Plan pracy:

  1. Co to jest metoda?
  2. Wyjaśnienie słowa "nauka" oraz jej klasyfikacja.
  3. Kryteria naukowości.
  4. Występujące typy źródeł.
  5. Metody badawcze wraz z etapami procesu badawczego.
  6. Typy występujących pytań.
  7. Dekalog Badacza.
  8. Obserwacja, synteza typu tradycyjnego, hipoteza, podejście systemowe, sprzężenie zwrotne, ankieta, wywiad, analiza.
  9. Technika dokumentów urzędowych.
  10. Wady metod badawczych.

Metoda to konkretny sposób zdobywania środków. To sposób postępowania, oparty zna założeniach teoretycznych, które pozwalają nam rozwiązać pewien problem naukowy od momentu sformułowania pytania badawczego, poprzez gromadzenie pewnych danych które służą jako przesłanki do właściwych odpowiedzi, aż po udzielenie pełnej odpowiedzi na sformułowanie wstępnego pytania.

Polityka to sztuka rządzenia państwem, jest to ogół działań związanych z dążeniem do zdobycia i

utrzymania władzy, wykonywaniem oraz wytyczaniem kierunków rozwoju państwa w różnych dziedzinach.

Politologia to jedna z nauk społecznych, zajmująca się polityką rozumianą jako całokształt działalności związanej z dążeniem do zdobycia, sprawowania i utrzymania władzy, teorią jej organizacji oraz funkcjami i charakterem państwa.

Nauka to społeczna działalność ludzi, mająca na celu obiektywne poznanie rzeczywistości, wyrastające z potrzeb jej opanowania i przekształcenia przez człowieka. Czynności nauki:

  • powiązana z poznaniem wybranego fragmentu rzeczywistości tzw. proces poznawczy
  • utrwalanie wytworu czynności poznawczych (wiedza naukowa) składają się w zdania które nazywamy twierdzeniami muszą być odpowiednio uporządkowane i uzasadnione
  • czynności przekazywania fragmentu wiedzy naukowej, inaczej propedeutyka
  • przyswajanie wiedzy naukowej.

Klasyfikacja nauk:

  • ze względu na przedmiot badań: nauki przyrodnicze (przyroda nieożywiona i ożywiona wraz z człowiekiem z jego fizjologiczną wrażliwością),
  • nauki społeczne (badają świadomą działalność człowieka, czyli kulturę nauki humanistycznej)
  • ze względu na uzasadnienie twierdzeń naukowych: nauki formalne, analityczne, dedukcja i nauki empiryczne (syntetyczne)
  • ze względu na kryterium celu badań: nauki teoretyczne (obiektywnego poznania i wyjaśnienia rzeczywistości oraz przewidywania zachodzących w niej przemian) nauki praktyczne (określenie sposobów dalszego rozwoju i przekształcania rzeczywistości).

Kryteria naukowości:

  • intersubiektywnej komunikowalności twierdzeń naukowych - język nauki powinien być zrozumiały dla obrońców nauki, twierdzenia ogólne, ścisłe, proste, duża ilość informacji
  • intersubiektywnej kontrolowności twierdzeń naukowych - umożliwiają potwierdzenie tez naukowych, mają na celu uznanie twierdzeń za prawdziwe lub wysoce prawdopodobne - niesprzeczne usystematyzowanie stwierdzeń.

Typy źródeł:

  • źródła naukowe, czyli źródła zastane, udzielenie sensownej odpowiedzi na sensowne pytania oraz źródła wytworzone, wywiad, ankieta, dane obserwacyjne,
  • źródła zastane, to publikacje innych autorów na dany temat bądź temat pokrewny, surowe raporty badań różnych ośrodków badawczych,
  • dane urzędowe, czyli dane sporządzone przez instytucje, elementy towarzyszące innej działalności,
  • akty normatywne, od konstytucji aż po inne ustawy, zapisy z aktów prawnych,
  • prasa to źródło naukowe, prasa codzienna, tygodniki,
  • materiały biograficzne,
  • przekazy telewizyjne,
  • prezentacja programów telewizyjnych,
  • źródła wytworzone, które stanowią badania ilościowe i o charakterze jakościowym.

Metody badawcze (zasady i sposoby systematycznych dociekań w celu poznania obiektywnej rzeczywistości):

  • metoda systemowa-polega na konstruowania modelu pojęciowego zjawisk politologicznych
  • metoda porównawcza - polega na wykrywaniu podobieństw między procesami i zjawiskami, które prowadzą także do ustalania różnic między nimi
  • metoda ilościowa - jakościowa, umożliwia badanie specyfiki określonych zbiorowości, pozwalana na ustalenie i rozpoznanie zjawisk masowych oraz inspirują do wyjaśniania związków przyczynowych między nimi oraz służą przewidywaniu trendów dalszego rozwoju
  • metoda instytucjonalno - prawna - polega na zakreśleniu pola badań do sfery określonych przepisów prawnych
  • metoda historyczna - bada genezę zjawisk polityczno-historycznych, funkcje poszczególnych instytucji, prowadzi studia politologiczne
  • metoda behawioralna - analiza zachowań politologicznych w drodze obserwacji zachowań jednostek ludzkich i złożonych z tych jednostek grup społecznych
  • metoda symulacyjna - polega na tworzeniu kompleksowych modeli rzeczywistości politycznej, a zwłaszcza zachowań psychologicznych, socjologicznych, decyzyjnych na poszukiwaniu danych drogą gier i zabaw, dyskusji, a następnie przetwarzaniu ich
  • metoda decyzyjna - polega na rozpatrywaniu zjawisk i procesów społeczno-politycznych przez pryzmat: ośrodka decyzji.

Etapy procesu badawczego:

1. Wstępne sformułowanie problemu - sformułowanie problemu naukowego, źródła problemu, forma pytania problemowego, cele zadań.

2. Uszczegółowienie problematyki badawczej (eksplikacja) - problemy szczegółowe, hipotezy.

3. Operacjonalizacja - wyrażenie pojęć i terminów teoretycznych w kategoriach operacyjnych (jednoznaczne terminy), dobór wskaźników, zbiorowości do badań - kategorii społecznej, metod i technik, źródła badań.

4. Przygotowanie narzędzi badawczych - kwestionariuszy, schematów, instrukcji, testów, urządzeń technicznych.

5. Pilotaż badań - sprawdzenie problemu badawczego, jego uszczegółowienie, wartości wyjaśniającej przyjętych wskaźników, jednoznaczności pojęć, czy problem w ogóle istnieje; sprawdzenie narzędzi i technik badawczych, strony techniczno - organizacyjnej badań, dostępnych środków finansowych.

6. Dobór próby.

7. Badanie.

8. Weryfikacja zebranego materiału empirycznego - weryfikacja wstępna i pogłębiona.

9. Wstępne grupowanie materiału surowego (kodowanie).

10. Analiza materiału empirycznego - konfrontacja danych empirycznych z pytaniami i hipotezami, zarówno analiza o charakterze ilościowym, jak i jakościowym.

11. Testowanie hipotez i uogólnianie wyników badań, testowanie siły i kierunku zależności między analizowanymi cechami, słuszności założeń badawczych i sformułowanych na ich podstawie hipotez.

12. Pisanie końcowego raportu z badań - naukowego lub komercyjnego.

Pytania stosowane w postępowaniu badawczym dzielą się:

  • ze względu na strukturę logiczną: rozstrzygające (proste, zawierające jedną alternatywę - wymagające wybrania jednej spośród dwóch odpowiedzi) oraz dopełniające czyli złożone (zawierają najczęściej więcej niż jedną możliwą odpowiedź)
  • ze względu na pozyskiwanie określonych wiadomości : Informacyjne (uzyskanie od różnych podmiotów gotowych odpowiedzi) i badawcze (składają się z kilku części, pytań, problemy badawcze).

od wpływem osiągnięć poznawczych nauk przyrodniczych, a także dzięki możliwościom ich wykorzystania w przeobrażeniach świata, zaznaczyły się dążenia zmierzające do użycia metod badawczych stosowanych dotąd we wspomnianych naukach również do badań zjawisk społecznych w całym bogactwie i złożoności. Powstała rzeczywistość społeczna. Poszukiwane wsparcie dla nauk społecznych w innych naukach jest w pełni zasadne, ponieważ są one zbieżne z wysuwanym przez metodologów postulatem jedności nauki oraz wynikającym z niego postulatem jedności założeń metodologicznych.

Rozmaitymi tworami życia zbiorowego ludzi, tzn. przeróżnymi strukturami, zjawiskami i procesami społecznymi, czyli rzeczywistością społeczną zajmuje się wiele nauk.

Dekalog badacza rzeczywistości społecznej:

I. Przy podejmowaniu badań bierz pod uwagę nie tylko spodziewane pożytki lub zyski, ale także koszty i straty.

II. Przyjmij osobistą odpowiedzialność za prowadzone badania i ich skutki.

III. Bądź otwarty i uczciwy wobec uczestników badań.

IV. Informuj uczestników badań o celach i założeniach badań na tyle, na ile jest to możliwe ze względu na dobro badań.

V. Staraj się jak najlepiej współpracować z dobrowolnymi uczestnikami badań, ponieważ od tego zależy wiele przy realizacji twoich zamierzeń badawczych.

VI. Nie wykorzystuj badanych pod żadnym względem. Szanuj także ich czas i cierpliwość.

VII. Zapewnij badanym ochronę przed wszelkimi szkodami możliwymi do przewidzenia. Jeżeli zaś dostrzeżesz, że badanym zagrażają jakieś nieprzewidziane skutki negatywne, to staraj się temu natychmiast przeciwdziałać.

VIII. Bądź zawsze gotowy do uczciwego wyjaśnienia badanym wszelkich wątpliwości, jakie mogą się u nich pojawić.

IX. Dbaj o to usilnie, aby uczestnicy badań darzyli ciebie zaufaniem.

X. Pamiętaj, że zasadniczym celem badań powinno być uzyskanie danych zebranych w sposób metodologicznie zasadny, solidny i sine ira et studio, które mają przyczynić się do rozwijania nauki, a nie do zaspokajania niegodziwych zamierzeń.

Wywiad, jest rozmową kierowaną, w której biorą udział co najmniej dwie osoby:

prowadzący wywiad i respondent. Nie jest to po prostu konwersacja, lecz taka rozmowa, poprzez którą badający chce uzyskać od respondenta dane określone celem badań. Umożliwia poznanie zjawisk występujących właśnie w świadomości badanych. Jest to swoista metoda badań, w której zakłada się ścisłe współdziałanie ze sobą badającego i respondenta. Wywiad jest pewnym procesem, w którym badający stara się oddziaływać na badanego stawianymi pytaniami i skłonić go do udzielenia wypowiedzi na temat będący przedmiotem badań. Jest to jedna z metod badawczych, jaka umożliwia równoległe stosowanie innej - mianowicie obserwacji. Jest to również jedna z najbardziej elastycznych i wnikliwych metod badań społecznych.

Standardowy wywiad obejmuje 3 fazy: aranżację sytuacji wywiadu, realizację wywiadu i aranżację końcową.

Obserwacja to osobliwy sposób postrzegania, gromadzenia i interpretowania poznawanych danych w naturalnym ich przebiegi i pozostając w bezpośrednim zasięgu widzenia i słyszenia obserwatora.

Proces obserwacji składa się z kilku elementów: określenie celu, ustalenie przedmioty, określenie rodzaju (wybór technik), ustalenie sposobu, użycie narzędzi, ustalenie formy zapisu (gromadzenia danych), ustalenie zachowań obserwatora, zasada opracowania danych i ustalenie zasad interpretacji danych.

Cechy obserwacji to:

  • premedytacja,
  • planowość, obserwator postrzega zjawisko, proces według planu odpowiadającego celowi,
  • celowość, obserwator skupia się tylko na cechach elementarnych interesujących go z punktu widzenia potrzeb poznania zjawiska,
  • aktywność lub selektywność, obserwator nie rejestruje wszystkich spostrzeżeń jakie docierają do niego od przedmiotu poznania, lecz dokonuje ich selekcji,
  • systematyczność, obserwacja nie może być postrzeganiem przypadkowym, dokonującym się jednorazowo, ale powinna być prowadzona według określonego systemu pozwalającego postrzegać obiekt wielokrotnie i w różnorodnych warunkach jego istnienia.

Plan obserwacji:

  • cel obserwacji, czyli na co mamy zwrócić uwagę i co stanowi główny cel naszego zainteresowania, zaobserwować fakty ważne dla nas,
  • obserwacja wielokrotna lub jednorazowa,
  • obserwacja uczestnicząca czy nie.

Zasadą obserwacji jest przeprowadzenie jej bez własnej oceny. Nie poddajemy analizie oceniającej zaobserwowanych faktów, nie odnosimy do własnych wzorów czy poglądów. Występuje tu zasada obiektywności.

Syntezy typu tradycyjnego :

  • narracyjna, polega na budowaniu namiastki teorii, zwanej metaforą ogólną, która na bazie materiału empirycznego jest logiczną operacją ujmującą rzeczywistość teoretycznie,
  • pragmatyczna lub motywacyjna, to wskazanie praktycznych głównych przyczyn oraz skutków zjawisk i procesów będących przedmiotem dociekań analitycznych,
  • genetyczna inaczej wyjaśniając, to ukazanie głównych zależności, związków, oddziaływań między różnymi faktami, zjawiskami jego elementami rozpoznawanej całej danej rzeczywistości społeczno - politycznej.

Synteza typu nowoczesnego:

  • nomologiczna, która polega na poszukiwaniu prawidłowości w rozwoju zjawisk i procesów,
  • typologiczna decyduje o wyborze typowego zdarzenia, zjawiska, i ustalenia podobieństwa do nich podobnych cech w innych zdarzeniach, zjawiskach, procesach życia społeczno-politycznego
  • porównawcza, która ukazuje zestawienia danych zjawisk i procesów z ujawniającymi się w oscylacjach cyklicznych w czasie i przestrzeniu, przyjmuje się w tym względzie założenie o powtarzalności określonych zjawisk w czasie jako w procesie cyklicznym

Hipoteza to przypuszczenie, domysł intelektualny, który powstaje w celu wyjaśnienia badanego zjawiska, procesu. Działanie to wymaga potwierdzenia lub obalenia poprzez rozstrzygniecie badawcze. Do jego głównych cech można zaliczyć.

  • nowość ( wskazania nieznanych aspektów badawczych, itp.)
  • ogólność (objecie zakresem wszystkich faktów zjawisk i procesów z danego zakresu)
  • komunikatywność pojęciowa (użyte pojęcia powinny być jednoznaczne i możliwie dostatecznie precyzyjne)
  • empiryczną sprawiedliwość ( możliwość weryfikacji potwierdzenia lub obalenia przypuszczenia)
  • niewystępowanie sprzeczności wewnętrznych.

Podejście systemowe inaczej analiza systemowa opiera się na pojęciu systemu. System to pewne komponenty tego pojęcia, tworzą je: wejście, przetwarzanie i wyjście.

Sprzężenie zwrotne ma miejsce, gdy oba systemy oddziałują na siebie wzajemnie, może być ono "dodatnie" (reakcja obu systemów, wzmacniają się, odrobina eskalacji i konfliktu) lub "ujemne" (gdy jeden system daje silne bodźce a drugi słabszy)

Ankieta i cechy jej pytań:

  • rzeczywiste, to pytania tworzone na podstawie dobrej znajomości zagadnienia,
  • wiarygodne
  • nie sugestywne
  • orientacyjne, dzięki którym pozwalają otrzymanie danych porównawczych, obiektywnych i sprawdzających,

Rodzaje pytań w ankiecie: zamknięte, półotwarte, otwarte i filtrujące.

Wywiad jest rozmową kierowaną, w której biorą udział co najmniej dwie osoby:

prowadzący wywiad i respondent. Nie jest to po prostu konwersacja, lecz taka rozmowa, poprzez którą badający chce uzyskać od respondenta dane określone celem badań. Umożliwia poznanie zjawisk występujących właśnie w świadomości badanych. Jest to swoista metoda badań, w której zakłada się ścisłe współdziałanie ze sobą badającego i respondenta. Wywiad jest pewnym procesem, w którym badający stara się oddziaływać na badanego stawianymi pytaniami i skłonić go do udzielenia wypowiedzi na temat będący przedmiotem badań. Jest to jedna z metod badawczych, jaka umożliwia równoległe stosowanie innej - mianowicie obserwacji. Jest to również jedna z najbardziej elastycznych i wnikliwych metod badań społecznych.

Standardowy wywiad obejmuje 3 fazy: aranżację sytuacji wywiadu, realizację wywiadu i aranżację końcową.

Warunki określające poprawne przeprowadzenie wywiadu:

Poprawne przeprowadzenie wywiadu zależy od wielu różnych czynników, np. od przygotowania wywiadu, od umiejętności nawiązywania rozmowy przez badającego i umiejętności stawiania pytań, od atmosfery wywiadu, miejsca, w jakim się wywiad prowadzi, nastroju respondentów i wielu różnych czynników.

Do podstawowych uchybień popełnianych przy przeprowadzaniu wywiadów naliczyć można następujące:

      • uchybienia w organizacji wywiadu,
      • uchybienia w stawianiu pytań,
      • uchybienia w rejestrowaniu wypowiedzi,
      • uchybienia w interpretacji wypowiedzi,

Analiza to rozłożenie rozpoznawanego materiału na części składowe i porównywanie o obserwowanie

każdej części osobno lub na myślowym rozczłonkowaniu za pomocą logicznej abstrakcji. Wyróżniamy analizy: elementarne, przyczynowe i logiczne,

Technika dokumentów urzędowych to innego typu dane z perspektywy obiektywnej. Metoda dokumentów osobistych czyni to odwrotnie. Stanowi to wymiar wyłącznie subiektywny. Wybór techniki zależy od problematyki. Zostały one sporządzone przez wyspecjalizowane osoby. Jest to cel sam w sobie. Dokumentowanie bieżącej działalności, instytucji, zakładów produkcyjnych, służb. Są one zróżnicowane w wymiarze dynamiki. Odnoszą się do rejestracji wydarzeń, które ciągle zachodzą w życiu. Inne zapisy odnoszą się do wydarzeń rzadkich. Istotną kwestią jest tutaj nie zestawianie danych i dokumentów. Jako realny problem pojawia się dopasowanie momentów dokonywania obserwacji. Należy odpowiednio dobrać moment. Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów rzeczywistości poddawanych analizie politologicznej.

Wady metod badawczych:

  • opisy, relacje i opinie mogą być rezultatem chwilowego nastroju piszącego,
  • pamięć ludzka ma charakter wyborczy, u jednych osób doznania ulegają zapomnieniu lub na odwrót,
  • opisy, przeżycia mogą wypłynąć z racjonalizacji piszącego,
  • informacje podawane w dokumentach mogą być świadomie fałszowane,
  • autorzy dokumentów osobistych nie stanowią próby reprezentacyjnej,
  • dane pochodzące z danych biograficznych nie nadają się do obliczeń statystycznych,
  • pisanie pamiętników może wynikać z ambicji literackiej,
  • każdy taki materiał może uwzględniać dowolny wątek tematyczny,
  • ponieważ autorzy wywodzą się z różnych środowisk, posługują się odwiecznymi poglądami, dostarcza to wiele trudności, budzi sensowność wypowiedzi.

Literatura:

Jan Szczepański, Techniki badań społecznych

Sawiński Z., Sztabiński P.B., Sztabiński F., Podręcznik ankietera

Janusz Sztumski, Wstęp do metod i technik badań społecznych, Katowice 1990