Transformacja ustrojowa w Polsce po 1989 roku przyczyniła się do tego, iż wiele osób straciło pracę. Była to ujemna strona reform Leszka Balcerowicza, których celem było wprowadzenie w Polsce zasad kapitalistycznych i reguł wolnorynkowych. Dlatego też dla przeciętnego Polaka osoba Leszka Balcerowicza kojarzy się nie najlepiej.

Na transformacji systemowej straciło wielu ludzi, szczególnie pracownicy nierentownych działów gospodarki takich jak hutnictwo, państwowe przedsiębiorstwa rolne. Ludzie ci zostali pozbawieni pracy i trudno im teraz odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Dużym problemem dla nich jest tez nieumiejętność przystosowania się do nowych warunków zaistniałych na rynku pracy. Trudno jest także im się przekwalifikować, a nawet czasem przekonać ich do podjęcia działań na rzecz zmiany swej sytuacji. Ma to szczególnie miejsce na terenach popeegerowskich gdzie odsetek ludzi nie mogących znaleźć pracy jest największy. Bezrobocie prowadzi także do wielu niekorzystnych zjawisk i patologii. Najbardziej oczywistą z nich jest bieda i brak środków do życia. Inne to przede wszystkim alkoholizm, drobna przestępczość, ogólne zniechęcenie do życia. Zadaniem teraz państwa jest więc by przede wszystkim stworzyć tym ludziom możliwości do zmiany kwalifikacji, zachęcić ich do działania i poszukiwań pracy.

Obecnie duże nadzieje na poprawę sytuacji na rynku pracy w Polsce wiązane są z członkostwem w Unii Europejskiej. Nie chodzi tu tylko o środki unijne przeznaczone na zwalczanie bezrobocia, ale również o zwiększenie zainteresowania inwestorów zagranicznych naszym krajem, możliwość znalezienia zatrudnienia w krajach unijnych czy zwiększenie zapotrzebowania na polskie towary na rynkach europejskich poprzez możliwość uczestniczenia we wspólnym już europejskim rynku. Obecnie, jak wskazują ostatnie badania, bezrobocie spadło o kilka punktów procentowych. Jest to właśnie wynik naszego przystąpienia do Unii. Jednak jak wielu sceptyków twierdzi, ten spadek nie jest jednak kreowany wzrostem liczby miejsc pracy w kraju, lecz wyjazdami na zachód w poszukiwaniu zatrudnienia do krajów, które zdecydowały się udostępnić obywatelom naszego państwa swoje rynki pracy.

Analizując problem braku miejsc pracy należy przede wszystkim powiedzieć, iż bezrobocie jest przede wszystkim zjawiskiem, które funkcjonuje według ekonomicznych zasad podaży i popytu. Na rynku pracy występują takie same zjawiska jak na rynku towarowym. Występuje tu także zjawisko podaży i popytu na pracę i to właśnie to dwie wielkości decydują o poziomie zatrudnienia. Jeśli wiec brak jest zapotrzebowania na pracę to powstaje zjawisko bezrobocia. Jeśli jednak zapotrzebowanie takie jest większe niż podaż, czyli ilość pracowników lub odpowiada ono ilości pracowników to wówczas zjawisko bezrobocia nie występuje.

Od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej nie uległo zmniejszeniu duże zróżnicowanie pod względem regionalnym na polskim rynku pracy. Poprawa sytuacji bezrobocia spodziewana jest w regionach zachodniej Polski, ze względu na bliskość Niemiec i innych krajów Europy Zachodniej, które dzięki temu będą mogły w większym stopniu niż część wschodnia Polski korzystać z możliwości jakie stwarza integracja.

Sytuacja najprawdopodobniej poprawi się też w dużych miastach oraz w ich

bezpośrednim sąsiedztwie. Powoli - ale jednak wolniejsza niż w części zachodniej kraju -

poprawa będzie przebiegać w regionach Polski południowo-wschodniej.

i północnej. Ważnym zjawiskiem związanym ze wstąpieniem do Unii Europejskiej jest wzrost plastyczności naszego rynku pracy oraz form zatrudnienia. Poprawiać się też będzie organizacja pracy, wzrośnie znaczenie aktywnej polityki na rynku pracy, np. jeśli idzie o sferę subsydiowania zatrudnienia.

Unia Europejska dla walki ze zjawiskiem bezrobocia przyjęła program Europejskiej Strategii Zatrudnienia, którego celem jest powiązanie wzrostu gospodarczego Unii z powstaniem nowych miejsc pracy i zdefiniowanie zadań dla ponadnarodowej współpracy państw członkowskich UE dla ograniczenia bezrobocia, zmniejszenia ubóstwa oraz marginalizacji społecznej.

W Europejskiej Strategii Zatrudnienia wyróżnia się cztery filary:

1. Zatrudnialność - czyli starania mające na celu powrót bezrobotnych do

pracy oraz promocję rynku pracy, który jest otwarty dla wszystkich. Celem tego

filaru jest zwalczanie długoterminowego bezrobocia poprzez

wzmacnianie ustawicznego kształcenia, wspieranie programów szkoleniowych

oraz przekwalifikowań, tworzenie programów, które by pomagały bezrobotnym, pomoc

w przystosowywaniu programów edukacyjnych do wciąż zmieniających się zapotrzebowań

rynku pracy.

2. Przedsiębiorczość, oznacza to dążenie do licznych ułatwień dla obywateli UE

Przy zakładaniu i prowadzeniu firm oraz zatrudnianiu innych osób. Silnie

podkreślana jest tu kwestia tworzenia nowych miejsc pracy, a w tym również

motywowanie do samozatrudniania.

3. Zdolność adaptacyjna pracowników i pracodawców - ma ona na celu

promowanie nowych rozwiązań organizacji pracy, odpowiednie planowanie czasu pracy,

przyjmowania różnorodnych form zatrudnienia, unowocześniania kontraktów

o pracę, utrzymywania zdolności dostosowawczych przedsiębiorstw poprzez

przeprowadzane w firmach szkolenia pracowników.

4. Równość szans -ten punkt programu skupia się na poszukiwaniu dróg zharmonizowania życia zawodowego z potrzebami rodziny. Próbuje też rozwiązywać problemy nierówności

w zatrudnianiu mężczyzn i kobiet. W tym punkcie chodzi o ułatwianie powrotu na rynek

pracy po dłuższej przerwie, spowodowanej na przykład urlopem macierzyńskim, a także o tworzenie odpowiednich warunków pracy dla osób niepełnosprawnych.

Wytyczne Polityki Zatrudnienia, przyjęte przez Radę Europejską dla państw

członkowskich określają trzy główne cele:

1. pełne zatrudnienie,

2. poprawę jakości i produktywności pracy,

3. wzmocnienie spójności społecznej i integracji.

Walka z bezrobociem

Od połowy lat 80. w rozwiniętych państwach w dziedzinie zwalczania bezrobocia

i poprawy wielkości zatrudnienia coraz częściej stosowano tzw. aktywne polityki

rynku pracy (ALMP - z ang. ALMPactive labor market policy).

Najważniejszym celem ALMP jest zwiększenie zatrudnienia i spadek bezrobocia

dzięki programom bezpośredniego oddziaływania na szanse znalezienia zatrudnienia przez osoby, które są nimi objęte, poprzez zwiększanie popytu na pracę (osiąga się to poprzez subsydiowanie zatrudnienia czy roboty publiczne), a także poprzez usprawnianie funkcjonowania samego rynku (czyli choćby pośrednictwo pracy czy doradztwo zawodowe).