Ustrój demokratyczny jest formą rządów umożliwiającą swym obywatelom szeroki dostęp do sprawowania władzy. W systemach demokratycznych sprawowanie władzy jest możliwe wyłącznie za pośrednictwem określonej partii politycznej lub stowarzyszenia. Partia polityczna jest to organizacja, która posiada własną strukturę, członków, kierownictwo, cele polityczne. W przypadku tego typu organizacji celami politycznymi jest sprawowanie władzy. Partie działające na terenie danego państwa wraz z ich wzajemnymi powiązaniami i zależnościami, jak i walkami politycznymi i wzajemnym współdziałaniem tworzą system partyjny. System partyjny dzieli się w zależności od liczby partii sprawujących władzę na terenie danego państwa na:

- monopartyjny (zwany też bezkonkurencyjnym - występuje głównie w państwach totalitarnych)

- dwupartyjny ( zwany także konkurencyjnym na przykład Stany Zjednoczone)

- wielopartyjny (tutaj dobrym przykładem jest Polska)

System jednopartyjny charakterystyczny jest dla krajów a ustroju totalitarnym lub autorytarnym. Występuje także w krajach postkolonialnych. Największą wadą tego ustroju jest brak konkurencji ze strony innych ugrupowań politycznych, co może powodować minimalizację praw obywatelskich mieszkańców danego państwa, a także ich łamanie. Zaletą tego ustroju jest przede wszystkim stabilność, a także szybkość i łatwość w podejmowaniu decyzji. W przypadku krajów postkolonialnych system monopartyjny może wpływać na przezwyciężenie podziałów plemiennych i religijnych.

System dwupartyjny (konkurencyjny) jest charakterystyczny głównie dla Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. W tym systemie tylko dwie partie spośród kilku działających na terenie danego kraju są na tyle silne, że mogą konkurować o władzę. Zaletą tego systemu jest duża stabilność oraz trwałość rządu stworzonego przez daną partię, który jest w stanie przetrwać całą kadencję. Działalność partii opozycyjnej może zwrócić uwagę obywateli na wadliwość decyzji podejmowanych przez rząd, a także na problemy, których partia rządząca nie dostrzega. System ten nie dopuszcza jednak do sprawowania władzy małe partie, co niektórzy podkreślają jako zaletę.

System wielopartyjny jest najbardziej rozpowszechnionym systemem demokratycznym w świecie. Jego istotą jest to, że do konkurencji o władzę mogą stanąć wszystkie organizacje polityczne, nawet te najmniejsze. Główną wadą tego systemu jest mała stabilność rządu stworzonego przez zwycięską partię, ponieważ bardzo często stworzenie rządu jest wynikiem umów koalicyjnych z innymi partiami, często bardzo niestałych. Kryzys lub załamanie się koalicji może spowodować upadek rządu. Wielość partii konkurujących o władzę utrudnia także proces uchwalania ustaw, a także wdrażanie ich w życie, ponieważ poszczególne partie polityczne reprezentują interesy, które często są ze sobą sprzeczne.

System wielo partyjny dzieli się na:

  1. System partii dominującej - polega on na tym, że w danym państwie tylko jedna partia jest na tyle silna, że jest w stanie stworzyć rząd bez uciekania do koalicji. Partie opozycyjne są na tyle słabe, że nie mogą się sprzeciwić decyzją rządu. System ten jest bardzo zbliżony do systemu bezkonkurencyjnego. Przykładem kraju gdzie funkcjonuje ten system jest Meksyk.
  2. System kooperacyjny - istotą tego systemu jest szeroka koalicja poszczególnych partii. Podczas wyborów parlamentarnych partie te konkurowały ze sobą. Jednak po wyborach. Zwycięskie ugrupowania polityczne zawierają umowę koalicyjną i współpracują ze sobą przy tworzeniu, a potem funkcjonowaniu rządu. Wielką zaletą jest, więc stabilność rządu. Wadą natomiast osłabienie roli parlamentu. Przykładem państwa, gdzie taki system funkcjonuje jest Szwajcaria.
  3. System dwublokowy - polega on na tym, że konkurencja o władzę toczy się pomiędzy dwoma blokami skupiającymi partie o zbliżonych ze sobą programach politycznych. Po wybranych wyborach parlamentarnych przez jeden blok, partie drugiego bloku przechodzą do opozycji. Zaletą tego systemu jest stabilność rządów. System ten jest charakterystyczny dla Rosji i Niemiec
  4. System wielopartyjny. Jest charakterystyczny głównie dla państw Europy Środkowej (Polska, Czechy, Węgry). W tym systemie o władzę konkurują nawet najmniejsze ugrupowania polityczne. Powstanie i funkcjonowanie rządu jest wynikiem umowy koalicyjnej z innymi partiami, często bardzo niestabilnymi. Każdy kryzys koalicyjny może zagrozić upadkiem rządów i paraliżem systemu rządzenia państwem, a także do rozwiązania parlamentu. Wielką zaletą tego systemu jest reprezentowanie przez ugrupowania polityczne w parlamencie interesów wszystkich grup społecznych.

Spośród wszystkich wymienionych tutaj systemów demokratycznych trudno tutaj wskazać, który jest najlepszy. Wielu specjalistów uważa, że najlepsze są te systemy polityczne, które zapewniające jak największą stabilność rządów. Najczęściej za wzór podaje się system polityczny Wielkiej Brytanii, gdzie funkcjonuje system dwu partyjny. Jednak ten system wykształcił się na przestrzeni wieków, dlatego jest w pełni przystosowany do tego kraju. Trudno natomiast stwierdzić jak taki system funkcjonowałby na przykład w Polsce. Każdy kraj charakteryzuje się takim ustrojem, jaki jest dla niego najodpowiedniejszy. Jeśli jednak społeczeństwo nie jest zadowolone z ustroju państwowego, to taki ustrój szybko zostaje zastąpiony innym.