Zgodnie z art. 62 polskie prawo wyborcze opiera się na następujących zasadach:

A. Zasada powszechności -głosi że prawo wyborcze posiadają wszyscy pełnoletni obywatele, pod warunkiem ze:

  • najpóźniej w dniu wyborów skończą 18 lat
  • maja obywatelstwo polskie
  • oraz nie są : ubezwłasnowolnieni lub pozbawieni praw publicznych na podstawie prawomocnego wyroku sądu lub pozbawienie praw wyborczych przez Trybunał Stanu

Prawo wyborcze można podzielić na dwa typy:

- czynne prawo wyborcze: prawo do wybierania. Otrzymuje je każdy obywatel w dniu swoich 18 urodzin, który od tej pory może głosować we wszystkich typach wyborów: od samorządowych, przez parlamentarne po prezydenckie

Bierne prawo wyborcze - prawo do bycia wybieranym. Obywatel, któremu przysługuje to prawo może kandydować w wyborach. Wszyscy pełnoletni obywatele mogą startować w wyborach do samorządu terytorialnego. O mandat poselski można ubiegać się od wieku 21 lat, o fotel senatora: a w wieku 35 lat zyskuje się prawo od startowania w wyborach prezydenckich

Lista uprawnionych do głosowania powstaje na podstawie rejestrów wyborców, które są sporządzane w gminach. Poprawność rejestru jest sprawdzana przed każdymi wyborami

B Zasada równości -

każdemu przysługuje jedne głos, nie ma jednostek uprzywilejowanych. Wszystkie jednostki maja takie same prawa do wyboru swoich przedstawicieli. Z zasadą równości jest związana tak zwana norma przedstawicielstwa, stanowiąca wynik podzielenia liczby mieszkańców danego kraju przez ogólną liczbę posłów wybieranych w okręgach wyborczych. Na podstawie normy przedstawicielstwa ustala się później zakres okręgów wyborczych, w każdym takim okręgu wybiera się przynajmniej 7 posłów; co więcej jego granice nie mogą naruszać granic powiatów. Norma przedstawicielstwa dla Polski w wyborach do Senatu wynosi zatem w 38 190 608/ 100= 38 1906, 08. oznacza to że średnio na każde 381 906 osób przypada jeden senator.

C. zasada bezpośredniości -

każdy wyborca musi oddać swój głos osobiście, tak aby mieć bezpośredni wpływ na kształt przyszłego organu władzy, nie może tego zrobić przez pośrednika. W związku z tym wyborcy niepełnosprawni musza mieć zapewniony transport do lokali wyborczych

D. zasada tajności :

Z zasadą tajności wiąże się zapewnienie wyborcy jak największej wolności wyboru. Anonimowy charakter głosowania ma w zamierzeniu chronić przed naciskami z zewnątrz; tak aby wybór danego kandydata nie groził żadnymi negatywnymi konsekwencjami, np. utratą pracy Zasady dotyczące rozdziału mandatów: proporcjonalności i większości:

Zasada proporcjonalności obowiązuje w wyborach do sejmu oraz do samorządów lokalnych w gminach powyżej 20 000 mieszkańców. Polega ona podziale mandatów miedzy poszczególne ugrupowania polityczne proporcjonalnie do uzyskanej liczby głosów.

Zasada większości obowiązuje w przypadku wyborów do Senatu, wyborów prezydenckich oraz w wyborach samorządowych w gminach poniżej 20 00 mieszkańców. Zasada większości oznacza, ze w danym okręgu mandat uzyskuje kandydat, który uzyskał największą liczbę głosów.

Wybory są ważne na mocy orzeczenia wydanego przez Sad Najwyższy, ale obywatelom przysługuje prawo do zgłoszenia protestu, jeżeli nastąpiło pogwałcenie przepisów określających akt głosowania (np. naruszenie zasady tajności) lub, jeżeli ustalenie wyników głosowania odbyło się w sposób niezgodny z prawem.

Wygaśnięcie i obsadzenie mandatu w trakcie kadencji

.Zgodnie z art. 177 wygaśnięcie mandatu posła następuje wskutek:

1) utraty prawa wybieralności,

2) pozbawienia mandatu prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu,

3) zrzeczenia się mandatu,

4) śmierci posła,

5) zajmowania w dniu wyborów stanowiska lub funkcji, których stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw nie można łączyć z mandatem posła, z zastrzeżeniem przepisu ust. 3,

6) powołania w toku kadencji na stanowisko lub powierzenia funkcji, których stosownie do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo ustaw nie można łączyć ze sprawowaniem mandatu posła,

6a) wyboru w toku kadencji na posła do Parlamentu Europejskiego,

7) sprawowania przez posła albo powołania go na stanowisko lub funkcję:

a) radnego rady gminy, rady powiatu lub sejmiku województwa,

b) w zarządzie powiatu, zarządzie województwa lub zarządzie związku komunalnego,

c) wójta lub burmistrza (prezydenta miasta),

Mandatu poselskiego nie można łączyć z następującymi funkcjami: sędzia prokurator, prezes NIK, prezes NBP przedstawiciel samorządu terytorialnego

Na mocy art. 179: . ". W razie wygaśnięcia mandatu posła Marszałek Sejmu zawiadamia, na podstawie informacji Państwowej Komisji Wyborczej, kolejnego kandydata z tej samej listy okręgowej, który w wyborach otrzymał kolejno największą liczbę głosów, o przysługującym mu pierwszeństwie do mandatu. Przy równej liczbie głosów o pierwszeństwie rozstrzyga kolejność umieszczenia kandydata na tej liście okręgowej"