Każdy demokratyczny kraj posiada swój własny system wyborczy, który określa zasady wybierania przez naród swoich przedstawicieli, a także późniejszy podział władzy pomiędzy tymi, którzy otrzymali od społeczeństwa mandat uprawniający do jej sprawowania. W tej pracy omówię system wyborczy i partie polityczne Republiki Węgierskiej.

System wyborczy obowiązujący w kraju określa ustawa numer XXXIV/1989. Według niej wybory do jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego Republiki Węgierskiej odbywają się na zasadach mieszanych, część miejsc przydzielana jest według zasady większości, pozostałe proporcjonalnie do liczby otrzymanych głosów. Parlament węgierski liczy 386 posłów, spośród których 152 mandaty otrzymuje w oparciu o system proporcjonalny Hagenbacha - Bischoffa w efekcie głosowania obywateli na: listy wyborcze w 20 okręgach (19 komitetów (z węgierskiego: megye), dodatkowo Budapeszt jako stolica) i listy wyborcze ogólnopaństwowe (tu ma miejsce podział głosów oddanych na te partie, którym nie udało się osiągnąć wymaganego minimum). Pozostali posłowie wybierani są w oparciu o system większości absolutnej w okręgach jednomandatowych. Osoba ubiegająca się o mandat poselski może go zdobyć w I lub II turach. W pierwszej możliwe jest to, kiedy uda jej się zdobyć 50 % poparcie przy frekwencji przekraczającej 50 % ogólnej liczby uprawnionych do głosowania na terenie okręgu. Jeżeli którykolwiek z powyższych warunków nie zostanie spełniony konieczne jest przeprowadzenie drugiej tury wyborów. W tym przypadku wymaga się frekwencji wynoszącej co najmniej 25%, nie istnieje minimalny próg wymaganego poparcia- wygrywa ten, kto zdobędzie największą liczbę głosów. Jeśli któryś z kandydatów, biorących udział w pierwszej turze, zrezygnuje ze startowania w drugiej, jego miejsce pozostaje puste. 58 mandatów rozdziela się w oparciu o metodę d'Honta, która stanowi swego rodzaju system wyrównujący. Mandaty te rozdzielane są w oparciu o głosy zdobyte na listach regionalnych i w okręgach jednomandatowych, które nie wystarczyły by kandydat mógł zostać posłem.

Partie polityczne aktywnie działające w Republice Węgierskiej dzielą się na trzy kategorie. Pierwsza z nich to partie oparte na tradycji i historii, drugą grupę stanowią partie, będące kontynuatorami polityki partii rządzącej w okresie 1948 - 1989, ostatni segment to partie nowopowstałe (po przemianach roku 1989).

1). PARTIE TRADYCYJNE:

Nazwa partii (w języku polskim)

Nazwa partii (w języku węgierskim)

Skrót

Przywódca

Data i okoliczności powstania

Poglądy i postulaty

Niezależna Partia Drobnych Posiadaczy

Független Kisgazdapárt

FKGP

Jozsef Torgyan

Powstała w roku 1989.

- Reprezentuje ludność wsi.

Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa

Keresztenydemokrata Neppart

KDNP

Semjén Zsolt

Powstała w roku 1989.

- Kontynuuje działalność Demokratycznej Partii Ludowej z lat 1944-1948.

- Poparcie dla gospodarki rynkowej i przedsiębiorczości przy jednoczesnych gwarancjach socjalnych.

Węgierska Partia Socjaldemokratyczna

Magyarorszagi Szocialdemokrata Part

MSZDP

-

Powstała 5.10.1993r. wskutek połączenia Węgierskiej Partii Socjaldemokratycznej, Niezależnej Partii Socjaldemokratycznej i Socjaldemokratycznej Partii Ludowej.

- Poparcie dla gospodarki mieszanej, zapewniającej własność prywatną, a także ochronę praw socjalnych.

Węgierska Partia Ludowa / Narodowa Partia Chłopska

Magyar Dolgozók Pártja

MNP

Iványi Ágnes

Powstała w roku 1989.

- Kontynuuje politykę Narodowej Partii Chłopskiej rozwiązanej w roku 1948.

- Poparcie dla reform samorządowych.

2). PARTIE KONTYNUJĄCE POLITYKĘ LAT 1948 - 1989:

Nazwa partii (w języku polskim)

Nazwa partii (w języku węgierskim)

Skrót

Przywódca

Data i okoliczności powstania

Poglądy i postulaty

Węgierska Partia Socjalistyczna

Magyar Szocialista Part

MSzP

Istvan Hiller

Powstała w roku 1989 w czasie XIV Zjazdu Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej

- Poparcie dla gospodarki socjalnej i roli ochronnej państwa w stosunku do najbiedniejszych i pracowników najemnych.

Węgieska Partia Robotnicza / Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza

Magyar Munkaspart

MMP / MSMP

Gyula Thurmer

Powstała w roku 1956.

- Kontynuacja polityki Węgierskiej Partii Komunistycznej.

- Sprzeciw wobec prywatyzacji i kapitału zagranicznego.

3.) PARTIE POWSTAŁE PO ROKU OBALENIU SYSTEMU KOMUNISTYCZNEGO:

Nazwa partii (w języku polskim)

Nazwa partii (w języku węgierskim)

Skrót

Przywódca

Data i okoliczności powstania

Poglądy i postulaty

Węgierskie Forum Demokratyczne

Magyar Demokrata Forum

MDF

Ibolya David

Powstała w nielegalnie w roku 1988, zarejestrowana rok później.

- Poglądy centroprawicowe.

- Poparcie dla inwestycji zagranicznych.

- Poparcie dla przedsiębiorczości.

Związek Wolnych Demokratów

Szabda Demokrat Szovetsege

SzDSz

Gabor Kuncze

Powstała w roku 1988.

- Poglądy liberalno - konserwatywne.

- Poparcie zagranicznych inwestycji.

- Poparcie dla niezależności Banku Centralnego.

- Postulat ograniczenia ingerencji państwa w gospodarkę.

Związek Młodych Demokratów / Węgierska Partia Obywatelska

Fiatal Demokratak Szovetsege / Magyar Demokrata Polgari Part

Fidesz / MPP

Viktor Orban

Powstała w roku 1988.

- Poglądy liberalne.

- Poparcie dla prywatyzacji.

- Poparcie inwestycji zagranicznych.

- Ograniczenie państwa socjalnego.

Węgierska Partia Sprawiedliwości i Życia

Magyar Igazsag es let Partja

MIEP

Istvan Csurka

Powstała w roku 1993.

- Poglądy radykalne i populistyczne.

Poparcie dla partii politycznych w Republice Węgierskiej, wyrażane przez społeczeństwo w poszczególnych wyborach jest zmienne. Pierwsze z wolnych wyborów miały miejsce 25.03 i 8.04 roku 1990. Startowało w nich dwadzieścia osiem organizacji (partie polityczne itp.), jednak tylko dziewięciu spośród nich udało się przekroczyć próg wyborczy. Zwycięska partia MDF w wyniku koalicji z FKGP i KDNP stworzyła rząd koalicyjny z Jozsefem Antallem na czele. Skład pierwszego wolnego i demokratycznie wybranego Zgromadzenia Narodowego Republiki Węgierskiej był następujący:

Podmiot

Okręgi

jednomandatowe

Regionalne

listy wyborcze

Ogólnokrajowe

listy wyborcze

Łączna liczba

zdobytych mandatów

Udział procentowy

w parlamencie

MDF

114

40

10

164

42,49

SZDSZ

35

34

23

92

23,83

FKGP

11

16

17

44

11,40

MSZP

1

14

18

33

8,55

Fidesz

1

8

12

21

5,44

KDNP

3

8

10

21

5,44

ASZ

1

0

0

1

0,26

Wspólni

4

-

-

4

1,04

Niezależni

6

-

-

6

1,55

Kolejne wybory odbyły się w maju (8 i 29) cztery lata po pierwszych. Z biernego prawa wyborczego skorzystali członkowie aż 37 podmiotów politycznych, lecz tylko 9 spośród nich osiągnęło minimum wymagane by wejść do Zgromadzenia Narodowego. W pierwszej turze głosowało niespełna 69 % uprawnionych obywateli, a w drugiej ponad 55 %. Wybory zakończyły się sukcesem partii socjalistycznej, której udało się uzyskać absolutną, wystarczającą do samodzielnego rządzenia większość. Mimo tego MSZP stworzył koalicję z SZDSZ, na czele rządu stanął Gyuli Horna.

Podmiot

Okręgi

jednomandatowe

Regionalne

listy wyborcze

Ogólnokrajowe

listy wyborcze

Łączna liczba

zdobytych mandatów

Udział procentowy

w parlamencie

MSZP

149

53

7

209

54,14

SZDSZ

16

28

25

69

17,88

MDF

5

18

15

38

9,84

FKGP

1

14

11

26

6,74

KDNP

3

5

14

22

5,70

Fidesz

0

7

13

20

5,18

ASZ

1

-

-

1

0,26

Wspólni

1

-

-

1

0,26

Niezależni

0

-

-

0

0

Wybory w roku 1998 przeprowadzono 10 i 24 maja. Kandydowali przedstawiciele 26 podmiotów, tylko 7 partiom i organizacjom politycznym udało się uzyskać wynik pozwalający na udział w kreowaniu nowego prawa. W skali kraju frekwencja zanotowana w pierwszej turze wynosiła nieco ponad 56 %, jednak jej rozkład nie był równomierny (31 okręgów jednomandatowych i 2 regionalne nie przekroczyło wymaganego 50 % progu frekwencji- unieważniono tam wyniki I tury). W czasie drugiej tury wyborów głosy oddało 57 % uprawnionych. Wyniki wyborów nie pozostawiły zwycięskiej koalicji innej możliwości jak szukanie partnerów do budowy rządu. Udało się porozumieć z MDF i FKGP, na czele koalicyjnego rządu stanął Viktor Orban.

Podmiot

Okręgi

jednomandatowe

Regionalne

listy wyborcze

Ogólnokrajowe

listy wyborcze

Łączna liczba

zdobytych mandatów

Udział procentowy

w parlamencie

Fidesz- MPP

90

48

10

148

38,34

MSZP

54

50

30

134

34,72

FKGP

12

22

14

48

12,44

SZDSZ

2

5

17

24

6,22

MDF

17

0

0

17

4,40

MIEP

0

3

11

14

3,63

Niezależni

1

-

-

1

0,26

Po upływie kadencji, w kwietniu (7 i 21) roku 2002 przeprowadzono kolejne wybory do Zgromadzenia Narodowego. Swoich przedstawicieli wystawiły 23 partie, ale tylko 3 spośród nich przekroczyło próg wyborczy. Frekwencja znacznie przerosła tę z poprzednich wyborów, w pierwszej turze była równa 71 %, w drugiej ponad 73 %. Żadna z partii nie zdobyła większości umożliwiającej samodzielne sformułowanie rządu. Ponownie najwięcej głosów zdobyło porozumienie partii Fidesz i MPP. Prezydent republiki miał jednak świadomość braku potencjalnych koalicjantów dla tych dwóch partii w zaistniałym układzie sił, powierzył więc zadanie tworzenia rządu posłowi z MSZP - Peterowi Medgyessyemu. Jego partia stosunkowo szybko zawarła koalicję rządową z SZDSZ.

Podmiot

Okręgi

jednomandatowe

Regionalne

listy wyborcze

Ogólnokrajowe

listy wyborcze

Łączna liczba

zdobytych mandatów

Udział procentowy

w parlamencie

Fidesz - MPP

95

67

26

188

48,70

MSZP

78

69

31

178

46,11

SZDSZ

3

4

13

20

5,18

Na podstawie:

Antoszewski A., Fiala P., Herbut R., Sroka J., Partie i systemy partyjne Europy Środkowej, Wrocław 2003.

B. Sobolewska-Myślik, Partie i systemy partyjne Europy Środkowej po 1989 roku, Kraków 1999.

Strony internetowe:

http://www.fkgp.hu/

http://www.kdnp.hu/

http://www.szdp.hu

http://www.mnp.hu/

http://www.mszp.hu/

http://www.mdf.hu/

http://www.szdsz.hu/

http://www.fidesz.hu/

http://www.miep.hu/