Układ nerwowy jest to zespół struktur w organizmie służący do odbierania bodźców ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego oraz do ich przetwarzania i przekazywania do odpowiednich narządów wykonawczych. Zbudowany jest z elementów pobudliwych, czyli:

  • komórek nerwowych zwanych neuronami,
  • tkanki glejowej utworzonej przez komórki glejowe.

Budowa komórki nerwowej:

Neuron Neuron komórka nerwowa - podstawowa jednostka tkanki nerwowej, wyspecjalizowana w odbieraniu, przetwarzaniu i przekazywaniu impulsów nerwowych. Składa się z ciała komórki (perykarionu) i wypustek - ... Czytaj dalej Słownik biologiczny lub inaczej komórka nerwowa jest to silnie wyspecjalizowana komórka pochodzenia entodermalnego, która jest podstawową jednostką strukturalną i funkcjonalną tkanki nerwowej. Zadaniem neuronu jest odbieranie, przetwarzanie, przewodzenie i przekazywanie sygnałów elektrycznych, czyli impulsów. Neuron zbudowany jest z:

  • ciała komórki nerwowej zwanej perykarionem i odchodzących od niego dwóch rodzajów wypustek,
  • wielu dendrytów,
  • jednej długiej wypustki zwanej aksonem lub neurytem.

Budowa morfologiczna neuronów:

  • jednobiegunowe - zbudowane są z tylko jednego aksonu
  • dwubiegunowe - posiadają jeden akson Akson neuryt. Długa wypustka neuronu, która przewodzi impulsy nerwowe odśrodkowo, tj. z ciała komórki nerwowej. Akson może być nagi lub osłonkowy. Osłonki aksonu (mielinowa lub Schwanna w ... Czytaj dalej Słownik biologiczny i jeden dendryt
  • wielobiegunowe - zbudowane są z jednego aksonu i wielu dendrytów.

Podział neuronów ze względu na pełnione funkcje:

  • neurony czuciowe (sensoryczne) - odbierają impulsy nerwowe np. od ciałek zmysłowych skóry wrażliwych na ból, zimno lub gorąco i przekazują je do ośrodkowego układu nerwowego
  • neurony ruchowe (motoryczne) - odbierają impulsy nerwowe z ośrodkowego układu nerwowego które są wysyłane przez komórki nerwowe kojarzeniowe i doprowadzają je do narządu wykonawczego, czyli efektora którym jest mięsień lub gruczoł,
  • neurony kojarzeniowe (pośredniczące, interneurony) - są zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym i pośredniczą w przekazywaniu impulsu nerwowego między neuronami czuciowymi i ruchowymi.

Synapsa:

Synapsa Synapsa miejsce przekazywania impulsu nerwowego z jednego neuronu na drugi lub na narząd wykonawczy (gruczoł, mięsień). Po dotarciu fali depolaryzacji do kolbki presynaptycznej dochodzi do ... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest to miejsce styku zakończenia aksonu jednego neuronu z dendrytem lub ciałem innego neuronu lub też z komórką narządu wykonawczego, czyli efektora (narządu, gruczołu). Synapsa pośredniczy w przekazywaniu stanów czynnościowych. Synapsa składa się z błony presynaptycznej, należącej do kolbki synaptycznej, tj. gruszkowatego tworu w obrębie zakończenia nerwu utworzonego przez akson pierwszego neuronu, błony postsynaptycznej należącej do następnej komórki i szczeliny synaptycznej, czyli wąskiej przestrzeni między obu błonami. W kolbce synaptycznej są pęcherzyki zawierające mediator, gdy pobudzenie dochodzi do zakończenia nerwowego, ich zawartość dostaje się do szczeliny, a uwolniony mediator oddziałuje na błonę postsynaptyczną.

Rodzaje synaps:

  • Elektryczne - błona presynaptyczna i postsynaptyczna są w odległości około 2 nm, co pozwala na przeskoczenie impulsu z jednej komórki na drugą. Synapsy te bardzo szybko przewodzą impulsy, mają minimalne opóźnienie synaptyczne, impuls może być przekazywany dwukierunkowo
  • Chemiczne - pod wpływem bodźca z części presynaptycznej uwalniany jest neurotransmiter, który dyfunduje przez błony do części postsynaptycznej. Odległość między częściami presynaptycznymi a post synaptycznymi wynosi ok. 30-50 nm. Synapsy te przewodzą wolniej niż elektryczne, mają opóźnienie 0,5-5 nm, impuls może być przekazywany tylko w jednym kierunku.

Podział synaps ze względu na  rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur ... Czytaj dalej Słownik biologiczny neurotransmitera:

  • Hamujące - kwas gammaaminomasłowy (GABA), glicyna
  • Pobudzające- kwas glutaminowy, kwas asparaginowy, acetylocholina, noradrenalina, adrenalina, dopamina, serotonina

.

Tkanka Tkanka zespół komórek o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, pełniących te same określone funkcje w organizmie. Tkanki są materiałem budulcowym organów lub narządów.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
glejowa:

Tkanka glejowa to inaczej glej lub tzw. neuroglej. Jest to rodzaj tkanki łącznej. Tworzy ją zespół zróżnicowanych morfologicznie i funkcjonalnie komórek glejowych, czyli gliocytów towarzyszących nieustannie komórkom nerwowym.

Podział gliocytów ze względu na budowę, funkcję i pochodzenie:

  • Astrocyty - tworzą makroglej,
  • oligodendrocyty -tworzą tzw. oligodendroglej,
  • ependymocyty -tworzą ependymę,
  • lemocyty Lemocyty komórki Schwanna - komórki glejowe obwodowego układu nerwowego. Otaczają włókna nerwowe, tworząc na nich osłonkę - neurolemmę lub osłonkę mielinową. Pełnią funkcję odżywczą i ... Czytaj dalej Słownik biologiczny - to komórki Schwanna
  • komórki mikrogleju;

Funkcja tkanki glejowej:

  • szkieletowa -stanowi rusztowanie, podporę dla neuronów,
  • izolująca -tworzy osłonkę mielinową,
  • obronna - (ma zdolność do fagocytozy,
  • pośredniczy w odżywianiu komórek nerwowych i uzupełnia ubytki w tkance nerwowej.

Układ nerwowy charakteryzuje się wysokim stopniem centralizacji. W związku z tym rozróżnia się:

  • układ nerwowy ośrodkowy utworzony przez mózg i rdzeń kręgowy,
  • układ nerwowy obwodowy, który tworzą zwoje nerwowe, nerwy i zakończenia nerwowe czyli synapsy.

Ośrodkowy układ nerwowy:

  • Mózg, mózgowie jest to największe skupisko komórek nerwowych(neuronów). Stanowi zespół najwyższych ośrodków czuciowych, kojarzeniowych i ruchowych. Mózg położony jest w mózgoczaszce a rozwija się z trzech pęcherzyków pierwotnych: przodomózgowia, śródmózgowia i tyłomózgowia, z których powstaje pięć pęcherzyków wtórnych, będących zawiązkami pięciu części mózgu: kresomózgowia, międzymózgowia, śródmózgowia, móżdżku, rdzenia przedłużonego przechodzącego rdzeń kręgowy. Wewnątrz mózgu znajduje się układ komór mózgowych, które wypełnione są płynem mózgowo - rdzeniowym. Płyn mózgowo-rdzeniowy jest to przezroczysta ciecz wypełniająca wnętrze komór mózgowych, kanału centralnego rdzenia kręgowego i przestrzeń podpajęczynówkową. Skład chemiczny płynu mózgowo - rdzeniowego jest zbliżony do składu osocza krwi. Ma on znaczenie ochronne dla mózgu i rdzenia kręgowego m.in. amortyzuje wstrząsy. Powierzchnię mózgu okrywają opony mózgowo-rdzeniowe. Opony mózgowo - rdzeniowe są to łącznotkankowe błony oddzielające powierzchnię mózgu i rdzenia kręgowego od otaczających je kości i stanowiące dodatkowe zabezpieczenie przed urazami mechanicznymi. U człowieka rozróżnia się 3 opony mózgowo-rdzeniowe: bezpośrednio do tkanki nerwowej przylega opona miękka, którą otacza pajęczynówka, czyli opona pajęcza. Pomiędzy nimi znajduje się przestrzeń podpajęczynówkowa, wypełniona płynem mózgowo-rdzeniowym. Na zewnątrz zaś leży opona twarda, której wpuklenie między półkule mózgowe jest zwane sierpem mózgu. Według często stosowanego podziału funkcjonalnego terminem mózg określa się kresomózgowie, czyli półkule mózgowe połączone ciałem modzelowatym i jądra podstawy, zaś pozostałe części mózgu, poza móżdżkiem, określa się jako pień mózgu. Kresomózgowie, pień mózgu i móżdżek nazwane zostały mózgowiem. Zewnętrzna część półkul mózgowych pokryta jest korą mózgową, a wewnątrz zbudowana jest z istoty białej. Złożona jest ona z włókien nerwowych, wśród których mieszczą się jądra podstawy. Zalicza się do nich m.in. ciało prążkowane, które jest zespołem struktur regulujących płynność i precyzję ruchów, napięcie mięśniowe oraz ciało migdałowate, który kieruje czynnościami popędowo-emocjonalnymi. W skład pnia mózgu wchodzi wzgórze. Jest to ważna stacja przekaźnikowa dla impulsów biegnących do kory mózgowej i jąder podstawy oraz podwzgórze, które wraz ze wzgórzem należy do międzymózgowia kieruje reakcjami popędowymi utrzymaniem homeostazy, czynnościami autonomicznego układu nerwowego. Śródmózgowie, most Most Most symbolizuje połączenie dwóch światów, połączenie w czasie i przestrzeni, sprawiedliwość, stałość, wierność, życie, niebezpieczeństwo, próbę, zmianę, pragnienie, ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich i rdzeń przedłużony, zawierające m.in. jądra nerwów czaszkowych.

Masa mózgu dorosłego człowieka wynosi średnio 1200-1500 g i jest zależna m.in. od płci, wieku i masy ciała.

  • Rdzeń kręgowy położony jest w kanale kręgowym i łącząca się z rdzeniem przedłużonym. Rdzeń kręgowy zbudowany jest z obwodowo ułożonej istoty białej i znajdującej się wewnątrz istoty szarej, której przekrój poprzeczny ma kształt litery H. Zawiera ośrodki ruchowe, oraz skupiska neuronów czuciowych. Istota biała zawiera szlaki (drogi) łączące rdzeń kręgowy z mózgiem.

Obwodowy układ nerwowy:

Obwodowy układ nerwowy jest to część układu nerwowego pośrednicząca w wymianie informacji między ośrodkowym układem nerwowym a narządami i tkankami organizmu. W jego skład wchodzą elementy przewodzące pobudzenie, czyli nerwy i zwoje nerwowe. Nerwy są struktury zbudowane z włókien nerwowych. Nerwy odchodzące od mózgu noszą nazwę nerwów czaszkowych, od rdzenia kręgowego odchodzą nerwy rdzeniowe. Włókna nerwowe w obrębie nerwu są ułożone w pęczki otoczone zrębem łącznotkankowym. W budowie nerwu wyróżnia się w nim, śródnerwie, czyli tkankę otaczającą poszczególne włókna, onerwie, które otacza pęczki włókien, oraz nanerwie otaczające cały nerw. Włókna nerwowe przebiegają w kierunku odśrodkowym - od mózgu i rdzenia kręgowego do narządów wykonawczych, oraz dośrodkowym. Pierwsze z nich noszą nazwę eferentnych (odprowadzających), drugie - aferentnych (doprowadzających). Nerwy mogą zawierać tylko włókna aferentne lub eferentne bądź też, częściej, oba rodzaje. Niektóre oprócz włókien somatycznych zawierają także włókna układu autonomicznego. Grubość nerwów jest bardzo zróżnicowana, w zależności od liczby włókien oraz grubości osłonek łącznotkankowych. Włókna nerwowe:

  • Nagie (bezosłonkowe) - pozbawione są osłonek i otoczone neurylemmą. Włókna te przewodzą wolno, ponieważ mają małą średnicę. Są najpierwotniejszym typem włókien, u bezkręgowców występują powszechnie, a u kręgowców w nerwie węchowym.
  • Jednoosłonkowe rdzenne - jeden aksonu otoczony jest osłonka mielinową, mają małą średnicę, prędkość przewodzenia impulsu 3 - 16 m/s, tworzy substancję białą w ośrodkowym układzie nerwowym
  • Jednoosłonkowe bezrdzenne - od 7 - 12 aksonów otoczonych jest osłonką mielinową i komórkami Schwana, czyli hemocytami, prędkość przewodzenia impulsu 0,3 - 2 m/Dwuosłonkowe, występuje w układzie nerwowym autonomicznym
  • Dwuosłonkowe - akson otoczony jest dwoma osłonkami: mielinową (rdzenną) i neurylemmą utworzoną przez hemocyty. W miejscu stykania się hemocytów powstają charakterystyczne przewężenia zwane przewężeniami Rainviera. Szybkość przewodzenia impulsu we włóknach dwuosłonkowych wynosi 120 m/s.

Skupiska ciał neuronów tworzą zwoje nerwowe zwoje nerwowe.

Nerwy czaszkowe:

Nerwy czaszkowe, nerwy mózgowe to nerwy wychodzące z odpowiednich części mózgu. Wyróżnia się 12 par nerwów czaszkowych. Wszystkie pary nerwów czaszkowych (z wyjątkiem nerwu IV) wychodzą z powierzchni podstawnej mózgu. Nerwy czaszkowe unerwiają głowę z wyjątkiem nerwu błędnego. Nerwy czaszkowe można podzielić na:

  • nerwy zmysłowe: pary I, II, i VIII, obejmują wyłącznie włókna czuciowe;
  • nerwy mięśni gałki ocznej i języka: pary III, IV, VI, XII, o charakterze mieszanym, są tworzone przez włókna ruchowe oraz czuciowe;
  • nerwy mieszane, czuciowo-ruchowe to pary III, VII, IX i X (prawdopodobnie także V) zawierają również włókna przywspółczulne autonomicznego układu nerwowego lub korzeni grzbietowych nerwów rdzeniowych, natomiast ciała tych komórek znajdują się w zwojach rdzeniowych lub odpowiednich zwojach nerwów rdzeniowych. Włókna eferentne wychodzą przez korzenie brzuszne nerwów rdzeniowych lub odpowiednie ruchowe nerwy czaszkowe.

Nerwy rdzeniowe:

Nerwy rdzeniowe to parzyste nerwy odchodzące metamerycznie od rdzenia kręgowego. U człowieka 31 par:

  • 8 par nerwów szyjnych,
  • 12 piersiowych,
  • 5 lędźwiowych,
  • 5 krzyżowych,
  • 1 para nerwów guzicznych.

Każdy nerw Nerw równolegle biegnąca wiązka włókien nerwowych spojona tkanką łączną wiotką. W nerwach występują włókna nerwowe reprezentujące somatyczny i autonomiczny układ nerwowy. W zależności od ... Czytaj dalej Słownik biologiczny rdzeniowy jest związany z rdzeniem 2 korzeniami, stanowiącymi wiązki włókien nerwowych: brzusznym (przednim) i grzbietowym (tylnym). W korzeniach grzbietowych występują zgrubienia, zwane zwojami rdzeniowymi, mieszczące neurony czuciowe, których wypustki dośrodkowe wnikają do rdzenia kręgowego, wypustki obwodowe zaś doprowadzają impulsy z receptorów skórnych i mięśniowych. W korzeniach brzusznych biegną włókna z ośrodków ruchowych rdzenia kręgowego do mięśni oraz z ośrodków autonomicznych do zwojów autonomicznych w autonomicznym układzie nerwowym. Korzeń przedni i tylny łączą się w nerw mieszany czuciowo-ruchowy. Nerwy rdzeniowe tworzą w swoim przebiegu tworzą sploty nerwowe, od których odgałęziają się nerwy biegnące do poszczególnych mięśni i odcinków skóry.

Podział nerwów:

  • Ruchowe - III okoruchowy, IV bloczkowy, VI odwodzący, XI dodatkowy, XII podjęzykowy
  • Czuciowe - I węchowy, II wzrokowy, VIII ślimakowy
  • Mieszane - V trójdzielny, VII twarzowy, IX językowo - gardłowy, X błędny

Układ nerwowy dzieli się też na:

  • Układ somatyczny kieruje dowolnymi czynnościami organizmu, takimi jak poruszanie się, czucie i percepcja, uczenie się. Działa na zasadzie łuku jest zorganizowany na odruchowego. Łuk odruchowy inaczej droga odruchowa jest to zespół struktur anatomicznych biorących udział w realizacji odruchu. Składa się z narządu odbiorczego - receptora, drogi doprowadzającej impulsy nerwowe do ośrodka nerwowego, ośrodka nerwowego, drogi odprowadzającej impulsy z ośrodka oraz narządu wykonawczego - efektora. Najprostszy łuk odruchowy to tzw. łuk odruchowy monosynaptyczny składający się z dwóch neuronów: czuciowego i wykonawczego. W ośrodku odruchu występuje tylko jedna synapsa. Przeważnie w skład łuku odruchowego wchodzi wiele neuronów to wtedy jest tzw. łuk odruchowy polisynaptyczny gdyż między obu neuronami występują neurony pośredniczące (interneurony). Składa się z receptora, neuronu aferentnego (dośrodkowego), jednej lub wielu synaps w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, neuronu aferentnego (odśrodkowego) oraz efektora. Połączenie między neuronem aferentnym a eferentnym znajduje się na terenie mózgowia i rdzenia kręgowego. Wypustki neuronów aferentych przebiegają w obrębie nerwów czaszkowych.
  • Układ autonomiczny, wegetatywny układ nerwowy. Unerwia mięśnie gładkie, mięsień sercowy i komórki gruczołowe zlokalizowane w różnych narządach. Jego działanie nie podlega naszej woli. Pozostaje pod kontrolą wyższych ośrodków mózgu. Autonomiczny Autonomiczny korzystający z autonomii, odnoszący się do niej, anat. a. układ nerwowy - część układu nerwowego unerwiająca narządy wewnętrzne i regulująca ich czynności niezależne od woli, ... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych układ nerwowy dzieli się na układ współczulny, czyli sympatyczny, i przywspółczulny, czyli parasympatyczny; działanie obu części jest z reguły antagonistyczne. Ośrodki współczulne leżą w odcinku piersiowym i lędźwiowym rdzenia kręgowego. Wychodzące z nich włókna przedzwojowe dochodzą do zwojów kręgowych lub do zwojów dalej położonych, tzw. przedkręgowych, obwodowych (np. trzewnego), gdzie tworzą synapsy z następnymi neuronami. Wychodzące ze zwojów włókna tych neuronów, tzw. pozazwojowe, docierają do określonych narządów. Ośrodki przywspółczulne znajdują się w śródmózgowiu, moście, rdzeniu przedłużonym dołączają swe włókna do nerwów czaszkowych: III, VII, IX, X oraz w odcinku krzyżowym rdzenia kręgowego. Włókna przedzwojowe układu przywspółczulnego kończą się w zwojach, w pobliżu unerwianych narządów lub w samych narządach.

Układ współczulny (sympatyczny):

Składa się z połączonych ze sobą zwojów, które położone są po obu stronach kręgosłupa i tworzą tzw. pnie współczulne oraz sploty włókien nerwowych zlokalizowanych w innych narządach. Ze zwojów i splotów odchodzą nerwy współczulne unerwiające różne okolice ciała.

  • Rozszerzanie źrenicy oka
  • Zmniejszanie wydzielania śliny
  • Zwiększanie wydzielania potu
  • Przyśpieszanie akcji serca
  • Podwyższanie ciśnienia krwi
  • Zwalnianie ruchów jelit
  • Zmniejszanie wydzielania soku żołądkowego
  • Zmniejszanie wydzielania moczu
  • Powoduje jeżenie się włosów

Układ przywspółczulny (parasympatyczny):

Włókna nerwowe wychodzą z pnia mózgu. Większość z nich przebiega wspólnie z nerwem błędnym i dochodzi do płuc, serca, żołądka, jelit, wątroby. W układzie przywspółczulnym zwoje leżą w pobliżu unerwianych narządów lub w samych narządach.

  • Zwężanie źrenicy oka
  • Zwiększanie wydzielania śliny
  • Zmniejszanie wydzielania potu
  • Zwalnianie akcji serca
  • Obniżanie ciśnienia krwi
  • Przyśpieszanie ruchów jelit
  • Zwiększanie wydzielania soku żołądkowego
  • Zwiększanie wydzielania moczu

.