzw. gazów cieplarnianych oraz ochrona środowiska naturalnego. W 1997 roku 161 państw podpisało Konwencję z Kioto. Doszło wówczas do porozumienia o zmniejszeniu produkcji dwutlenku węgla. Rozpatrywano zarazem możliwość handlu redukcjami emisji. Najdalej idące ograniczenia proponowały kraje Unii Europejskiej- o 15% do 2010 roku. Nie spotkało się to jednak z aprobatą pozostałych państw. Najgłośniej protestowały te kraje, które emitują największe ilości zanieczyszczeń. Kraje biedne, słabo rozwinięte domagały się z kolei pewnych ustępstw i ulgowego potraktowania. Udało się jednak osiągnąć kompromis. Państwa zobowiązały się do zmniejszenia ilości zanieczyszczeń w okresie od 2008 do 2012.

Problemy ochrony środowiska odgrywają dziś coraz większą rolę. Angażują nie tylko władze państw, ale też społeczność międzynarodową. Polityka poszczególnych państw nie może być wyznaczana bez uwzględniania ochrony natury. Wymaga to zarazem działania wielostronnego i wielokierunkowego. Dlatego organizowane są konferencje przeglądowe, tworzone są organizacje o zasięgu regionalnym jak i globalnym. W szkołach prowadzona jest edukacja już od najmłodszych klas. Celem jest poprawa stanu wiedzy, ale także prowadzenie działalności praktycznej. Przykładem takiego działania są prowadzone w Polsce już od wielu lat (na świecie wcześniej) tzw. Dni Ziemi. Dzieci zdobywają w tym czasie informacje na temat swojej planety, biorą także udział w porządkowaniu miasta. W celu lepszego przyswojenia sobie wiedzy organizowane są liczne konkursy i zabawy. Ma to nauczyć je, że świat to nasze wspólne dziedzictwo. Zanieczyszczając go tak naprawdę działamy przeciwko sobie.

W skali państw chodzi o prowadzenie racjonalnej i oszczędnej eksploatacji surowców. Dlatego prowadzone są badania na temat możliwości alternatywnych sposobów uzyskiwania energii. Dąży się do wdrażania nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Często są to bardzo drogie rozwiązania, na które wiele państw po prostu nie stać. Organizowane są więc wspólne szkolenia i konferencje, na których naukowcy wymieniają się zdobytą wiedzą i doświadczeniem. Popularne stają się także wymiany studentów i naukowców. którzy w innym kraju zdobywają nowe umiejętności. Państwa bogate starają się pomagać tym biedniejszym, gdzie świadomość ekologiczna jest jeszcze niewielka. Jest to jednak trudna działalność, gdyż właśnie te kraje chcąc się rozwinąć, muszą rozwijać przemysł i gospodarkę.

Najważniejsze jest jednak to, że problem ochrony środowiska staje się powszechnie dyskutowany. Państwa zdały sobie sprawę, że tylko głośno mówiąc o wielu zagrożeniach, będą mogły wspólnie im się przeciwstawić.