Celem książki "Imperium Europejskie? Ekspansja europy a powstanie gospodarki światowej" jest pokazanie jaki był wpływ gwałtownego wzrostu wpływów Europy na rozwój gospodarczy oraz do uformowania międzynarodowego podziału pracy. Autor za punkt wyjścia dla swoich rozważań przyjmuje koniec XV w. I skupia się przede wszystkim na podłożu rozwoju ekonomicznego Europy i określeniu, jakie korzyści kontynent europejski wyniósł z ekspansji. Pomija przy tym problem korzyści i strat, jakie w sferze politycznej i gospodarczej poniosły regiony pozaeuropejskie. Wizja rynku globalnego ukształtowanego przede wszystkim przez ekspansję Europy, o dodatkowy czynnik - wpływ Stanów Zjednoczonych, który ujawnił się w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci.

Rezultatem europejskiej ekspansji był podział świata,

  • kraje, które są producentami i eksporterami żywności
  • kraje, które wyspecjalizowały się w produkcji przemysłowej

Wyodrębnienie gospodarek wyspecjalizowanych w produkcji żywności bądź w produkcji przemysłowej przyczyniło się do utrwalenia podziału na kraje biedne i bogate

W rozdziale pierwszym autor omawia kwestie ewolucji sytemu gospodarki europejskiej i kształtowanie się gospodarki atlantyckiej. Na rozwój gospodarki wolnorynkowej w Europie największy wpływ miały zmiany, które zaszły na kontynencie. Kolonie wówczas pozostawały dalszym planie - z wyjątkiem Ameryki Północnej i Południowej, która stanowiła dla ówczesnej Europy źródło minerałów i cukru. Niemniej jednak rozsądne wykorzystane efektów ekspansji było korzystne dla interesów państw europejskich.

II rozdział jest poświęcony problematyce "nowego imperializmu", który rozwijał w przybliżeniu od końca XIX wieku. Od tamtej pory imperializm pojmowany jest jako prowadzenie polityki opartej na aneksji, podbojach.. Do rozwoju współczesnego pojęcia słowa imperializm przyczynił się Włodzimierz Lenin, a także J. Hobson, R. Hilfrerding i R. Luksemburg. Zgodnie z ujęciem wymienionych autorów imperializm cechuje nieuchronność, co więcej jest on skutkiem rozwoju kapitalizmu

Pod koniec XIX ekspansja kolonialna osiąga szczyt. Do starych potęg kolonialnych (Anglia, Francja), dochodzą nowe (Niemcy, Włochy). Konflikty wynikające z podziału reszty świata pomiędzy państwa europejskie podważa równowagę na kontynencie europejskim wypracowana podczas Kongresu Wiedeńskiego. Zmiany, jakie zaszły na świecie w XIX wieku stanowią podłoże obu wojen światowych.

Przyczyny dla których ekspansja światowa przybrała szczególnie w XIX wieku na były bardzo zróżnicowane.

Najistotniejsze były kwestie prestiżowe i strategiczne, a także stosunki wewnątrz państw europejskich oraz lobbing wpływowych grup interesu, dla których koniunktura będąca rezultatem ekspansji kolonialnej była niezwykle korzystna

Nie należy sprowadzać wzmożonej ekspansji kolonialnej z lat 70. i 80 XIX stulecia tylko i wyłącznie do czynników o charakterze ekonomicznym. Tym niemniej od tej pory procesy ekspansji kolonialnej kontynentu europejskiego przybierają na sile. Korzyści w pierwszej fazie tego okresu są niewielkie, jednak mimo to proces nie ustaje, co więcej problematyka nowych kolonii zaczyna odgrywać istotna rolę w polityce mocarstw europejskich. Ten okres trwający do początku XX wieku nazywany jest "włączaniem peryferii do rynku światowego"

W III rozdziale Lubbe omawia problematykę kształtowania się nowego międzynarodowego podziału pracy. Jego cecha charakterystyczna jest pogłębiająca się zależność Europy od Stanów Zjednoczonych. Co więcej nowopowstałe centra przemysłowe są również uzależnione od dostaw surowców mineralnych, które umożliwiają im dalszy rozwój. Wg szacunków do Europy Zachodniej importowano około 70% surowców, a do Japonii - 90%

Skutkiem procesów dekolonizacji było ujawnienie problemów ekonomicznych dawnych kolonii. Uzyskania niepodległości przez dawne terytoria zależne oraz wzrost niezależności krajów, które dawniej pomimo formalnej niepodległości były pod silną kontrolą mocarstw europejskich spowodowały tzw. psychozę industrializacyjną - lekceważenie rozwoju i modernizacji rolnictwa oraz uprzemysłowienia za wszelka cenę przy wykorzystaniu środków własnych i importowanych.

Sytuacja z XIX wieku się powtarza - kraje bogate o dużej politycznej stabilności akumulują kapitał zagraniczny pozostają jego największym importerem

Istotną cechą współczesnych stosunków międzynarodowych jest fakt, że aktorami są niepodległe, suwerenne państwa. Wszelkie próby wykorzystywania przewagi gospodarczej wywołują przeciwdziałanie ze strony zagrożonego państwa. Porozumienia monopolistyczne są zawierane za zgodą państw. Nawet jeżeli dane państwo posiada znaczną przewagę ekonomiczna nie oznacza to automatycznie, że ona przekształci się w rzeczywistą dominację, ponieważ kraj słabszy może temu aktywnie przeciwdziałać.

Dominacja polega nie tylko na posiadaniu przewagi, ale również na jej używaniu. W stosunkach międzynarodowych dominacja jest kategoria złożoną: gospodarczo -polityczną. W warunkach policentryzmu ekonomicznego i gospodarczego (kiedy istnieje wiele ośrodków władzy), używanie bezpośredniego nacisku polityczno - administracyjnego napotyka na poważne ograniczenia

Najistotniejszym i najwcześniejszym, efektem ekspansji europejskiej było włączenie dawnych peryferii w o obieg gospodarki światowej. Samo wciągniecie kolonii w sferę rynku globalnego stanowiło swoista rewolucje i nie może być oceniane wyłącznie jako niekorzystne dla kolonii. Dzięki niemu dokonały się przeobrażenie w tradycyjnych i sztywnych strukturach społecznych w krajach zdominowanych, które stanowiły poważna przeszkodę na drodze do rozwoju gospodarczego,

W krajach peryferyjnych doszło do właściwych procesów absorpcji i adaptacji, których przykładami są:

  • rewolucja społeczna w Indiach
  • rewolucja burżuazyjna w Japonii
  • próba dokonania modernizacji w Chinach

Warunkiem koniecznym zmiana gospodarczych była zatem zmiana tradycyjnych stosunków politycznych i społecznych. Ten aspekt jest pominięty przez teorie o wyłączeniu zewnętrznych uwarunkowań zacofania gospodarczego. Co się tyczy samych procesów absorpcji to kierowanie nimi jest kwestia skomplikowana, co więcej niekiedy wręcz niemożliwa

O ile ekspansja kapitalizmu przypadająca na czas nowego imperializmu, która dokonała się w ówczesnych koloniach miała charakter rewolucyjny, o tyle nie zawsze prowadziła do radykalnych zmian społecznych. W interesie metropolii leżało bowiem pozostawienie cześć struktur bez zmian, tak aby chronić władze kolonialne. Zmiany oddolne, do jakich dochodziło w podległych państwach były zatem tłumione, wzmacniano natomiast zmiany, które były efektem wpływu metropolii na dany kraj. Jeżeli elity w danym kraju przyjmowały posłusznie te zmiany, a nawet ulegały westernizacji były określane mianem postępowych. Westernizacja elit przyczyniała się do zaniku tożsamości własnej terytoriów zależnych. Proces ten umacniał kontrolę państw europejskich nad koloniami

Ekspansja kolonialna Europy miała charakter ambiwalentny, tj. przynosiła zarówno korzyści, jak i straty. Do korzyści należy wspomniane już włączenie państw i społeczeństw pozaeuropejskich w system gospodarki światowej. Gdyby te obszary nadal pozostawały poza obiegiem byłyby skazane na zastój gospodarczy.

Wyjście ze stanu stagnacji dokonało się jednak nie tylko dzięki ekspansji europejskiej; jednocześnie podkreślić należy, że Europa nie ponosi odpowiedzialności za wszystkie nierówności jakie istnieją pomiędzy nią a byłymi koloniami.

Lubbe zgadza się z koncepcja A. O. Hirshmana, który twierdzi, że istnienie nierówności miedzy krajami stanowi warunek konieczny dla rozwoju gospodarki światowej. Kraje bardziej rozwinięte pełnia wtedy funkcje "ośrodków wzrostu". Nierówności gospodarcze z punktu widzenia gospodarki światowej w takim ujęciu przynoszą korzyści.

Wypada jednak postawić pytanie- komu przynoszą korzyści? Jeżeli odpowiedz na to pytanie brzmi, ze przede wszystkim krajom rozwiniętym, to powstaje kolejny problem: czy utrzymanie nierówności jest korzystne dla wszystkich krajów czy tylko zabezpiecza interesy krajów centrum?