Teatr Niewidzialnych Dzieci - geneza i gatunek utworu
Powieść Marcina Szczygielskiego „Teatr Niewidzialnych Dzieci” została wydana po raz pierwszy w 2016 roku przez Instytut Wydawniczy Latarnik.
Geneza utworu wiąże się z potrzebą opowiedzenia o doświadczeniu dzieciństwa w realiach schyłkowego PRL-u, zwłaszcza z perspektywy tych, którzy znajdowali się na marginesie społecznym – wychowanków domów dziecka. Autor sięga do konkretnego momentu historycznego, jakim jest rok 1981 i wprowadzenie stanu wojennego, aby pokazać, jak wielka polityka ingeruje w życie jednostek, nawet tych najmłodszych i pozornie „niewidzialnych”.
Utwór wyrasta z refleksji nad rolą instytucji opiekuńczych, mechanizmami wykluczenia oraz konsekwencjami braku stabilnych więzi emocjonalnych w dzieciństwie. Ważnym impulsem do jego powstania jest także teatr jako forma ekspresji i oporu – motyw amatorskiego „Teatru Niewidzialnych Dzieci” pozwala połączyć historię osobistą z historią zbiorową oraz zadać pytanie o granice wolności artystycznej w warunkach systemowej opresji.
Geneza ma więc charakter społeczno-historyczny i etyczny: utwór powstaje z potrzeby przywrócenia głosu tym, którzy zwykle pozostają niesłyszani, oraz z chęci ukazania, jak dramatyczne wydarzenia polityczne odciskają się na psychice dziecka.
Utwór można zaklasyfikować jako powieść obyczajowo-historyczną z wyraźnymi elementami powieści inicjacyjnej. Obyczajowy charakter przejawia się w realistycznym opisie codziennego życia w domach dziecka, relacji między wychowankami i opiekunami oraz problemów emocjonalnych bohaterów. Warstwa historyczna wiąże się z konkretnym osadzeniem akcji w realiach PRL-u i stanu wojennego, które mają realny wpływ na przebieg wydarzeń.
Jednocześnie losy Michała można odczytywać jako opowieść o dojrzewaniu i utracie złudzeń, typową dla powieści inicjacyjnej: bohater przechodzi od emocjonalnego wycofania, przez kryzys, ku próbie odzyskania podmiotowości i głosu. Ważnym elementem gatunkowym są także motywy artystyczne, zwłaszcza teatralne, które nadają utworowi wymiar symboliczny.
W szerszym ujęciu tekst można uznać za powieść problemową, podejmującą kwestie traumy, wykluczenia, relacji jednostki z systemem oraz odpowiedzialności dorosłych i władzy wobec dzieci.
