Życie polityczne w Słowacji wyraźnie wyróżnia się na tle krajów ościennych: Polski, Węgier i Czech, pomimo, że do 1993 CzechySłowacja stanowiły jedno państwo. Specyfika słowackiej sceny politycznej ukształtowała się jeszcze w czasach reżimu komunistycznego

Zgodne z typologia Giovani Satroriego system partyjny w komunistycznej Czechosłowacji można zaklasyfikować jako typ nie -rywalizacyjny, w którym wyróżniała się jedna partia dominująca, która miała wyraźne podłoże ideologiczne. Oprócz partii komunistycznej istniało jeszcze kilka mniejszych ugrupowań, Partia Odrodzenia Słowackiego oraz Partia Wolności praktycznie pozbawionych znaczenia politycznego, tworzyły razem z partią dominującą coś na kształt quasi-systemu wielopartyjnego ze sztucznie utrzymywanym pluralizmem. W Czechosłowacji partia komunistyczna była podzielona: istniała Komunistyczna Partia Czechosłowacji oraz Komunistyczna Partia Słowacji. Obydwa te ugrupowania w praktyce nie były sobie równe, ponieważ słowacka strona nie mogła nawet zdecydować o szczegółach organizacyjnych dotyczących swojego zjazdu bez uprzedniego ich uzgodnienia z KPCZ. Ten stan rzeczy był jednak tolerowany przez społeczeństwo: komunistyczna Słowacja nie znała terroru, jaki doświadczali mieszkańcy Związku Radzieckiego, ponadto przed Słowacja poza krótkim okresem w 1939 roku nie istniała nigdy jako odrębne państwo, w związku z czym nie wykształciły się silne słowackie stronnictwa polityczne , które mogłyby utworzyć opozycje do rządu i walczyć o przejęcie rządów

W listopadzie 1989 miała miejsce tak zwana "aksamitna rewolucja w Czechosłowacji, która zapoczątkowała transformację ustrojowa u. W cztery lata później 1 stycznia 1993 nastąpiło oddzielenie tych dwóch państw, nazywane przez część publicystów "aksamitnym rozwodem" Te zdarzenia stanowiły moment przełomowy w formowaniu sceny politycznej w obu tych państwach.

W Słowacji szczególnie ważny dla powstania systemu partyjnego był okres od listopada 1989 roku do czerwca 1992 roku. Wśród powstałych ugrupowań można wyróżnić cztery kategorie:

  • partie nowe, które nie są spadkobiercami politycznymi żadnej z partii istniejących przed 1989: Partia Zielonych w Słowacji (SZS) Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (KDH) oraz partie, które wyrażają interesy mniejszości węgierskiej (Węgierski Ruch Narodowo-Demokratyczny MKDH, Współżycie - partia o charakterze nacjonalistycznym, Węgierska Niezależna Inicjatywa MNI - skupiająca liberałów, która później przekształciła się w Węgierską Partię Obywatelską
  • druga kategorię stanowiły partie, które nawoływały do "odrodzenia" narodowego: Słowacka Partia Narodowa SNS, Socjaldemokratyczna DS. (przed 1989 Partia Słowackiego Odrodzenia)

- partie pokomunistyczne, których przedstawicielką jest Komunistyczna Partia Słowacji KKS. Po listopadzie 1989 roku partia ta podobnie jak w Polsce SDPR (SLD) wyewoluowała w stronę partii socjaldemokratycznej, ostatecznie przyjęła nazwę Partii lewicy Demokratycznej SDL

- wreszcie duży ruch społeczny o nazwie Społeczeństwo Przeciw Przemocy (VPN), który w połowie 1991 roku rozpadł się na klika mniejszych ugrupowań, podobnie jak polska "Solidarność". Najsilniejszą partia, która wyłoniła się po rozpadzie VPN był Ruch na Rzecz Demokratycznej Słowacji HZDS.

W czerwcu 1990 roku słowackie partie polityczne po raz pierwszy miały konkurować o władzę wolnych wyborach do Słowackiej Rady Narodowej, które zakończyły się zwycięstwem VPN, na które oddało głosy 19,3%., Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (KDH) uzyskał niewiele mniej -19,2%. Na trzeciej pozycji znalazła Słowacka Partia Narodowa (SNS) - 13,9%. Zwycięska VPN utworzyła rząd koalicyjny z MNI, KHD Po wyborach powstał rząd koalicyjny z udziałem VPN (oraz MNI) KDH i DS. Nowopowstała koalicja miała zatem charakter prawicowy.

Na czele rządu stanął Vladimir Mecziar, z VPN. Kandydatura ta budziła duże kontrowersje, i w kwietniu 1991 doszło od swoistej "wojny na górze". Charyzmatyczny Mecziar skłócony ze sowimi oponentami z VPN zdecydował się na wystąpienie z partii i założył Ruch na Rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS), którego członkowie rekrutowali się spośród zwolenników Mecziara z VPN.

Po odejściu Mecziara nowym szefem rządu został szef KDH Jan Carnoguvsky. Partie opozycyjne były wówczas na tyle rozproszone i podzielone, ż e nie wykorzystały tej szansy, aby przejąć władzę. Dzięki temu koalicja rządząca przetrwała do kolejnych wyborów w 1992 roku, pomimo , że rozłam dotknął również SNS. Odszedł z niej Stanislav Panis, który założył Słowacką Jedność Narodową, partię pozbawioną większego znaczenia politycznego. N a początku 1991 KSS przekształciła się w socjaldemokratyczna Partie Lewicy Demokratycznej SDL., a w przed głosowaniem w 1992 doszło również do rozłamu w Partii Zielonych. Takie przekształcenia i rozłamy w ugrupowaniach politycznych, nie są niczym niezwykłym w przypadku kraju, który przechodzi transformację ustrojową i dopiero wykształca swój system partyjny.

Wybory z roku 1992 zakończyły się zwycięstwem HZDS (27,3 % głosów), co zgodnie z obowiązującym systemem większościowym dawało 74 głosy. SDL zdobyło 14,7% głosów, KDH. SDL - uzyskał 14,7 % głosów, a KDH - 8,9%. Unia Demokratyczno - obywatelska powstała na gruzach byłego VPN nie weszła do Rady Narodowej i zakończyła tym samym swoją działalność polityczną.

W skład Rady Narodowej weszły ®również Słowacka Partia Narodowa i dwa węgierskie ugrupowania - Współżycie i Węgierski Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny, które utworzyły koalicję. HZDS, jako partia z największą liczba głosów utworzyła rząd, na którego czele stanął Vladimir Mecziar. Rząd Mecziara miał poparcie SNS, jednak szef tej partii wywierał presje ma HZDS w celu podpisania umowy koalicyjnej . Parta SDL, jako druga co wielkości siła polityczna w rządzie również domagała się podpisania umowy koalicyjnej. Mecziar, polityk o sympatiach autorytarnych daleki był jednak od spełnienia tych żądań. Ostatecznie w marcu 1993 roku Pernka podał się do dymisji. W tym samym miesiącu miał miejsce kolejny rozłam na słowackiej scenie politycznej - cześć działaczy odeszła z HZDS i założyła Słowacki Sojusz Demokratyczny. To oznaczało dla rządu Mecziara utratę większości w parlamencie, co więcej z partii odeszła kolejna grupa działaczy, która założyła Słowacki Alians Demokratyczny. Co gorsza współpraca Mecziar z prezydentem Michaem Kovacvsem nie układa się najlepiej , wkrótce dochodzi od otwartego konfliktu z prezydentem. Rząd dostaje wotum nieufności, na czele nowego gabinetu stanął J. Moravcik., który przetrwał na tym stanowisku do następnych wyborów.

W wyborach, które odbyły się na przełomie IX i X 1994 roku stratuje nowe ugrupowanie- Partia Narodowo - Demokratyczna NDS, która powstała na skutek rozłamu w SNS. Niemniej jednak HZDS nadal nie ma poważnego politycznego konkurenta, który mógłby zagrozić jej pozycji. Partia ta uzyskała 35 % poparcia. Ten nagły przyrost zwolenników (o 8%) pomimo, że poprzednie rządy partii były raczej nieudolne, HZDS zawdzięczała koalicji wyborczej z Rolniczą Partią Słowacji. Na drugiej pozycji pod względem liczby uzyskanych głosów znaleźli się socjaliści: SNU- Wspólny wybór (SDL plus trzy mniejsze partie SSDS, SZS Ruch Robotników,), Trzecia siłę polityczna stanowiła koalicja węgierska MK. Ostatecznie HZDS podpisało umowę koalicyjną z SNS i ZRS (Stowarzyszenie Robotników Słowacji). Rząd ten przetrwał pełna 4 -letnią kadencję, jednak był bardzo ostro krytykowany za naruszanie zasad demokracji, polityczny klientelizm oraz nieprzestrzeganie konstytucji. Ponadto wizerunkowi partii Mecziara wybitnie zaszkodził skandal, jak wybuchnął, kiedy wyszło na jaw, że jej lider był zamieszany w sprawę porwania syna Michała Kovacsa.

Opozycja polityczna była wtedy już na tyle potężna siłą, że mogła blokować skutecznie próby zmiana w konstytucji, dzięki czemu słowackiej demokracji udało się przetrwać. Perspektywa powrotu rządów autorytarnych - tym razem w wydaniu populisty Mecziara była jedna na tyle realna, że partie opozycyjne ostatecznie zdecydowały się na współprace. Jesienią 1996 roku powstała Błękitna Koalicja złożona z przedstawicieli Ruchu Chrześcijańsko Demokratycznego, Unii Demokratycznej, Partii Demokratycznej, w lipcu 1997 roku do koalicja przystąpiły również lewicowa Socjaldemokratyczna Partia Słowacji i Partia Zielonych na Słowacji. Koalicja jak widać skupiała skrajnie różne ugrupowania polityczne. To porozumienie ponad podziałami zawarto, ponieważ, jak napisali koalicjanci "celem koalicji jest przywrócenie w kraju rządów prawa, zapewnienie Słowacji dążenia do demokracji oraz respektowanie praw człowieka - a także zapewnienie Słowacji należnego jej miejsca w międzynarodowej społeczności".

Wkrótce przed następnymi wyborami rząd Mecziara podjął działania, które miały uniemożliwić przejęcie władzy przez opozycję - wprowadził zmiany do ordynacji wyborczej. Opozycja w odpowiedzi utworzyła nową partię - Słowacką Koalicje Demokratyczną. Również mniejszość węgierska, wśród której Mecziar był szczególnie niepopularny ze względu na swoje antymadziarskie nastawienie, założyła Partię Węgierskiej Koalicji, Ponadto powstało zupełnie nowe ugrupowanie: Partia Porozumienia Obywatelskiego (SOP), założona przez Rudolfa Schustera, ówczesnego burmistrza Koszyc, późniejszego prezydenta Słowacji, która później dołączyła od antymecziarowskiej koalicji

W wyborach z 1998 roku ponownie zwyciężył z 27% głosów, ale wyprzedził koalicję SDK zaledwie o 0,7% głosów. Ruch na Rzecz Demokratycznej Słowacji nie mógł znaleźć w nowym parlamencie żadnego partnera koalicyjnego. W tej sytuacji rząd utworzyła koalicję partii opozycyjnych: Słowackiej Demokratycznej Koalicji, Partii Demokratycznej Lewicy, Partii Porozumienia Obywatelskiego i Koalicji Węgierskiej. Szefem rządu został wówczas lider SDK - Miklas Dzurinda. Zmiany nastąpiły również na stanowisku prezydenta- Rudolf Schuster w drugiej turze uzyskał 57,2% głosów a Mecziar - 42,3%.

Po utracie stanowiska przez Mecziara zniknął wspólny wróg - jedyna rzecz, która łączyła koalicje skupiającą zbyt wiele różnorodnych ugrupowań politycznych, aby sprawnie funkcjonować. Ostatecznie Dziurinda założył nową partię- Słowacką Unię Chrześcijańsko -Demokratyczną SDKU. W tym czasie partie lewicowe też przeżywają poważny kryzys - w następnych wyborach w 2002 roku SDL, SOP, SDS zdobywają wspólnie 1,4 % głosu. Wybory ponownie wygrała HZDS - z 12,52% głosów, na drugim miejscu znalazła się SDKU 15,1, na trzecim miejscu lewicowa SMER - partia Roberto Fico, która wyłoniła się z SDL 913,5%). Konsekwencją takiego wyborów było utworzenie koalicji partii prawicowych -: SDKU, SMK, KDH, ANO. Premierem ponownie został Dzurinda..

Co ssie tyczy ruchu na rzecz demokratycznej Słowacji to zaszły w nim pewne zmiany. Przede wszystkim odszedł od współpracy z nacjonalistami z SNS i zmienił swoją orientację polityczna na prounijną i pro - NATO -wską . Ponadto w HZDS doszło do kolejnego rozłamu - Ivan Gasprotwciz będący prawą ręka Mecziara odszedł z niej i utworzył Ruch na Rzecz Demokracji

TYPOLOGIA SYSTEMU PARTYJNEGO NA SŁOWACJI

W oparciu o typologię Blondela demokrację słowacką do momentu wyborów w 1998 można zaklasyfikować jako system wielopartyjny z jedną partia dominującą . Kryterium wyróżnienia partii dominującej są jej wysokie wyniki (tj. wyższe niż pozostałych ugrupowań ) utrzymywane przez dłuższy czas. Ugrupowanie, które jest na pozycji dominującej nie osiąga jednak nigdy większości absolutnej - ,poparcie dla tej partii oscyluje w okolicach 40%.

Od 1998 położenie HZDS uległo osłabieniu i przeszło do opozycji i od tamtej pory nie można w Słowacji mówić o istnieniu systemu jednopartyjnego z jedną partia dominującą. W chwili obecnie trudne jest jednoznaczne zaklasyfikowanie systemu partyjnego Słowacji - najbliższy wydaje się być wyodrębnionemu przez Blondela systemowi wielopartyjnemu bez partii dominującej. Jednak pamiętać należy ze Słowacja jest krajem, w którym rządy demokratyczne wprowadzono dopiero kilkanaście alt temu. W przypadku młodych demokracji, które znajdują się jeszcze na etapie ciągłych zmian jednoznaczne stwierdzanie ze wykształciły taki lub inny model systemu politycznego nie jest od końca uprawnione.

Charakterystyka słowackich partii politycznych

Społeczeństwo Przeciw Przemocy (VON) - partia początkowo miała charakter ruchu społecznego złożonego z luźnych grup. Jedynym dokumentem, który regulował działalność ruchu była deklaracja o jego powstaniu (podpisana w Bratysławie 20 listopada 1989), poza tym, ruch ten charakteryzował się bardzo niskim stopniem sformalizowania.

Po 1989 Społeczeństwo Przeciw Przemocy rozpadło się. Podczas spotkania w Trnavie w, które miało miejsce w październiku 1990 część delegatów skrytykowała władze ruchu, za mało prawicowy i narodowy charakter całej formacji. W kwietniu 1991 na zjeździe w Bańskiej Bystrzycy działacze, skupienie wokół Vladimira Mecziara założyli odrębną partię - Ruch Na rzecz Demokratycznej Słowacji. O Słowacji. Podstawową idea tej partii był nacisk na dbałość o interesy narodowe Słowacji. Wg przewodniczącego Mecziara, w Ruchu można było wyróżnić 3 nurty liberalno-demokratyczny, społeczno-reformatorski i narodowo-demokratyczny.

Po secesji HZDS VPN zdecydowało podczas zjazdu w Popradzie w 1991 o przekształceniu się w partię polityczna o charakterze prawicowym- Obywatelską Unię Demokratyczną (ODU). Nowe ugrupowanie nie cieszyło się jednak w społeczeństwie dużą popularnością i po przegranej w wyborach w 1992 roku przestało istnieć .

W 1994 od HZDS oderwały się dwa ugrupowania : Demokratyczna Unia Słowacji, partia centroprawicowa oraz Związek Robotników Słowacji - ugrupowanie o charakterze populistycznym, reprezentujące interesy tej części elektoratu, która straciła na transformacji ustrojowej - robotników, rolników itd.

Partia Węgierskiej Koalicji - stanowi połączenie trzech partii, reprezentujących w sejmie interesy mniejszości węgierskiej: Węgierskiego Ruchu Narodowo - Demokratycznego , Węgierskiej Niezależnej Inicjatywy oraz Współistnienia. Koalicja ta powstał w 1998 roku: jak już wspomniano antywęgierskie przekonania Mecziara sprawiły, ze Węgrzy postanowili się zjednoczyć, aby móc przeciwdziałać poczynaniom prezydenta. Węgierska Koalicja jest partia umiarkowanej prawicy, ze względu na swój charakter szczególnie silny nacisk kładzie na respektowanie praw mniejszości narodowych. Przedstawiciele tej partii to euroentuzjaści, zwolennicy wstąpienia Słowacji do NATO i Unii Europejskiej, popierają liberalizm gospodarczy.

.

Słowacka Unia Chrześcijańsko - Demokratyczna -powstała na skutek sporów w słowackim rządzie koalicyjnym uformowanym po wyborach z 1998. Wewnątrz chadecji narastała rozdźwięk pomiędzy Janem Carnogurksim a Mikulaszem Dzurindą politycznej. Wewnątrz ruchu chrześcijańsko-demokratycznego zaczęły się podziały między skrzydłem reprezentowanym przez Jana Carnogurskiego a skrzydłem Mikulasz Dziurindy -

Konflikt obu tych działaczy przyczynił się do powstania nowej partii Słowackiej Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej, na czele której stanął Dziurinda. Ugrupowanie Dziurindy, jak sama nazwa wskazuje jest partia chadecką umiarkowanie prawicową.

Po odejściu Dziurindy SDKU przekształciła się w Ruch Chrześcijańsko-Demokratyczny (KDH, na którego czele stanął polityczny oponent Dziurindy - Jan Carnogursky.

Alians Nowego Obywatela (ANO) - partię tą założył w 2001 roku Parola Rusko. ANO ot ugrupowanie centroliberalne, które podkreśla przed wszystkim znaczenie ochrony praw i wolności jednostki, równość szans dla wszystkich obywateli gwarantowana przez pomoc najsłabszym i najuboższym, propaguje ideę społeczeństwa obywatelskiego

Rozłamy nie oszczędziły również lewej strony sceny politycznej W 1999 r powstała założona przez Roberta Fico Partia Smer Jej założyciele zadeklarowali chce poszukiwań nowego sposobu uprawiania polityki znalezienia trzeciej drogi pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem. Smer akceptuje zasady gospodarki wolnorynkowej, podkreślając jednocześnie potrzebę zagwarantowania zabezpieczeń socjalnych ze strony państwa.

W wyborach prezydenckich w 2004 roku zwyciężył Ivan Kasparow, pokonawszy w drugiej turze Vladimira Mecziara 59,9%.

W latach 2002 - 2006 premierem koalicyjnego rządu (utworzonego z partii SDKU, SMK, KDH, ANO) jest Miklas Dziurinda (SDKU).

18 czerwca 2006 roku w wyborach parlamentarnych zwyciężyła partia Semr, uzyskując 29% głosów, drugie miejsce zajęła SDK Dzurindy - 18%, SNS zdobyła 11% głosów, a HZDS - 8%. Prezydent Kasparow powierzył misję utworzenia rządu Robertowi Ficy.