Faraon - streszczenie krótkie

Wstęp

Prus otwiera powieść szerokim obrazem Egiptu, żeby od razu ustawić perspektywę: to ma być historia o państwie jako mechanizmie, a nie tylko o ambicjach młodego władcy. Egipt jawi się jako wąski pas żyznej ziemi przecięty Nilem i otoczony pustyniami, więc przetrwanie cywilizacji zależy tu od regulowania wód, planowania i żelaznej organizacji. Z tej konieczności rodzą się wiedza techniczna i hierarchia społeczna, streszczona w formule: lud pracuje, faraon rządzi, kapłani układają plany. Problem zaczyna się wtedy, gdy równowaga pęka, a kapłani, kontrolując wiedzę i administrację, przejmują realne stery państwa. W tle pojawia się sygnał kryzysu: po upadku XX dynastii rośnie znaczenie arcykapłana Amona, Herhora, co zapowiada konflikt między tronem a świątynią.

"Faraon" streszczenie krótkie - tom 1

Ramzes, dwudziestodwuletni następca tronu, zostaje oficjalnie wskazany przez Ramzesa XII i natychmiast domaga się realnej roli w państwie. Prosi o dowództwo korpusu w Memfis, ale o jego przyszłości w praktyce decyduje Herhor. Rada zwołana pod przewodnictwem kapłana wyznacza Ramzesowi manewry wojenne przeciw Nitagerowi. Młody książę od początku chce pokazać się jako żołnierz, nie tylko dworski symbol, dlatego w marszu idzie w stroju prostego oficera i sam kontroluje żołnierzy, broń, racje żywnościowe.

Szybko jednak zderza się z Egiptem, w którym rządzą rytuał i przesąd. Marsz zostaje wstrzymany przez skarabeusze, a Ramzes musi ustąpić presji. Później napotykają kanał kopany przez niewolnika przez dziesięć lat w nadziei na wolność. Wojsko bez wahania go zasypuje, a chłopa bije. Ramzes widzi, jak bezosobowy aparat państwa niszczy jednostkę bez emocji, i to zostaje w nim na długo. Mimo przeszkód w manewrach wygrywa: atakuje odważnie, zmusza Nitagera do ustąpienia i zdobywa uznanie jako wojownik. Zwycięstwo natychmiast zostaje jednak „prześwietlone” przez Herhora, który wyłapuje błędy i wykorzystuje je politycznie.

W tym samym czasie Ramzes spotyka Sarę, żydowską dziewczynę z ziem Sezofrisa. Jest szczera i prosta, nie gra dworskiej roli, co działa na księcia mocniej niż pochlebstwa. Ramzes obiecuje ją wykupić i bierze pod swoją opiekę, ale ich relacja od początku wpada w tryby polityki. Po powrocie z manewrów Ramzes widzi wisielca. Okazuje się, że to chłop, którego kanał zniszczono. Obraz samobójstwa niewolnika staje się dla Ramzesa pierwszym tak silnym dowodem społecznej niesprawiedliwości i zaczyna przesuwać jego bunt z poziomu ambicji na poziom wrażliwości na krzywdę.

Po powrocie do Memfis książę chce nagrodzić żołnierzy, ale nie ma pieniędzy. Próbuje się ratować, prosi matkę, jednak ona odmawia i sugeruje rozwiązania, które dla niego są upokarzające. Ramzes zaciąga więc pożyczkę u Fenicjanina Dagona i wchodzi w zależność finansową, która później będzie go ciążyć. Sara trafia na folwark, gdzie narastają napięcia społeczne. Gdy Nil długo nie przybiera, lud szuka winnego i oskarża Sarę o zatrzymanie wody, atakuje ją i rani kamieniem. Broni jej Pentuer, kapłan o wielkim autorytecie, a zbieg okoliczności sprawia, że podczas jego przemowy Nil zaczyna przybierać, co lud uznaje za znak boski. Ramzes chce zemsty, ale zostaje powstrzymany, a przy okazji odkrywa, że nawet jako następca tronu ma ograniczoną władzę: nie może ułaskawiać, nie może samodzielnie zamykać spraw, a decyzje zależą od aparatu administracyjnego.

Książę zaczyna podróżować po folwarkach i widzi wyzysk chłopów, brutalność poborców, mechanizm długów i podatków, który odbiera ludziom godność. Coraz mocniej wiąże te zjawiska z kapłanami i fenickim kapitałem, a jego niechęć do kasty kapłańskiej rośnie. Kapłani uznają natomiast, że związek z Sarą jest dla nich groźny, i dążą do rozdzielenia pary. Ramzes otrzymuje awans na wodza Menfi i namiestnika Dolnego Egiptu, a ojciec zleca mu ustalenie, dlaczego ubożeją królewskie dochody. Podczas podróży Ramzes nie potrafi rozwiązać zagadki finansów państwa i słyszy wprost, że „mądrość państwowa” to tajemnica kapłanów.

Pentuer objaśnia mu zasady rządzenia i przestrzega przed wojną, a zarazem wskazuje Fenicjan jako pasożytów systemu. W życiu Ramzesa pojawia się Kama, fenicka kapłanka, która wypiera Sarę z jego uczuć. Sara rodzi syna, ale Ramzes się oddala, a pod wpływem Kamy reaguje gwałtownie i poniża Sarę. Tom I kończy się poczuciem, że prywatne życie księcia zostało już wciągnięte w mechanizm państwa, a jego ambicja i wrażliwość zaczynają go pchać na kurs kolizyjny z kapłanami.

"Faraon" streszczenie krótkie - tom 2

W drugim tomie konflikt wchodzi w fazę otwartą. Ramzes zostaje mianowany naczelnym wodzem i najwyższą władzą w prowincji, a natychmiast po awansie oskarża kapłanów o zdradę, układy z Beroesem i osłabianie Egiptu pod wpływem obcych interesów. W tej samej scenie popełnia jednak dwa błędy: drwi z Mefresa i, co najważniejsze, ujawnia, że zna plany kapłanów. W praktyce mówi im, że widzi ich grę, przez co odcina sobie możliwość działania w ukryciu. Od tej chwili kapłani traktują go jak wroga, którego trzeba zniszczyć.

Rozpoczyna się dramat Sary. Kama manipuluje Lykonem, sobowtórem Ramzesa, zakochanym w niej obsesyjnie. Lykon morduje niemowlę, syna Sary, a podejrzenie pada na Ramzesa, bo większość ludzi nie wie o sobowtórze. Śledztwo prowadzi policja. Kama zostaje schwytana i jako trędowata trafia do obozu, natomiast Lykona kapłani przejmują jako narzędzie zemsty. Sara, wyniszczona tragedią, umiera z rozpaczy, a Ramzes traci coś, co mogło być dla niego przeciwwagą wobec dworskiej gry.

W tle trwa wojna z Libijczykami, prowadzona według logicznego planu, lecz Mefres sabotuje sytuację, mordując jeńców, by wzbudzić nienawiść i skazać Egipt na długotrwały konflikt. Wkrótce umiera Ramzes XII. Prus długo opisuje żałobę i rytuał balsamowania, pokazując, że rytuał nie jest dodatkiem, tylko narzędziem, które spaja społeczeństwo i legitymizuje władzę. Ramzes XIII obejmuje tron i próbuje uniezależnić się od kapłanów. Ogranicza ich luksusy, wzmacnia armię, szuka pieniędzy. Zwraca się do Hirama po gigantyczną pożyczkę, a w zamian ma pozwolić na przekop kanału łączącego Morze Śródziemne z Czerwonym. Pojawia się też pomysł Labiryntu i skarbu, który mógłby uratować finanse państwa. Ramzes znajduje sojusznika w Secie, który również nienawidzi dominacji kapłanów.

Ramzes chce działać legalnie, więc zwołuje zgromadzenie stanów, by uzyskać zgodę na użycie skarbów. Delegatów wybiera Pentuer, rozdarty między lojalnością wobec kasty a wrażliwością na los ludu. Głosowanie daje faraonowi przewagę, ale nie jednomyślność, więc plan upada. Ramzes uznaje, że w ramach systemu nic nie wskóra, i decyduje się na użycie siły: zajęcie świątyń i Labiryntu oraz ujawnienie dowodów zdrady kapłanów.

Kapłani wyprzedzają jego ruch i uderzają w reputację władcy. Wykorzystują Lykona, by rozpuścić pogłoski o obłędzie Ramzesa, co osłabia zaufanie ludu i dworu. W kluczowym momencie Herhor rozgrywa zaćmienie słońca: podczas ataku na świątynię ogłasza, że bogowie odwracają się od ludu i faraona, a ciemność spada na ziemię. Przerażeni ludzie uznają to za dowód winy Ramzesa. Autorytet faraona załamuje się w jednej chwili, bo kapłani zamieniają wiedzę w narzędzie religijnego szantażu.

Ramzes próbuje jeszcze działać. Wysyła Tutmozisa, by aresztował Herhora i Mefresa, ale Tutmozis ginie zabity przez Eunana, co odbiera faraonowi ostatnie wsparcie. W finale Lykon, sterowany przez kapłanów, doprowadza do zamachu. Ramzes XIII zostaje ugodzony sztyletem i umiera, a Egipt niemal natychmiast przechodzi do porządku dziennego. Władzę przejmuje Herhor, legalizuje ją przez małżeństwo z Nikotris i wprowadza reformy, które wcześniej planował Ramzes. Ironia jest okrutna: idee przetrwały, ale człowiek został zmiażdżony.

Epilog przenosi ciężar na refleksję. Pentuer wycofuje się do pracy naukowej, a Menes tłumaczy mu, że Ramzes musiał zginąć, bo był władcą nie na swoje czasy. Był „młodym liściem na spróchniałym drzewie”, czyli jednostką energiczną i nowoczesną, która trafia na epokę rozkładu mechanizmu państwa i przegrywa z siłą struktury.