Z całą pewnością najbardziej znanym okresem w historii greckiej rzeźby jest wiek V, IV p.n.e. Okres ten zwany też klasycznym zaowocował najbardziej znanymi dziełami, niektóre z nich weszły na stałe do naszej czasów. Znamy twórców działających w okresie klasycznym. Są nimi min. Fidiasz (każdy jest w stanie rozpoznać jego sławną Atenę czy postać Zeusa). Rzeźbę grecką możemy jednak podzielić ze względu na epokę, w której powstawała. Podobnie jak cała kultura, tak i rzeźba rozwijała się w określonych epokach kulturowych. Tak więc, wyróżniamy: rzeźbę epoki archaicznej, hellenistycznej oraz klasycznej.

RZERŹBA ARCHAICZNA

Czerpie ona przede wszystkim z dobytku kultury Egiptu oraz Bliskiego Wschodu. W rzeźbie widać więc zarówno wpływ Mezopotamii, Indii. O czym świadczy sposób przedstawiania postaci (rzeźby umieszczane w świątyniach są na ogół zgeometryzowane mają wyprostowaną sylwetkę, odwrócone są twarzą do obserwatora). Także okres archaiczny możemy podzielić na kilka mniejszych podokresów, którymi są: okres ciemny, wczesnoarchaiczny, okres dojrzałego archaizmu oraz okres późnoarchaiczny.

  1. Rzeźba okresu ciemnego

Trwał on do 900 roku p.n.e. Niewiele o nim wiadomo, niestety nie zachowało się wiele przykładów rzeźby, chociaż spotykamy pewne dzieła zdobnicze ( malowidła na naczyniach,). Po upadku urzędów achajskich zanikło budowanie monumentalnych pałaców i rezydencji, a tym samym nie spotykamy już wielkich malowideł ściennych oraz posągów. Z upadkiem epoki achajskiej wiąże się także upadek zakładów złotniczych oraz snycerskich, co jak łatwo się domyślić ma swój wpływ także na rzeźbę. Z tamtych czasów zachowały się przede wszystkim naczynia, malowane tak jak niegdyś, które naśladowały dorobek mykeński. Istniała rzeźba, jednak z bardzo niewielkiej skali, przede wszystkim były to niewielkie figurki, zazwyczaj (w początkowym okresie bardziej realistyczne, później uproszczone i zgeometryzowane) łączące się z przedmiotami codziennego użytku lub przeznaczone do celów kultowych. W okresach mykeńskich wyróżniamy: styl submykeński (trwał on do 1050 r. ornamentem zdobniczym była w tym okresie na pewno spirala) , a następnie bardziej uproszczony styl protogeometryczny ( często geometryzowano formy nie używając już spierali lecz form nawiązujących do fal, rombów kwadratów, następnie meandrów oraz swastyk .

  1. rzeźba okresu wczesnoarchaicznego

Kraj był wówczas ustabilizowany politycznie oraz ekonomicznie. Z okresem tym związane są początki powstawania państwa greckiego. Wtedy pojawiają się pierwsze jego zaczątki. Rzeźba w tym okresie to małe posążki wotywne gliniane albo brązowe. Zazwyczaj były nimi posągi kobiet, mężczyzn, zwierząt. Ich cechą charakterystyczną jest ukształtowanie w środkowej tendencji. Figurki pokrywano geometrycznymi wzorami. Zarówno wzory jak i rzeźba były silnie zgeometryzowane, szaty natomiast pokazywano jako geometryczne, uproszczone bryły.

c)rzeźba dojrzałego archaizmu przypada na VII wiek p.n.e.

Ukształtowała się pod wpływem starożytnego Wschodu. Postać człowieka kształtowano wówczas jako zwartą bryłę. Zazwyczaj są to powtarzające się rzeźby, min. Najczęściej kurosa (młodego nagiego mężczyzny) oraz kory ( dziewczyna, którą odziano w zamaszyste, lejące się szaty). Postacie ukazywano w pozie stojącej, rzadziej siedzącej, bardzo rzadko w ruchu, kroczące ( jedną nogę miały wówczas delikatnie wysuniętą w przód), często były to postacie subtelnie uśmiechnięte. Niektórzy uważają, że nie potrafiono wówczas wyrzeźbić poważnej twarzy, natomiast rysy uśmiechnięte były dla nich łatwiejsze do odtworzenia. W VII w p.n.e. rozwinęła się architektura sakralna, a w związku z tym rzeźba monumentalna. Przykładem są posągi dwóch lwic przed świątynią Apollina na Delos i monumentalny sfinks w Delfach Wtedy to poza zwierzętami i ludźmi pojawiły się posągi bogów i herosów. Wyróżniamy dwa rodzaje podejścia do zagadnień związanych z rzeźba, przede wszystkim z przedstawieniem ciała ludzkiego. Rzeźby w Jonii (jońskie) miały miękka, niezwykle subtelną linię, zaś na Peloponezie podkreślano anatomię, muskularną budowę ciała ludzkiego

  1. okres późnego archaizmu

Trwał on od VI w p.n.e. do 480 r. p. n.e. (bitwa pod Salaminą). Bardzo rozwinęła się wówczas rzeźba monumentalna, co związane było z ogromną ilością budowanych świątyń. Poza tym rzeźba znalazła nowe zastosowania. Doskonałym tego przykładem są używane zamiast kolumn posągi keriatyd, które pojawiły się właśnie w okresie późnego archaizmu. Monumentalne dzieła to jednak nadal w większości pomniki kor i kurosów. Wykonywano je z kamienia oraz brązu (tak zwana technika pustego odlewu). Pojawił się porządek dorycki, co w rzeźbie miało także swoje odzwierciedlenie. Zwracano wtedy dużą uwagę na budowę ciała, podkreślają muskulaturę, pokazując duże płaszczyzny. Istniał jednak nadal kierunek joński, w którym, zwracano uwagę przede wszystkim na poszukiwanie miękkich esowatych linii. Wtedy właśnie połączono obydwa kierunki, co zaowocowało powstaniem słynnej szkoły attyckiej. Szkoła złamała min. Zasady symetrii( z tego okresu pochodzi postać pastucha, który niesie cielę, znaleziona Moschoforos). Wtedy też stosowano frontalność( przykładem jest min. Postać jeźdźca z Rampin). W opisywanej epoce zaczęto także rzeźbić stelle sytuowane na cmentarzach. Niewątpliwym osiągnięciem tej epoki jest także przerwanie anonimowości dzieł ( nastąpiło to około VI w. p.n.e.). Pierwsze znane nam nazwiska to min. Antenor (rzeźbiarz znany jest przede wszystkim z "pomnika tyranobójców- nowatorstwo dzieła polega na genialnym , dynamicznym przedstawieniu postaci, będących w ruchu, dynamizm kierunków, niemal wyczuwalna akcja, niezwykle dokładne podkreślenie rysów twarzy oraz umiejętność pokazania różnicy między twarzami młodszych i starszych), Harmonides i Arystogejton (są twórcami rzeźby pochodzącej z około 510 p.n.e. , dzieło skradli Persowie, wywożąc ją z Aten, na szczęście uczniowie ASntenora odtworzyli dzieło na podstawie szkiców).

RZEZBA KLASYCZNA

Okres klasyczny możemy podzielić na kilka mniejszych podokresów. Rzeźba z okresu klasycznego oraz hellenistycznego jest nam obecnie najbardziej znana.

a)Okres wczesnoklasyczny, trwający od 480r. p.n.e. (bitwa pod Salaminą) do roku 445 r. p.n.e.

Najbardziej znanym malarzem tego okresu był oczywiście, uczestniczący w tworzeniu płaskorzeźb do św. Ateny, Fidiasz. Lata, które poprzedzały epokę sławnego Peryklesa cechowały się (jak w epoce późnoarchaicznej) dynamizmem w przedstawianiu postaci, ekspresją w modelowaniu ich twarzy, próbami odtworzenia nastroju konkretnych postaci. Zwracano uwagę zarówno na dokładne, zgodne z anatomią odtworzenie muskulatury oraz proporcji ciała modelu, gładkości linii ciała, miękkości, dbałości w rzeźbieniu tkanin. Wtedy też pojawił się grecki portret, w którym dbano szczególnie o odtworzenie rysów twarzy, nadanie popiersiu pewnych cech związanych z charakterem modela. Znane są przede wszystkim popiersia filozofów i myślicieli, których rysy twarzy, szlachetne zmarszczenia czoła, uniesione lub zatroskane brwi przeniesione zostały na kamień. Rzeźbiono wówczas głównie w marmurze, nie jak wcześniej w porosie, stosowano także pewne techniki odlewnicze. Znana jest także technika, po raz pierwszy stosowana przez Fidiasza tak zwana technika (stosowana dużo później przez następców Fidiasza) chryzelefantynowa. Polegała ona na okładaniu odlanych wcześniej posągów płytkami z kości słoniowej (ciało bogów i herosów) oraz złota (szaty pokrywające ciała bóstw). Tak też wyglądał pierwotnie posąg Ateny, wyrzeźbionej przez Fidiasza. Poza Fidiaszem znaczącym rzeźbiarzem był Myron z Eleuterai.(jest on między innymi twórca sławnej rzeźby "Dyskobola" oraz "Ateny i Marsjkasza").Jego dzieła są niezwykle realistyczne i to właśnie jego uważa się za prekursora realizmu w rzeźbie. Podkreślał on muskulaturę ciała, zachowując jego proporcje, starał się także oddać dynamizm ruchu przedstawianych postaci.

b)Okres klasyczny (panowanie Peryklesa), przypada on na lata 445-404 p.n.e.

Najważniejszą postacią tej epoki jest oczywiście Fidiasz z Poliklet. To on jest twórcą sławnego Zeusa dla świątyni w Olimpie, która należała do siedmiu cudów świata starożytnego. Twórczość Fidiasza cechuje się odznacza się dużym wyczuciem formy, elegancją, dokładnym, idealnym wykonaniem. Ważną osobą był także Poliklet z Argos, który opracował kanon proporcji ciała ludzkiego. Opracowując idealne proporcje rzeźbiarz posłużył się dokładnymi, matematycznymi proporcjami. On też pierwszy wprowadził do rzeźby pozycję tak sławnego kontrapostu (ciężar ciała modela opierał się na jednej nodze, co wpływało na delikatne skręcenie bioder rzeźbionej postaci, noga, na której opierał się ciężar została lekko wysunięta do przodu, druga noga opierała się tylko na palcach, kręgosłup tworzył krzywą, esowata linię, zawsze gdy obciążona jest jedna z nóg -np. prawa, swobodnie zwisa ręka przeciwna, przy obciążeniu prawej nogi, swobodnie zachowuje się ręka lewa i na odwrót). Stworzenie takiej pozy umożliwiło rzeźbiarzowi podkreślenie wyglądu mięśni w obciążonych partiach ciała i jednoczesnym skupieniu się na całości sylwetki, fakturze skóry w częściach nieobciążonych. Poliklet stosował poza kontrapostem także inne zabiegi, nadające charakter rzeźbom. To on skrócił okrycie do kolan( wcześniej szaty sięgały zawsze ziemi). W słanej rzeźbie przedstawiającej amazonki postanowił zaś obniżyć ich piersi.

W okresie klasycznym w płaskorzeźbie pojawił się tak zwany styl "mokrych szat". Polegał on na rzeźbieniu ciała prześwitującej, przylegającej szacie, co pozwalało artyście na pokazaniu proporcji ciała. Pierwszy raz styl ten został zastosowany przy pokazaniu Mojr zdobiących fasadę Partenonu. Styl ten stosowano także w rzeźbie. Zastosowano go między innymi w pochodzącym z Olimpii posągu Nike, stworzoną przez Pajonidosa z Mende.

Wyrzeźbiona w 420 roku p.n.e. bogini przedstawiono niejako ustawioną "pod wiatr", z "oblepiającą" ciało szatą, rozedrganą na wietrze. Ten zabieg, spotęgowany ustawieniem posągu na 9-cio metrowym postumencie sprawił, że oglądający ulega wrażeniu, sfruwania Nike. Niepodważalny rozkwit rzeźby w epoce Peryklesa miał także wpływ na rzeźbę nagrobną. Wtedy to umieszczano na nagrobkach upiększone postacie zmarłych osób. Zaczęto również stosować miniatury świątyń greckich, umieszczane na nagrobkach. Ten zwyczaj pojawiał się jeszcze w innych epokach, szczególnie w epokach klasycyzujących.

  1. Okres późnoklasyczny , który datuje się na lata 404 - 323 p.n.e.

Okres ten kojarzymy przede wszystkim z trójką najwybitniejszych rzeźbiarzy, do których zaliczamy Lizypa z Sykionu, Skopasa z Paros oraz Praktylesa.

-Praktyles, żyjący w IV w p.n.e był następcą i kontynuatorem założeń Polikleta. On także dbał o piękne proporcje, idealizując ciało ludzkie. Rzeźbił on głównie pięknych młodych bogów oraz młodych ludzi o idealnych, znacznie wysmuklonych proporcjach. Jego rzeźby są jednak pozbawione szlachetności rysów, które mają zmęczone twarze ludzi starszych, brak w nich autentyczności, mimo skrupulatnie oddanym częścią ciała oraz fakturze. Praktykeles często używał emalii oraz porcelany, by rzeźby młodzieńców były jeszcze bardziej "świeże" i aby oddać ich alabastrowy kolor cery. Tak też zostały wykonane posągi młodych dziewczyn (ok. 340 roku p.n.e). Praktykeles dbał o fakturę materiału i realizm (udoskonalonych i upiększonych) postaci. W tym celu stosował on różnorodne materiały. Do oczu szukał odpowiednich kamieni, dbał by kamień, z którego rzeźbił skórę był odpowiedni itd. Stosowłą on kontrapost, który był jednak znacznie przerysowany w porównaniu do kontapostu. Najsłynniejszym dziełem Praksytelesa jest słynna "Afrodyta Knidyjska". Rzeźbiarz przedstawił boginię podczas kąpieli, za co zarzucano mu świętokradztwo, był to bowiem pierwszy w starożytnej Grecji akt przedstawiający bóstwo.

Lizp-żyjący w latach 350-300 p.n.e. był nadwornym rzeźbiarzem Aleksandra Macedońskiego, głównymi jego dziełami były popiersia władcy, które wykonywał w różnych technikach. To właśnie Lizy uważany jest za głównego mistrza brązu. Rzeźbił on także całe sylwetki ludzkie, którymi były przede wszystkim umięśnione ciała wojowników i herosów. Jego kanon piękna jest smuklejszy niż proporcje wprowadzone przez Polikleta. Także stosował kontrapost, jednak w wykonaniu Lizypa, kontrapost był znacznie bardziej dynamiczny i przerysowany. W kontrapoście zostały przedstawione między innymi postacie w sławnym pomniku upamiętniającym bitwę pod Granikiem. Przedstawił on tu dwadzieścia pięć osób kotłujących się w zajadłej bitwie. Skrupulatnie oddał ich ruch, dynamiczne kierunki części ciała.

Skopias-rzeźbiarz żyjący w latach 370-330 p.n.e. Był on z całą pewnością rzeźbiarzem uwielbiającym dynamizm, ukazując pełne ekspresji oraz patosu sceny przedstawiające mitologicznych bohaterów. Lubił dynamiczne ruchy, ekspresyjne pozy, pełne wyrazu twarze. Do jego dzieł należą między innymi płaskorzeźby w mauzoleum w Halikarnasie, na których przedstawiono potyczki Greków i Amazonek.

RZEŹBA HELLENISTYCZNA

Możemy tu wyróżnić trzy nurty: tradycyjny, tak zwany barok hellenistyczny, rokoko. Rzeźba hellenistyczna cechuje się niezwykłą dojrzałością, czerpie, bowiem ze wszystkich doświadczeń twórców poprzednich. Większość rzeźb była dziełami wolnostojącymi.

-styl tradycyjny- w obrębie jego tworzył słynny rzeźbiarz, Damofon z Messeny, inspiracją dla niego była twórczość Fidiasza. Damofon tworzył przede wszystkim monumentalne dzieła przeznaczone dla świątyń. Do jego rzeźb należą między innymi: Demeter, Artemidy, Desdemony. Z tym nurtem wiąże się także nazwisko Charesa z Lindos , ucznia Lizypa. Jest on autorem posągu Heliosa z Rodos. Styl tradycyjny charakteryzował się połączeniem wszystkich dotychczasowych wytycznych w rzeźbie, przy szczególnym podkreśleniu dynamizmu postaci oraz proporcji sylwetki.

-"barok hellenistyczny"- cechuje się szczególną dbałością o efekty światłocieniowe, cechują się one także skomplikowaną, rozrzeźbioną i dynamiczną formą. Przykładowymi twórcami tej epoko byli Boetos ,słynny z dzieła 'Chłopiec duszący gęś" i Doidalses, który jest twórcą tak zwanej Afrodyty, kucającej postaci kobiecej. Znana wszystkim Nike z Samotraki, której twórcy niestety nie znamy , także należy do rzeźb wykonanych w stylu baroku hellenistycznego, o czym świadczy między innymi dynamizm przedstawionej postaci, efekty światłocienia na dokładnie wyeksponowanej draperii, podkreślenie złożoności formy, co ujawnia się w przeplataniu fałd sukni z częściami ciała

-"rokoko antyczne"- styl ten powstał w Aleksandrii, cechuje się pomijaniem dokładnego studiowania muskulatury modela , a skupieniem się na linii jego ciała. Rzeźby miały delikatne linie, artyści chcieli uzyskać przede wszystkim specyficzny klimat rzeźb (spokojny, nieco oniryczny). Często sięgano po sielankowe tematy, unikano zbyt dynamicznych scen. Rzeźba tej epoki charakteryzuje się spokojem, dbałością o piękno linii, wyważoną kompozycją. Do przykładów należą min. słynna Wenus z Milo czy Eros i Psyche.