Ołów to pierwiastek chemiczny o symbolu Pb. Jest miękkim, łatwo topliwym metalem i w środowisku naturalnym występuje w postaci minerałów: siarczku ołowiu PbS (galena), PbSO4 (anglezyt), PbCrO4 (krokoit) oraz PbCO3 (cerusyt). Ołów znany jest już ponad 3 tysiące lat. Jego metaliczna forma znajduje zastosowanie m.in. w produkcji licznych stopów metali (np. do produkcji łożysk lub czcionek), powłok ochronnych, osłon kabli elektrycznych, a także celulozy, wapna bielącego oraz kwasu siarkowego. Działalność ludzka jest powodem emisji ołowiu do atmosfery oraz środowiska. Przyczyniają się do tego przede wszystkim takie gałęzie przemysłu jak hutnictwo metali i szkła, przemysł naftowy i gumowy, produkcja pestycydów, przestarzałe drukarnie, a także produkcja akumulatorów, spalanie paliw i inne zanieczyszczenia motoryzacyjne.

W zależności od miejsca stężenie ołowiu w atmosferze wynosi od ok. 1 ng/m3 na obszarach okołobiegunowych do ok. 20 g/m3 w dużych aglomeracjach miejskich. Średnio w miastach wynosi od 70 - 8 000 ng/m3, a naturalna zawartość to 0,5 - 10 ng/m3. W wodzie morskiej naturalne stężenie ołowiu waha się między 0,01, a 0,06 µg/l, w wodach płynących wynosi ok. 0,2 µg/l, a dopuszczalnym stężeniem w wodzie pitnej jest 50 µg/l. Naturalne stężenie ołowiu w glebie wynosi 20 ppm. Jednak stężenia rzędu 25-40 ppm przyjmuje się za zakres normy, z powodu wieloletnich oddziaływań zanieczyszczeń. Użytki rolne nie powinny mieć większego stężenia ołowiu niż 100 ppm. Gleby skażone zawierają od 1 100 do 18 500 ppm ołowiu. Te normy zawartości ołowiu są bardzo ważne, ponieważ jest on pierwiastkiem toksycznym dla człowieka, zwierząt i roślin. Żaden z procesów fizjologicznych ani biochemicznych w organizmach żywych nie wymaga obecności ołowiu. W wodzie oraz w roślinach jest silnie bioakumulowany. Ryby i rośliny pobierają ołów z intensywnością proporcjonalną do jego stężenia w środowisku. Szacuje się, że 73 - 95% ołowiu pobieranego przez rośliny pochodzi z opadów atmosferycznych. Naturalny poziom Pb w roślinach wynosi 1 - 3 ppm, a na glebach zanieczyszczonych osiągane są wartości od 10 do 900 ppm.

Toksyczność ołowiu w roślinach polega przede wszystkim na zaburzeniach procesów fotosyntezy, dzielenia komórek oraz gospodarki wodnej. Ołów jest niebezpieczny również dla ludzi i zwierząt. Jony ołowiu łączą się z enzymami i zaburzają pracę centralnego i ośrodkowego systemu nerwowego, układu krwiotwórczego oraz nerek i wątroby. Ołów jest mutagenny i może powodować raka, ponadto ma możliwość przechodzenia przez łożyskowo, przez co jest stanowi ogromne zagrożenie dla płodu. Stężenie 10 µg/dl we krwi noworodka lub matki może prowadzić do nieprawidłowego wzrostu, przedwczesnego porodu oraz opóźnień w rozwoju dziecka. Dawka powyżej 10 µg/dl jest śmiertelna dla dzieci, u dorosłych letalne może być stężenie ponad 120 µg/dl. Ołów może dostać się do organizmu kilkoma drogami: przez skórę, drogą oddechową (pary i pyły), lub pokarmową. Tą ostatnią dostają się największe ilości, wraz ze skażonym pożywieniem, wodą oraz przez używanie narzędzi kuchennych zawierających ten pierwiastek. U ludzi i zwierząt ok. 35% wchłanianego ołowiu absorbuje się w płucach, 2 - 16% w przewodzie pokarmowym, a ok. 16% wydalane jest z moczem i kałem. Przy zetknięciu się z ołowiem jego poziom można wykryć we krwi, a przy długotrwałej ekspozycji akumulowany jest on w kościach.

Chorobą wywoływaną u ludzi przez ołów jest tzw. ołowica. Występuje ono przede wszystkim u osób pracujących z tym pierwiastkiem lub mającym z nim długą styczność (np. Rzymianie w miastach budowali wodociągi z rur ołowianych). Jest to przewlekłe zatrucie tym pierwiastkiem, a objawami są bladoszara barwa skóry, niebiesko-czarna obwódka dziąseł (tzw. rąbek ołowiczny), bezsenność, osłabienie organizmu, brak łaknienia, zawroty i bóle głowy, drżenie mięśniowe oraz tzw. kolka ołowicza (bolesny skurcz mięśni gładkich jelit). Trwałymi skutkami ołowicy są niedokrwistość, miażdżyca naczyń krwionośnych oraz uszkodzenie nerek i wątroby. Objawy mogą pogłębiać takie czynniki jak kwasica, ,choroby zakaźne, alkoholizm i niedobór wapnia, ponieważ powodują one uwalnianie jonów Pb zakumulowanych w kościach. Leczenie ołowicy polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny czyli pozbawienia kontaktu z ołowiem. Podaje się także witaminy, leki przeciw objawowe oraz chelatory które wiążą jony ołowiu.

Czteroetylek ołowiu to bezbarwna ciecz o słabym zapachu aromatycznym. Związek ten dodawany był dawniej do paliw samochodowych jako tzw. środek przeciwstukowy. Benzynę zawierającą czterotlenek ołowiu nazywa się etyliną. Zawartość w benzynie samochodowej wynosi od 0,4 do 0,6%, a w paliwach lotniczych od 1 do 1,5%. Czteroetylek ołowiu to związek bardzo silnie toksyczny. Można się zatruć przez samo wdychanie oparów lub przez skórę, a wypicie nawet kilku mililitrów prowadzi do zgonu. Czterotkelen ołowiu jest dobrze rozpuszczalny w tłuszczach i odkłada się w błonach lipidowych oraz w tkance nerwowej. Na szczęście współcześnie używa się już w większości benzyn bezołowiowych.