Jeszcze przed przemianami, jakie zaszły w Polsce po 1989 roku, Wspólnota Europejska miała istotny wpływ na gospodarkę Polski, nawet wtedy, gdy polski handel zagraniczny głównie opierał się na współpracy w ramach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) zainicjowanej przez Stalina. W latach osiemdziesiątych 1/5 polskiego eksportu i importu pochodziła ze współpracy z zachodnimi państwami. W 1975 roku skończyły się wszystkie dwustronne umowy dotyczące wzajemnej współpracy ekonomicznej pomiędzy Polską a członkami Wspólnoty Europejskiej i zapanowała sytuacja nie uregulowana aktami prawnymi. Ten układ relacji ekonomicznych spowodowany był podziałem Europy na część wschodnią i zachodnią, na część wolnego rynku i na część gospodarki planowej. Ten impas trwał aż do 1988 roku, kiedy 25 czerwca unormowały się relacje na linii wschód-zachód i padły polityczne deklaracje o wzajemnej współpracy pomiędzy RWPG, wraz z Polską, a Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG). W roku 1989 powołano pierwszą misję na rzecz integracji Polski ze strukturami zachodniej Europy. Pierwszy plan współpracy został przedstawiony przez rząd Tadeusza Mazowieckiego.

Początkowo plan zakładał stowarzyszenie Polski ze Wspólnotą Europejską, ale niedługo później jasna stała się postawa polskiej polityki i obrano kierunek zmierzający do członkostwa Polski w EWG. Członkostwo w zachodnich strukturach miało być szansą dla rozwoju polskiej gospodarki, reform politycznych i społecznych oraz miało pomóc w umocnieniu Polski na arenie międzynarodowej. Jeszcze w roku 1990 Polska rozpoczęła rozmowy dotyczące układu stowarzyszeniowego z EWG. 16 grudnia 1991 roku Polska podpisała Układ Europejski, który został ratyfikowany przez Sejm w lipcu 1992 roku. Kiedy wszystkie państwa wyraziły zgodę na układ z Polską i parlament europejski zatwierdził układ, wszedł w życie w 1994 roku. Ta część Układu Europejskiego, która dotyczyła współpracy gospodarczej zaczęła obowiązywać już od marca 1992 roku. Wspólnota Europejska znacznie rozszerzyła współpracę zarówno polityczną jak i gospodarczą z Polską, deklarując przy tym pomoc we wspieraniu reform i przemian zachodzących właśnie w Polsce.

Artykuł 1 Układu Europejskiego, którego pełna nazwa to:

Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony,

sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. definiował warunki wzajemnej współpracy, wyznaczają przy tym cele:

- współpraca polityczna pomiędzy stronami

- pomoc w rozwoju handlu, wzajemne wspieranie się i zdynamizowanie stosunków ekonomicznych w celu poprawy sytuacji w Polsce

- stworzenie ram technicznych i finansowych pomocy dla Polski przez kraje Wspólnoty

- stwarzanie dogodnych warunków integracyjnych Polski z EWG

- wzajemna współpraca w sferze kultury

W preambule Układu istniał zapis o tym, iż końcowym celem Polski jest wejście w struktury EWG i Układ ma być w tym pomocny. Nie znajdował się jednak zapis, który gwarantowałby i zobowiązywał WE do przyjęcia Polski w jej struktury. Ważnym nie tylko dla Polski, ale i dla innych państw Europy Środkowo-Wschodniej aspirujących do wejścia w szeregi EWG, było określenie konkretnej daty początku negocjacji członkostwa kraju.

Regulacje dotyczące Układu Europejskiego ściśle określone i dotyczą różnych dziedzin. Oczekuje się wzajemnego i regularnego dialogu, który ma przybliżyć Polsce zasady działania systemu w Europie zachodniej. Wzajemne kontakty miały rozwijać i umacniać demokracje w Polsce, a także wpłynąć na stanowisko Polski w sferze stosunków międzynarodowych i w sprawie bezpieczeństwa w Europie.

W spotkaniach na wysokich szczeblach pomiędzy przedstawicielami Polski a EWG, Polskę reprezentował prezydent, zaś drugą stronę przewodniczący komisji europejskiej. Spotkania na poziomie ministerialnym odbywały się w ramach Rady Stowarzyszenia, która miała wszelkie kompetencje i uprawnienia w różnych dziedzinach. Spotkania odbywały się raz w roku i w wyniku zaistnienia szczególnych okoliczności. Odbywały się również spotkania na poziomie urzędniczym. Rozmowy na tematy stricte polityczne odbywały się w Parlamentarnym Komitecie Stowarzyszenia, który zbierał się dwa razy do roku i sporządzał decyzję i stanowisko Rady. Oprócz spraw politycznych Układ Europejski określał również zakres współpracy ekonomicznej, jak stworzenie strefy wolnego handlu w dziedzinie przemysłu. Zapisy dotyczyły także kwestii ułatwienia przepływu pieniędzy i siły roboczej, a także zakresu i zasad świadczenia usług i możliwości zakładania firm. Układ miał też za zadanie stopniowego dostosowywania Polskiego prawa do tego obowiązującego w Europie zachodniej, co było oczywistym warunkiem przyszłego członkostwa Polski w EWG. Oprócz umocnienia wzajemnych relacji w takich sferach jak polityka czy ekonomia, za zgodą z obu stron Układ mówił również o relacjach w sferze kultury.

Okres przejściowy maksymalnie miał nie trwać dłużej niż dziesięć lat licząc od 1994 roku. Okres podzielono na dwa etapy, konsekwentnie realizując założenia Układu. Z tym, że Polska jako kraj gorzej rozwinięty miał więcej czasu do wprowadzenia niektórych założeń aniżeli strona zachodnia. Chodziło tu przede wszystkim o sferę dostępu państw Wspólnoty do rynków innych państw.

Zasada, jaka obowiązywała mówiła o nie utrudnianiu współpracy i o nie pogarszaniu zasad dostępu do swoich rynków. Była oczywiście możliwość chwilowego zatrzymaniu procesu liberalizacji rynków, jednakże musiało to wynikać z uzasadnionych nadzwyczajnych przesłanek i musiała być podporządkowana ściśle określonym procedurom. Wstrzymanie wcześniej wspomnianego procesu lub jego ograniczenie mogło tyczyć się zamiennego handlu, zakładania firm, dewiz czy sfery bilansu płatniczego. Zasady, które określają takie działania ujęte są w klauzulach ochronnych. Znaczna część z nich dotyczy obu stron i bazuje na zasadach, jakie obowiązują w Światowej Organizacji Handlu. Dwustronność nie obowiązuje klauzuli restrukturyzacyjnej, sfery zakładania firm, która dotyczyła tylko Polski ze względu na słabą gospodarkę i obrotów dewizowych.