Eneida - geneza utworu i gatunek
„Eneida” to epos narodowy, który powstał na zamówienie polityczne i kulturalne cesarza Oktawiana Augusta. Pragnął stworzyć dzieło gloryfikujące Rzym, jego przeszłość i misję dziejową. Epos narodowy miał stać się narodową epopeją Rzymu, analogiczną do „Iliady” i „Odysei” Homera, będąc jednocześnie nośnikiem idei propagandowych i kulturalnych.
Wergiliusz, nawiązując do legendy o Eneaszu, bohaterze trojańskim, który po upadku Troi wyruszył do Italii, chciał ukazać boskie i heroiczne początki Rzymu. Według rzymskiej tradycji Eneasz był przodkiem rodu Julijczyków, do którego należał sam cesarz August. Utwór miał więc podkreślać boskie pochodzenie Augusta i jego panowania.
Prace nad „Eneidą” zawierającą księgi I-XII trwały około 11 lat (29–19 r. p.n.e.), jednak dzieło pozostało niedokończone z powodu śmierci poety. Wergiliusz w testamencie nakazał spalić manuskrypt, lecz Oktawian August zdecydował się go opublikować, co pozwoliło epopei stać się jednym z najważniejszych dzieł literatury rzymskiej.
Gatunek literacki - epos
„Eneida” to klasyczny epos (epopeja), wzorowany na dziełach Homera. Charakteryzuje się następującymi cechami:
- Temat narodowy: Utwór opowiada o początkach Rzymu, związanych z wędrówką i walkami Eneasza.
- Bohater heroiczny: Eneasz jako archetyp bohatera epickiego, pełniący misję o znaczeniu historycznym i kosmicznym.
- Inwokacja i interwencje bogów: Dzieło rozpoczyna się inwokacją do muzy, a bogowie odgrywają kluczową rolę w losach bohaterów.
- Styl podniosły: Wergiliusz używa wysokiego rejestru języka i rozbudowanych opisów.
- Narracja epicka: Liczne retrospekcje (np. upadek Troi) i wizje przyszłości (np. chwała Rzymu) nadają utworowi monumentalny charakter.
Cechy specyficzne „Eneidy”
- Epos dydaktyczno-propagandowy: utwór służy umacnianiu ideologii cesarstwa rzymskiego i chwały Augusta (np. tarcza Eneasza zawiera sceny z wielkich triumfów rzymskich, cała zbroja Eneasza jest upostaciowieniem siły miasta)
- Synkretyzm gatunkowy: łączy elementy eposu heroicznego („Iliada”), podróżniczego („Odyseja”) i dydaktycznego (elementy moralne i polityczne).
- Symbolika: „Eneida” to nie tylko historia Eneasza, ale także metafora przeznaczenia, poświęcenia i narodzin imperium.
