OKRES ODRODZENIA

Odrodzenie rozumiane jako powrót do kultury antyku. Nastąpił po gotyku, jako sprzeciw wobec surowości form i zasad średniowiecznych. Kolebką odrodzenia stała się oczywiście Italia. Było ono nie tylko reakcją na wcześniejsze zjawiska kulturalne i sztukę średniowiecza, lecz także wiązało się z zaistniałą sytuacją międzynarodową, ekonomiczną (zmiana charakteru gospodarki wielu państw, ukształtowani się ich granic, zmiana uprawy roli). Odrodzenie dostrzegamy w rozwoju nie tylko gospodarczym, ale przede wszystkim naukowym ( takie nauki jak kartografia, fizyka, medycyna, matematyka, astronomia). Rozwój ścisłych dziedzin nauki oraz powstanie nowych technologii przyczyniło się między innymi do wielkich odkryć geograficznych ( Odkrycie Ameryki przez Kolumba oraz odkrycia Magellana) oraz znacznej poprawy jakości życia (zwłaszcza mieszkańców dużych miast, co wiązało się np. z wprowadzeniem pierwszych kanalizacji, większą świadomością higieny)

Odrodzenia zostawiło także swój ślad w budownictwie. Mury były jeszcze jak w gotyku ceglane lub kamienne. Jednak cegła renesansowa znacznie różni się od cegły gotyckiej, która jest zazwyczaj większa. Kamień, wykorzystywany do budowy murów był zazwyczaj ciosany, jak w wiekach średnich. Ściany z cegły tynkowano, natomiast mury kamienne kryto specjalnie do tego celu przeznaczonymi płytkami ( tak zwane ciosowe). Spotykamy także budynki, gdzie zamiast kamiennej okładziny występuję jej imitacja w postaci malowanego tynku. Konstrukcje były analogiczne do stosowanych w państwach starożytnych, zwłaszcza w Rzymie. Głównymi różnicami między sklepieniem renesansowym (tak zwanym półkolisty) a rzymskim było tak zwane lunety, czyli okrągłe otwory w sklepieniu lub kopule, służące jako świetliki, okna. W okresie tym nie pojawił się żadne nowe (jak to miało miejsce w gotyku) rozwiązanie techniczne czy konstrukcyjne. Posługiwano się układami wynalezionymi w przeszłości (głównie w starożytności).

OKRES BAROKU I ROKOKO

Termin pochodzi od słowa " barocco" (z języka francuskiego") - nierówna, krzywoliniowa perła

Narodził się w Rzymie , we Włoszech, duży wpływ na jego powstanie miał rozłam w Kościele Katolickim oraz działania Kontrreformacji.

Pierwszym typowo Barokowym budynkiem była świątynia Il Gesu. Odznaczała się ona powrotem do dużych założeń budownictwa sakralnego.

CECHY BAROKOWEJ SZTUKI I ARCHITEKTURY:

- tak zwana "transcendencja" czyli przedstawiania tych elementów świata, które jesteśmy w stanie dostrzec, zobaczyć, poprzez posługiwanie się elementami niewidocznymi.

-inne gatunki sztuki ( malarstwo były podporządkowane zostały architekturze, w malarstwie, rzeźbie pojawiają się architektoniczne motywy)

-dynamiczne, "esowate" oparte na krzywych, nieregularnych liniach formy

-brak ścisłej osiowości, zwłaszcza tak powszechnych w epoce klasycyzmu, zwłaszcza wysuniętych portali w elewacjach frontowych oraz cofniętych względem muru wykuszy

- używa się dużej ilości złota, zwłaszcza w połączeniu z czarnym marmurem (tak zwany "czarny barok"), duża ilość marmuru we wnętrzach

- niedbałość o konstrukcję, którą "zaklejano" ozdobnym detalem,

-prowizoryczne wykonywanie elementów rzemieślniczych i ozdobnych zwłaszcza w mniejszych założeniach pałacowych

PODZIAŁ NA FAZY (chronologia baroku):

-Od 1570 do około 1630: tak zwany wczesny Barok w Rzymie oraz we Włoszech: był on kontynuacją architektury renesansowej (głównymi przedstawicielami tego rodzaju Michał Anioł, Pallado oraz Albertii- związani są oni także z renesansem oraz głównymi, teoretycznymi założeniami architektury)

-od 1610 do około 1643: w tym okresie pojawił się wczesny Barok Francuski; kościoły budowano, inspirując się sławnym Il Gesu ( frontowa elewacja sławnego paryskiego kościoła St. Gervais jest nieznacznie wysunięta do przodu, co jest jedną z charakterystycznych cech tego stylu. Do innych typowych wyróżników stylu należały: rezygnacja z kapiteli oraz masywnych gzymsów, subtelna dekoracja wnętrz

-tak zwany dojrzały Barok francuski rozwija się od początku wieku XVIII oraz pod koniec XVII, jego główne cechy to:

Cechy baroku francuskiego to;

- odrzucenie elementów łączonym np. tympanów, wolut

-otoczenie pałacu, budowli rodowych( tak zwany "ogród francuski": geometryczny, duże założenia, fontanny, dużo wody, dalekie założeni perspektywiczne, dużo rzeźb w ogrodach)

- tak zwane okna Francuskie , bardzo duży podział poprzez zastosowanie tak zwanych "szczeblików"

-kościoły wzorowane na włoskich, budowane na krzyżu greckim, z wykorzystaniem kopuły

- dużo złota i rzeźb we wnętrzach

Przykładem dojrzałego baroku francuskiego jest WERSAL:

-od 1660 do 1780 Barok pojawia się także w Niemczech; za sprawą architektów włoskiej.;

(przykładem jest Kościół Teatysów w Monachium)

1618-1780: Austria; katedra w Slazburgu

od 1630 do 1700- pojawia się dojrzały Barok włoski , którego charakterystyczną cechą są budynki centralne, wklęsłe oraz wypukłe elewacje ( przykładem jest kościół K. S.Maria della Salute, znajdujący się w Wenecji)

d 1700 do 1780:- w tym okresie mamy do czynienia z tak zwanym późnym barokiem Włoskim ( najdoskonalszym jego przykładem jest kościół K. Superga, znajdujący się nieopodal Turynu) Cechy tego baroku to między innymi:

- budowle na rzucie figury regularnej, zazwyczaj było nią jednak koło

- niezwykle przysadziste, masywne wieże

- portyk kościołów był bardzo wysokie, nawiązywały do portali gotyckich, brakowało im jednak linearności oraz smukłości

-pojawia się charakterystyczny dla baroku kościół filarowo-ścienny

Kościół filarowy oraz filarowo-ścienny :

- ma pilastry rozmieszczone w sposób niezwykle rytmiczny na ścianach, czasem pilastry te ulegają podwojeniu lub zwielokrotnieniu

-pojawia się tu kolebkowe sklepienie, oddzielające poszczególne części kościoła

-gzyms jest bardzo ozdobny i rozbudowany

-pojawiają się boczne kaplice oraz ołtarze

- fasada podzielona gzymsami na 2 piętra; pilastry nisze, okna na środku, liczne załamania, kanty, spływ wolutowy

-mogą pojawiać się wieże

-integracja przestrzeni wewnętrznej, przestrzeń wnętrz staje się "ciężka", przytłaczająca, co jest spowodowane nagromadzeniem detali i masywnością form

-zarówno wnętrze jak i zewnętrze tworzą zintegrowaną całość, zazwyczaj o podobnym wydźwięku artystycznym

-dużo malowideł iluzjonistycznych: pilastrów, kolumn, które dzięki światłocieniowi wyglądają niezwykle przestrzennie

BAROK W POLSCE ZAGOŚCIŁ STOSUNKOWO PÓŹNO 1620-1760:

Cechuje się on czerpaniem z orientalnych form (liczne wojny z Turcją w tym okresie przyczyniły się znacznie do tego faktu)

POLSKIE BUDOWNICTWO SAKRALNE :

-układ wnętrza był podłużny , bazylikowy (jak w kościele Św. Anny w Warszawie)

- większość polskich kościołów została przebudowana na barokowe, w niektórych dodano tylko elementy ( np. barokowe hełmy w Kościele Sw. Floriana w Krakowie,

- bryła podzielona wysokościowo, różne jej części znajdują się na różnym poziomie

- w części głównej okna prostokątne, zaś przy nadbudówkach zazwyczaj kwadratowe

-były to kościoły ścienno-filarowe

- poza ołtarzem głównym istniało sześć ołtarzy bocznych

-sklepienie z tak zwanymi żagielkami nad nawą główną, zaś sklepienie kryształowe występowało nad krużgankiem;

-stosowano gipsową sztukaterię,

-frontowa elewacja nie posiadała zazwyczaj wież

ŚWIECKIE PRZYKŁADY BAROKU:

- Zamek Królewski w Warszawie

- Pałac Wilanowski (projektu August Locji), był on wiejskim pałacem królewskim (tak zwana willą suburbna-willa podmiejska). Miał formę podkowy, można uprościć, że było to nieregularne pozbawione kątów prostych założenie dwuskrzydłowej rezydencji).Miał cztery, ułożone w sposób symetryczny alkierze.

Przebudowa pałacu wprowadziła do jego otocznia wieże stojące w ogrodzie, łuki triumfalne, wypełniony rzeźbami ogród. Ogród znajdujący się przed pałacem zaprojektowano w stylu francuskim, zaś na tyłach rezydencji pojawił się nie zaplanowany, a przynajmniej sprawiający takie wrażenie-ogród angielski.

Wnętrza pałacu Wilanowskiego:

Tak zwany plafon, który występuje: lub malowidło "plafonowe", było wykonywane na suficie ważniejszych pomieszczeń. Podobne malowidła plafonowe występują w kościele św. Anny w Krakowie. W budynkach świeckich przedstawiały one zazwyczaj sceny z polowań, z mitologii antycznej, z historii kraju lub elementy roślinne.

Innym powszechnie stosowanym elementem były zasłony z drzwi-tak zwane kotary. W barokowym wnętrzu pojawiają się często portiery, są to "dolepione" elementy z gipsu, które wyglądem przypominają sztukaterię.

BAROK ROSYJSKI, rozwijał się od początku XVII do II połowy XVIII wieku:

Charakteryzował się bardzo ciężką bryłą, dużym wykorzystaniem elementów drewnianych. Prawie wszystkie wieże były wykonane z drewna. Jednym z rodzajów tego stylu jest barok moskiewski, który charakteryzuje się złożoną formą ( przykładem jest cerkiew Archanioła Gabriela, którą zaprojektowano, nawiązując do Wersalu)

Barok Ukraiński różni się od rosyjskiego większą smukłością wież. Na terenie polski, zwłaszcza w województwie Lubelskiem znajduje się wiele cerkwi ukraińskich, między innymi, bogato zdobione cerkwie w Hrubieszowie.

Jego rozwój przypada na XVI oraz XVII wiek( właściwie schyłek XVII wieku). Początkowej fazie budowle charakteryzowały się niezwykłą monumentalnością, warto zauważyć, że pojawiające się zarówno w detalu jak i całej bryle formy były bardzo dynamiczne. Osiąganiu to dzięki wprowadzenia i nagromadzeniu ogromnej ilości kolumn, koło siebie. Były one znacznie przeskalowane. Obejmowały one zazwyczaj więcej niż dwie kondygnacje i były utrzymane w tym samym (najczęściej korynckim) stylu. Ów dynamizm znajdywał odzwierciedlenie w esowatych oraz elipsowatych nieregularnych form, które oddziaływały silniej i wzbudzały pewnego rodzaju niepokój, w przeciwieństwie do renesansowych regularnych, osiowych, prostokątnych, które kojarzyły się z symetrią porządkiem. Powstały kościoły centralne. Wznoszono je na rzucie wielobocznym, lub też na eliptycznych rzutach, mamy do czynienia także z projektami, gdzie centralne założenie zostało wpisane w lekko wydłużonych na figurach elips. Rolę stropu w tego rodzaju kościołach spełniała kopuła. Obrys rzutu nie przypominał prostej linii. Poza lico ściany wysuwano nie tylko pilastry, od których barok nie stronił (zwłaszcza barok francuski). Stosowano także różne wycinki ścian, które naprzemiennie wysuwano poza jej lico. We wnętrzach jak i na elewacjach pojawiały się złożone w swych profilach gzymsy, gzymsy pośrednie oraz boniowania. Fasadę często wyginano na jej głównej osi. Były one ( mimo pewnego monumentalizmu) niezwykle płynne, podkreślano esowatości oraz zaokrąglenia. Tak, więc nawet prosta (co wynikało z podstawowego rzutu elewacja) nabierała przestrzenności, dzięki zastosowaniu odpowiedniego detalu. Pojawiały się na niej łuki i płaszczyzny pofałdowane, dostrzegamy także wiele niepokojących skosów.

Wnętrza, zamiast architektonicznych oraz surowych, wynikających z samej konstrukcji rozwiązań stawały się zlepkiem elementów rzeźbiarskich i malarskich.

Podobnie jak w renesansie, tak i w architekturze barokowej nie zaprojektowano żadnych nowatorskich konstrukcji architektoniczno-inżynierskich. Bazowano głównie na dorobku bizantyjskim oraz rzymskim. Jeśli chodzi o dobór materiałów budowlanych, tu także niewiele się zmieniło.

Rokoko to pewnego rodzaju odłam(kierunek)baroku, który narodził się w XVIII. W tym okresie zupełnie zniknęły masywy barokowych form, nie mamuty tu do czynienia( jak w epoce poprzedniej) z silnymi, mocno zarysowanymi, często opartymi na prostych osiowych figurach, rzutami. Pojawia się natomiast lekki rzut połączony z detalami delikatnych form, które nabierają kształtów muszlowatych, powyginanych. Nowością i swego rodzaju unikatem wnętrza rokokowego jest nagromadzenie w nim dużej ilości detalu, wykonanego z porcelany. Nie było to powszechne w Baroku. Mimo, że lubiono także kolory jasne, pastelowe (istniały bowiem dwa rodzaje wnętrz barokowych, wnętrza te są zazwyczaj albo bardzo jasne, z wykorzystaniem kolorów pastelowych, bieli, beży lub też wnętrza ciemne z wykorzystaniem czarnego marmuru oraz złota i czerwieni). Indywidualny, charakterystyczny rodzaj wnętrz rokokowych został stworzony właśnie dzięki wykorzystaniu porcelany. Pochodziła ona z fabryk, które powstały jeszcze w okresie renesansu i baroku.

Najlepszym odzwierciedleniem stylu rokokowego są przede wszystkim wnętrza (zwłaszcza wnętrza pałacowe), rzadziej obserwujemy je na elewacjach. Rokoko poznajemy po wdzięcznej linii dekoracji oraz lekkich barwach .

OKRES KLASYCYZMU

Podobnie jak odrodzenie, barok i rokoko, w epoce klasycyzmu nie pojawiły się nowe rozwiązania technologiczne. Stosowano wówczas lustrzane oraz beczkowe sklepienia. Stropami, które polubił klasycyzm ( w budownictwie kamienic oraz pałacach)były stropy kasetonowe (podobnie jak w renesansowych kamienicach oraz renesansowym budownictwie dworskim) oraz stropy belkowe. Podobnie jak w konstrukcjach budynków, tak i w detalu architektonicznym oraz wystroju wnętrz i samej formie bryły nie wprowadzono niczego nowego. Kompozycja konkretnych założeń urbanistycznych oraz architektonicznych cechuje się osiowością, spokojem. Detal nawiązuje do detalu renesansowego, jest on znacznie bardziej płaski niż miało to miejsce w barokowych i rokokowych fasadach. Klasycyzm sympatyzuje z renesansem, którego wpływ widzimy zarówno w bryłach budynków jak i elementach wnętrza a także detalu architektonicznym.

Nowymi materiałami, wykorzystywanymi przez klasycznych architektów stały się stal oraz żeliwo. Tak zwany neoklasycyzm ( pojęciem tym określamy nawiązanie do stylu klasycznego, budynki neoklasyczne pojawiły się drugiej połowie XIX wieku obok budynków neobarokowych, neogotyckich eklektycznych, były nawiązaniem do stylu z XVIII wieku) naśladowywał, a nawet można się pokusić o stwierdzenie, że kopiował niektóre elementy z architektury starożytnego Rzymu. Tym samym uniemożliwiony został dalszy rozwój tego kierunku. Nie szukano nowych form, lecz starano się wiernie odtworzyć istniejące. Budowano wówczas kamienice, pałace mieszkalne oraz budynki sakralne na rzucie kwadratu lub okrągłym( idealna symetria planów). Lubiano także posługiwać się krzyżem greckim, który jest symetryczny względem kilku osi. Na skrzyżowaniu naw, a więc w centrum rzutu sytuowano kopułę. Wzorem dla klasycystycznych architektów był Panteon w Rzymie oraz grobowcu Cycoli Meteli jak i na świątyni Vesty( świątynia ta znajdowała się w Tiwoli).

Główne zabytki okresu klasycyzmu to między innymi:

-kościół świętego Francisco di Paola (w Neapolu), wybudowany w Rzymie w latach 1816-1824, przez znanego architekta włoskiego P. Bianchi. Budynek nawiązywał do Panteonu, a kolumnada przed nim do kościoła św. Pawła w Rzymie. Budynek jest syntezą znanych, pojawiających się już w architekturze zabytków i form. Nie wnosi on nic nowego.

-Sobór Matki Boskiej Kazańskiej w Petersburgu. Budynek powstał w latach 1801-1811, wzniósł go znany architekt A.N.Woronichin. Ta budowla również nawiązuje swoją kolumnadą oraz dziedzińcem do Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Kolumnada różni się jednak zastosowanym porządkiem architektonicznym( bogato rzeźbione kolumny korynckie). Niestety budowa obiektu nie została ukończona. Możemy podziwiać tylko północną kolumnadę.

- sławny Panteon w Paryżu (dawniej był do kościół Ste-Genevieve) Wybudowano go w latach 1764-1790. Architektem wykonującym projekt przebudowy kościoła był J.G Sufflot.

EKLEKTYZM ORAZ SECESJA

Słowo "eklektyzm" ma swoją genealogię wywodzącą się z języka greckiego, pochodzi ono od "ekletios", co oznacza "wybierający".

W sztukach plastycznych, między innymi rzeźbie czy architekturze jest on kierunkiem, który polega na syntezie poszczególnych elementów z poprzednich epok, które zostały zestawione z sobą w sposób wybiórczy, w zależności od upodobań oraz gustów architekta. Według niektórych historyków sztuki styl eklektyczny nie jest godzien miana "stylu Architektonicznego", wykorzystuje on, bowiem w sposób często bezmyślny używane już w przeszłości elementy architektoniczne, które często łączy w sposób nieprzemyślany oraz niespójny w stosunku do całości założenia. Historycyzm oraz eklektyzm były niezwykle "modne" pod koniec XIX wieku, jednak nie wniosły one nic do architektury, a według niektórych ograniczały postęp architektoniczny i były czasem zastoju w sztuce, propagowały kopiowanie form, zez uwzględnienia ich konstrukcji( gotyk jest spójnością formy i konstrukcji zaś neogotyk, czy eklektyzm odznaczają się tym, że dekoracja architektoniczna nie wynika z konstrukcji). Styl historyczny oraz eklektyzm zwane były "architekturą ozdobników", fasadową, nieszczerą, tak zwaną "pattern architekture".

Jednym z ważniejszych odmian historycyzmu był NEOGOTYK. Narodził się on z fantastycznych wyobrażeń o gotyku, architekturze rycerskiej. Jest on grą elementów gotyckich oraz fantastycznych. Styl ten narodził się dzięki tak zwanej powieści gotyckiej, która była praktykowana zwłaszcza w Anglii w XVIII i XIX wieku( tworzył ją między innymi Oskar Wilde). Ojczyzną neogotyku była oczywiście Anglia. Tam, bowiem jego główne idee nigdy nie zaniknęły, były one obecne przez wieki. Początkowo neogotycki styl pojawił się w budownictwie wiejskim, w domach, zagrodach, niewielkich budynkach gospodarczych. W Anglii były to budynki o kamiennej podbudówce, połączone z szarymi zazwyczaj elewacjami. Później pojawił się on w architekturze sakralnej oraz budynkach wieloprzestrzennych. W Polsce wybitnym przedstawicielem neogotyku był krakowski, lecz znany na całym świecie architekt- Teodor Alowski. Zaprojektował on szereg kamienic, między innymi słynną Kamienicę pod pająkiem Jest ona doskonałym połączeniem materiału(stylizowana na gotycka, zniszczoną czasem cegła, oraz elementy mosiężne, doskonale dopasowane do cegły, które to służyły dl podtrzymania dla planowanych na elewacji pnączy oraz bluszczu. Na elewacjach wykonane kamienne zdobienia, którymi są fantastyczne smoki oraz dziwne potwory, rodem z gotyckiej powieści. Na elewacji umieszczono również żeliwne elementy, mające ułatwić porost planowanej na elewacji roślinności. Elementy te układają się w kształt pajęczej nici z wypustkami. Zachowany portal i drzwi wejściowe zdobi pajęcza sieć, którą wykonano z żeliwa, pełni ona rolę kratki chroniącej szybę, w drzwiach wejściowych,

Istotniejsze zabytki okresu eklektyzmu oraz historycyzmu:

-krakowskie kamienice Teodora Alowskiego(min. Kamienica pod Pająkiem, znajdująca się na ulicy Karmelickiej w Krakowie, Kamienice na ulicy Piłsudskiego)

-Kościół i klasztor należący do zgromadzenia Najświętszego Serca Jezusowego ( tak zwane "sercanki") w Krakowie ,neogotycka bryła została wykonana z cegły i kamienia.

-katedra Truro w Anglii, powstała w latach 1879-1910, głównym architektem był J.L. Person. Styl, w którym została ona wykonana łączy w sobie elementy gotyku angielskiego oraz francuskiego( widoczny jest tu między innymi wpływ francuskich katedr gotyckich, które najwyraźniej podziałały na wyobraźnię projektanta. Zasługującym na uwagę elementem jest krużganek z roku 1935).

-Bazylika Sacre Couer w Paryżu, powstała ona w latach 1879-1910, została zaprojektowana przez architekta P. Abadie oraz L. Manuela. Była wotum po mającej miejsce w latach 1980,1981wojnie. Zaskakuje styl bazyliki, który jest dość rzadko spotykany (bizantyjsko-romański), odznacza się dużą ilością kopuł o różne wielkości.

-Votivkirche w Wiedniu, dzieło architekta H. von Ferstel. Kościół wzniesiono w latach 1856-1879,miał on być votum za ocalenie cesarza Franciszka Józefa, na uwagę zasługują tu piękne strzeliste neogotyckie wieże. Wieże są iluminowane w niezwykle interesujący sposób, który podkreśla ażur ich detalu (iluminacja od wnętrza wieży).

-kościół św. Mikołaja w Poczdamie, projektu jednego z najsławniejszych architektów doby historycyzmu K.F. Schinkela. Jest on zaprojektowany na planie krzyża greckiego, z wielką kopułą na przecięciu się naw. Pod kopułą znajduje się bardzo wysoki bęben, który otacza kolumnada.

Secesja narodziła się w sztuce (architekturze, malarstwie, rzeźbie oraz sztuce użytkowej) jako odpowiedź na nudne powielanie istniejących już kiedyś form architektonicznych. Miała stworzyć nową wartość w sztuce oraz architekturze, stąd też jej nazwa(tak zwana "sztuka nowa" lub też "art. Nouveau", "Jugendstill","Liberty', "Modern Stalle"). Poza nowymi budynkami, rzeźbami, projektami wnętrz oraz mebli pojawiła się także specyficzna grafika oraz kaligrafia, odznaczająca się esowatością form, smukłością ich dużym kontrastem. Powstało specyficzne dla secesyjnych magazynów pismo, czcionka ( tak zwana "czcionka eccemanowska", stworzona przez grafika, pracującego dla takich pism secesyjnych jak "Pan" czy Jugend". Warto podkreślić, że od nazwy tego właśnie pisma pochodzi nazwa niemieckiej secesji- Jegendtil). W architekturze secesja oznacza się masywną prostą bryłą secesja pierwotna, tak zwana monachijska), na którą zostały "nałożone" zdobienia o regularnych, często nie do końca zdefiniowanych liniach. Przeciwnicy secesji zarzucają jej monotematyczne przedstawianie i powielanie tych samych szablonowych zdobień, które są jedynie "wklejane na elewacje". Zabytki sztuki oraz architektury secesyjne:

- sale w Jamie Michalina w Krakowie -odznaczają się szczególnie bogatymi secesyjnymi zdobieniami(połączenie grafiki oraz kaligrafii secesyjnej)

-zaprojektowane przez Stanisława Wyspiańskiego meble do jadalni (stołki secesyjne projektu Wyspiańskiego są podobno bardzo niewygodne oraz znacznie odbiegają od panujących standardów z dziedziny projektowania przedmiotów użytkowy)

-klatka schodowa znajdująca się w kamienicy Towarzystwa Medycznego w Krakowie (ulica Długa). Na uwagę zasługuje tu nie tylko piękny wystrój wnętrza oraz jego proporcje, ale sam detal balustrady, wykonanej w sposób niezwykle artystyczny. Balustrada przedstawiona została jako wijąca się roślinna forma z niezwykle ozdobnymi liśćmi kasztanu. We wnętrzu znajdują się także niezwykle piękne secesyjne witraże. Projektantem wnętrza i samej balustrady jest Stanisław Wyspiański.

-elewacje niektórych kamienic w Łodzi oraz Warszawie

-elewacje frontowe kamienic znajdujących się na skrzyżowaniu ulic Franciszka Józefa oraz Marszałka Piłsudskiego w Krakowie

- projekty przedmiotów codziennego użytku, autorstwa Stanisława Wyspiańskiego

ARCHITEKTURA WSPÓŁCZESNA XX WIEKU

We współczesnej architekturze, która pojawiła się już na początku XX wieku obowiązują pewne typowe, ogólne nurty;

Ekspresjonizm -dąży on do nadania specyficznego wyrazu budowli, który może wywoływać silne wrażenia emocjonalne i percepcyjne, trzymając w pewnym niepokoju obserwatora.

Funkcjonalizm -dąży do znalezienia najbardziej odpowiedniej konstrukcji, która spełniałaby także pewne warunki estetyczne oraz budowlane i funkcjonalne, związane z życiem w budynku na określonym poziomie, budynek powinien spełniać pewnie określone w danej epoce standardy

Prostota konstrukcji oraz tak zwana "szczerość konstrukcji" - celem funkcjonalizmu jest jak największe obniżenie kosztów budowy, a tym samym zmniejszenia ilości stali lub też dążenie do jak najcieńszych przekrojów elementów konstrukcyjnych. Z drugiej strony zwraca się szczególną uwagę na tak zwaną "szczerość konstrukcji", Zn unika się stosowania okładzin na elewacjach, zdobień, które nie wynikają z czystej konstrukcji budynku Mniej ważnymi cechami, które także występują w założeniach funkcjonalizmu są:

-bryła budynku- powinna być ona spójna, dająca się ogarnąć, prosta, z wykorzystaniem oraz podkreśleniem jej faktury

- możliwość wykonania, montażu, zagadnienia techniczne

W modernizmie oraz postmodernizmie pojawiają się bryłowe budynki, lub też budynki będące kompozycją z prostych brył: kule, walce, sześciany, stożki. Dużą uwagę zwraca się także na fakturę, dobór oraz łączenie materiałów jak i na grę świateł.

Przykłady budynków spełniających powyższe założenia :

- gmachy Kongresu w Brazylii

- cechująca się niezwykłym połączeniem materiałów Kaplica w Ronchamp, projektu sławnego LeColbusiera

Na architekturę XX wieku, zwłaszcza architekturę modernistyczną ogromny wpływ miało wynalezienie żelbetu (połączenie stali, która pełni rolę zbrojenia i występuje w postaci prętów stalowych zatopionych w betonie). Modernistyczne budynki wykorzystują przede wszystkim zalety żelbetu, pozwalające na jego swobodne formowanie).

Wcześniej ( w epoce maszyn parowych), pod koniec XIX wieku na wpływ na architekturę miała właśnie stal. Wielki wpływ na dalsze dzieje architektury miał przede wszystkim projekt Josefa Paxtona, angielskiego ogrodnik i projektanta małej architektury, który zaprojektował ogromne założenie ze stali, słynny Pałac Kryształowy. Była to imponująca konstrukcja ze stali i szkła zorganizowana na światową wystawę w Londynie. Wybudowano go w 1851roku,. Kolejnym dziełem konstrukcyjno-architektonicznym był a Wieża Eifela, projektu francuskiego inżyniera Gustawa Eifela. Miała ona ponad 3000 metrów wysokości, stanęła na Polu Marsowym w 1989 roku. Zbudowano ją także z okazji światowej wystawy, została postawiona na czterech masywnych filarach. Na samym szczycie wieży umieszczono anten telewizyjne, radiowe.