AKROPOL

Najważniejsze miejsce w starożytnej Grecji , skaliste wzgórze na którym znajdowały się świątynie, poświęcone greckim bóstwom. Akropol był dominantą, wznoszącą się ponad Atenami. Na zboczu Akropolu znajdował się amfiteatralny teatr wraz z umieszczoną na dole sceną. Na samo wzgórze prowadziły kamienne strome i dość wysokie schody. Na wzgórzu najlepiej widoczne ( nawet z dużej odległości ) są kolumny Partenonu ( świątynia Ateny). Według przeprowadzonych pod koniec XIX oraz w XX wieku badań archeologicznych wzgórze zostało splamione ręką ludzką już przed 6000 tysiącami lat. Początkowo było to święte miejsce dla Pelazgowów, później dla Jonów. Ludy te osiedlili się w rejonie późniejszych Aten, a w czasie niebezpieczeństw szukali schronienia na świętym już wówczas wzgórzu. Zachęcające dla kolejnych plemion stały się słodkie źródła. Szybko osiedlono pobliskie wzgórza takie jak Pnyks, Keramikos oraz Agorę Pierwszą świątynię z kamienia wybudowano około VI w p.n.e. Najważniejsza świątynia Partenon została poświęcona Atenie. Zachowało się kilka rzeźb, pochodzących ze świątyni, które obecnie znajdują się w muzeum na Akropolu. Akropol zdewastowano około 480 roku p.n.e, gdy miały miejsce liczne wojny z Persją. Dzisiejszy wygląd Akropolu jest dziełem , które powstało podczas panowania Peryklesa( rozkwit Aten). Średniowiecze pozostawiło akropol nienaruszony, około 400 roku n.e. we wnętrzach świątyń greckich powstały miejsca kultu nowych (świątynia prawosławnych , meczet). Około 1687 roku niektóre zabudowania wzgórza zostały zniszczone (bitwa, oblężenie Wenecji-pożar, armatnie kule oraz pociski)

PARTENON

Świątynia poświęcona Atenie Partenos (dziewicy).Została ona wzniesiona w V wieku p.n.e. Głównym pomysłodawcą założenia był Perykles, zaś projektantami Iktinosa oraz Kallikratesa. W miejscu tym istniały wcześniej drewniane świątynie. Były nimi Hekatompedon, pochodzący z około 550 roku p.n.e. oraz tak zwany Starszy Partenon z około 480 roku p.n.e., także poświęcona Atenie świątynia, która nie została nigdy skończona, wcześniej zniszczyli ją Persowie.

Najistotniejsze dzieło architektury klasycznej , które jest syntezą porządków: doryckiego oraz jońskiego (elementy zarówno doryckie jak i jońskie). Głównym materiałem, z którego wybudowano pantenon był znajdujący się w pobliżu marmur pentelicki. Świątynię wzniesiono na stylobacie (stylobat w stylu doryckim). Świątynię wybudowano na rzucie prostokąta o wymiarach 69,51 m na 30,86 m. Świątynia składała się z dwóch części: celli o trzech nawach, liczącej( mierzącej)100 stóp (Hekatompedon-nazwa pochodzi od liczby sto),tam znajdował się wizerunek bogini Ateny (Atena Dziewica, wykonana przez Fidiasza), i Partenon tak zwany właściwy - sala dla kapłanek Ateny. Sala ta miała cztery kolumny.

Dekorację, zdobienia metop zaprojektował Fidiasz.

Główne pojęcia związane ze sztuką grecką (starożytne porządki, części świątyni)

Porządek dorycki: charakteryzuje się dużą przysadzistością, surowością detalu architektonicznego, kolumna dorycka wspierała się na tak zwanym stylobacie. Trzon każdej z kolumn był wyżłobiony, a żłobkowanie zwężało się wraz z jej wysokością. Kolumna była przy tym delikatnie wybrzuszona. Głowica składała się z echinusa oraz abakusa.

Porządek Joński: charakteryzował się lekkością oraz smukłością elementów, które wykazywały także większą niż w porządku doryckim ozdobność. Kolumna składała się z profilowanej bazy, trzon, który był żłobkowany, posiadał też niewielki entazis. Głowica była bardzo bogato rozrzeźbiona i zdobiona. Na jej zwieńczeniu znajdowała się tak zwana ślimacznica.

Porządek Koryncki: Jego główną cechą był kształt głowicy, która była koszem, okolonym przez liście akantu (liście akantu ustawiono w dwóch rzędach). Na nich opierały się woluty (najczęściej 4 ) z abakusem.

Porządek Toskański: uznaje się go kontynuację porządku doryckiego; kolumna z bazą i głównym trzonem.

Porządek Kompozytowy: tutaj głowica łączyła w sobie cechy jońskiego(jońska była min. woluta) oraz korynckie (liść akantu był koryncką cechą tego porządku)

Kolumna: rząd kolumn połączonych poziomym belkowaniem(architrawem), co odróżnia go od arkad

Kolumna: podpora budowli o wielokątnym kolistym lub profilowanym. Pierwotnie opierano na niej belkowanie (rzymianie zapoczątkowali stosowanie podpór łukowych). Mogły być one zespolone z filarem ( wówczas miały nieco inny, ścięty przekrój- powstałe tak zwane pół lub ćwierćkolumny)lub wolnostojące. Każda kolumna składała się z następujących części; głowicy( część górna), trzonu (najważniejsza, czasem wybrzuszona, środkowa część kolumny)oraz bazy( podtrzymywała ona trzon).

Głowica: zwana też kapitelem, najbardziej wysunięta do góry część, będącą zakończeniem pilastra. Była najbardziej z innych części zdobiona, pełniła ważną funkcję konstrukcyjną (część pomiędzy elementem który jest podpierany a samą podporą -trzonem kolumny).

Entazis: był delikatnym wybrzuszeniem w trzonie kolumny (pojawiał się w porządku doryckim). Wybrzuszenie było widoczne na wysokości około 1/3 kolumny. Pełnił rolę estetyczną, warunkował pewne zjawiska optyczne( dokładniej, uniknięto skrótu perspektywicznego kolumny).

Stylobat: pojawił się już w starożytnej Grecji, był górną częścią tak zwanej krepidomy, gdzie znajdowały się kolumny.

Krepidoma: to część fundamentu widoczna na zewnątrz, którą kształtowano schodkowo. Po schodach krepidomy wchodziło się na stylobat. Gdy budynki były bardzo duże (np. świątynie) na krepidomie sytuowano schodki, umożliwiające wejście..

Tryglify: kwadratowa lub lekko prostokątna płyta (ze żłobkami)pomiędzy tak zwanymi metodami oraz na narożnikach belkowania ( w porządku doryckim).

Metody: płyta (kwadratowa lub nieznacznie prostokątna) pomiędzy tryglifami (znajdowała się na zakończeniu fryzu w doryckim belkowaniu )

Belkowanie:: najwyższa część położona na kolumnach, ma ona trójdzielny człon ( w jego skład wchodzą: architraw, zawsze gzyms oraz fryz). Wygląd belkowania był uzależniony od epoki oraz stylu.

Architraw:, To belka, położona na kolumnadzie, a raczej jej najniższy człon (bardzo ważny ze względów konstrukcyjnych), na początku funkcją tej najniższej części belkowania było podtrzymywanie stropu (belek), który znajdował się za fryzem. W porządku doryckim była płasko zakończona listwa. Architraw zwany jest także epistylem lub nadsłupiem.

Rzygacz: tak zwany gargulec, był bardzo ozdobnym i zróżnicowanym zakończeniem rynny usytuowanej równolegle lub prawie równolegle do skosu dachu(początkowo w świątyniach greckich)dachowej, z którego woda swobodnie spada daleko od lica muru.

Antefiks: ozdobny detal architektoniczny, sytuowany na dachu, była to rzeźbiona płyta, wykonana z terakoty. Ustawiano ją na gzymsie by z perspektywy człowieka nie widoczne było krycie dachówką.

Sima: element poziomy umieszczony zazwyczaj pod samym gzymsem. Pełnił on funkcję dzisiejszej rynny. Z niej woda dostawała się na zewnątrz budynku rzygaczami

Kimation: był nieprzerwanym ornamentem, wykonanym z wystylizowanych liści. Miał on charakter malowanego fryzu, reliefu lub płaskorzeźby wykutej w kamieniu. Wyróżniamy następujące kimationy:

- dorycki: malowany, składał się ze stylizowanych liści zamkniętych w formę czworoboku. Miał powyżej niewielką nakładkę. Możemy go znaleźć w doryckich głowicach.

- joński(tak zwane wole oka):był to element rzeźbiony w kamieniu, tworzyły go liście ułożone naprzemian wąskie oraz szerokie, lancetowate, jajowate. Niżej znajdował się ornament perełkowy.

- lesbijski: detal rzeźbiarki, składający się z sercowatych, wykutych w kamieniu i ostrzej od innych elementów zakańczanych liści, które miały często wypukłe profile.. Się z liści stylizowanych w kształt sercowaty, ostro zakończonych, o silnie uwypuklonym profilu w górnej partii.

Astragal: profil, który zdobiło perełkowanie. Umieszczano go pomiędzy trzonem, a głowicą kolumny. Czasem miał złożone (zazwyczaj niewiele) profilowanie bazy.

Żłobki: Zwane także kanelurami lub kanelami, były to wertykalnie usytuowane rowki, ułożone obok siebie (wszystkie kanele były równoległe), pokrywały zazwyczaj trzon kolumn. W porządku doryckim kanele zakańczano ostrymi, stykającymi się kancikami. W porządku korynckim oraz jońskim odgrodzone zostały wygładzonymi, nieznacznie profilowanymi kantami.

Akroteriom: inaczej zwany naszczytnikiem, był to dekoracyjny detal rzeźbiarki, który umieszczano na zakończeniu elewacji bocznych, stel nagrobnych. Miał on formę wystylizowanych liści palmy (tak zwane palmety)

Moduł: określona jednostka miary, która odpowiada wielkości (długości, szerokości, głębokości, lub wszystkich tych wymiarów naraz lub wybiórczo) konkretnego elementu budowlanego lub architektonicznego, służącego do szacowania proporcji i zależności pomiędzy innymi elementami

Modylion: ozdobny kroksztyn, przyjmował zazwyczaj kształt konsoli, wspornika, który był profilowany, bogato rzeźbiony, dekorowany między innymi liśćmi akantu lub łuskami. Modylion miał za zadanie podtrzymywać ostatni, górny gzyms

Impost: zwany też nasadnikiem, a) była to płyta lub kamiennych, masywny blok, miał formę odwróconej, ściętej piramidy (w czasach karolińskich oraz wczesnochrześcijańskich). Istniały impostylowe gzymsy, zwane też gzymsami w strefie impostylowej B)Był elementem usytuowanym pomiędzy podporą, a łukiem albo sklepieniem (Bizancjum).

Woluta: zwana ślimacznicą, był to element rzeźbiarski przedstawiony w formie ornamentowej spirali, często zwoju. Sotykamy go w kolumnach oraz konsolach. Występuje też na grzebieniach attyki jako esownica.

Fronton: inaczej przyczółek. Występował w porządkach klasycznych lub klasycyzujących w formie pola lub też pola wypełnionego rzeźbieniami. Gdy zakańczano go gzymsem miał nazwę tympanon. Była to najwyższa część świątyni greckiej, którą ograniczał skos dachu, belkowanie, oraz umieszczone wewnątrz dekoracje

Związana z architekturą:

Portal: artystyczna oprawa wejścia do budynku. Była złożona z elementów rzeźbiarskich oraz detali architektonicznych. Pierwowzorem dla portalu europejskiego był łuk triumfalny, tak, więc z boku umieszczano pilastry, gify. Portale gotyckie zyskały niezwykle dekoracyjna, rzeźbiarską formę

Pilaster: płaski filar, spłaszczona kolumna przyścienna, pełnił on funkcję konstrukcyjna (podpora) i dekoracyjną (nadanie rytmu, podzielenie ściany). Złożony był z tych samych co kolumna części (baza, wydłużony trzon oraz głowica).

Filar: wertykalnie usytuowana podpora, wolnostojąca ( lub przyścienny), spełniający podobną do kolumny funkcję. Miał przekrój wieloboczny, najczęściej wolnostojąca o funkcji podobnej jak kolumna, o przekroju wielobocznym. Wykonywano go najczęściej z kamienia lub betonu.

Kopuła: zamknięte sklepienie, mające pionową oś, wznoszona ponad pomieszczeniami o rzucie centralnym (okrągłym, kwadratowym, ośmiobocznym itd) Ważną częścią jest tu czasza. Wyróżniamy kopuły ze względu na ich przekroje: przekrój łuku półkolistego, cebulastego, koszowego. Mniejsze kopuły były zwieńczeniem min. Wież, zwano je hełmami.

Najistotniejszą epoką w greckiej kulturze była z całą pewnością epoka klasyczna, w której ważną rolę odegrał Fidiasz. Oto krótki przegląd przez główne epoki, który dotyczy głównie rzeźby greckiej. (ale i całej epoki)

RZERŹBA I KULTURA ARCHAICZNA

Czerpie ona przede wszystkim z dobytku kultury Egiptu oraz Bliskiego Wschodu. W rzeźbie widać więc zarówno wpływ Mezopotamii, Indii. O czym świadczy sposób przedstawiania postaci (rzeźby umieszczane w świątyniach są na ogół zgeometryzowane mają wyprostowaną sylwetkę, odwrócone są twarzą do obserwatora). Także okres archaiczny możemy podzielić na kilka mniejszych podokresów, którymi są: okres ciemny, wczesnoarchaiczny, okres dojrzałego archaizmu oraz okres póznoarchaiczny.

  1. Rzeźba okresu ciemnego

Trwał on do 900 roku p.n.e. Niewiele o nim wiadomo, niestety nie zachowało się wiele przykładów rzeźby, chociaż spotykamy pewne dzieła zdobnicze ( malowidła na naczyniach,). rzeźba okresu wczesnoarchaicznego

Kraj był wówczas ustabilizowany politycznie oraz ekonomicznie. Z okresem tym związane są początki powstawania państwa greckiego. Wtedy pojawiają się pierwsze jego zaczątki. Rzeźba w tym okresie to małe posążki wotywne gliniane albo brązowe. Zazwyczaj były nimi posągi kobiet, mężczyzn, zwierząt. Ich cechą charakterystyczną jest ukształtowanie w środkowej tendencji. Figurki pokrywano geometrycznymi wzorami. Zarówno wzory jak i rzeźba były silnie zgeometryzowane, szaty natomiast pokazywano jako geometryczne, uproszczone bryły.

c)rzeźba dojrzałego archaizmu przypada na VII wiek p.n.e.

Ukształtowała się pod wpływem starożytnego Wschodu. Postać człowieka kształtowano wówczas jako zwartą bryłę.

okres późnego archaizmu

Trwał on od VI w p.n.e. do 480 r. p. n.e. Pojawił się porządek dorycki, co w rzeźbie miało także swoje odzwierciedlenie. Zwracano wtedy dużą uwagę na budowę ciała, podkreślają muskulaturę, pokazując duże płaszczyzny. Istniał jednak nadal kierunek joński, w którym, zwracano uwagę przede wszystkim na poszukiwanie miękkich esowatych linii. Wtedy właśnie połączono obydwa kierunki, co zaowocowało powstaniem słynnej szkoły attyckiej. Szkoła złamała min. Zasady symetrii( z tego okresu pochodzi postać pastucha, który niesie cielę, znaleziona Moschoforos). Wtedy też stosowano frontalność( przykładem jest min. Postać jeźdźca z Rampin). W opisywanej epoce zaczęto także rzeźbić stelle sytuowane na cmentarzach. RZEZBA KLASYCZNA

Okres klasyczny możemy podzielić na kilka mniejszych podokresów. Rzeźba z okresu klasycznego oraz hellenistycznego jest nam obecnie najbardziej znana.

a)Okres wczesnoklasyczny, trwający od 480r. p.n.e. (bitwa pod Salaminą) do roku 445 r. p.n.e.

Najbardziej znanym malarzem tego okresu był oczywiście, uczestniczący w tworzeniu płaskorzeźb do św. Ateny, Fidiasz. Lata, które poprzedzały epokę sławnego Peryklesa cechowały się (jak w epoce późnoarchaicznej) dynamizmem w przedstawianiu postaci, ekspresją w modelowaniu ich twarzy, próbami odtworzenia nastroju konkretnych postaci.

b)Okres klasyczny (panowanie Peryklesa), przypada on na lata 445-404 p.n.e.

Najważniejszą postacią tej epoki jest oczywiście Fidiasz z Poliklet. To on jest twórcą sławnego Zeusa dla świątyni w Olimpie, która należała do siedmiu cudów świata starożytnego.

  1. Okres późnoklasyczny , który datuje się na lata 404 - 323 p.n.e.

Okres ten kojarzymy przede wszystkim z trójką najwybitniejszych rzeźbiarzy, do których zaliczamy Lizypa z Sykionu, Skopasa z Paros oraz Praktylesa.

-Praktyles, żyjący w IV w p.n.e był następcą i kontynuatorem założeń Polikleta. On także dbał o piękne proporcje, idealizując ciało ludzkie. Rzeźbił on głównie pięknych młodych bogów oraz młodych ludzi o idealnych, znacznie wysmuklonych proporcjach. Jego rzeźby są jednak pozbawione szlachetności rysów, które mają zmęczone twarze ludzi starszych, brak w nich autentyczności, mimo skrupulatnie oddanym częścią ciała oraz fakturze. Praktykeles często używał emalii oraz porcelany, by rzeźby młodzieńców były jeszcze bardziej "świeże" i aby oddać ich alabastrowy kolor cery. Tak też zostały wykonane posągi młodych dziewczyn (ok. 340 roku p.n.e). Praktykeles dbał o fakturę materiału i realizm (udoskonalonych i upiększonych) postaci. W tym celu stosował on różnorodne materiały. Do oczu szukał odpowiednich kamieni, dbał by kamień, z którego rzeźbił skórę był odpowiedni itd. Stosowłą on kontrapost, który był jednak znacznie przerysowany w porównaniu do kontapostu. Najsłynniejszym dziełem Praksytelesa jest słynna "Afrodyta Knidyjska". Rzeźbiarz przedstawił boginię podczas kąpieli, za co zarzucano mu świętokradztwo, był to bowiem pierwszy w starożytnej Grecji akt przedstawiający bóstwo.

Lizp-żyjący w latach 350-300 p.n.e. był nadwornym rzeźbiarzem Aleksandra Macedońskiego, głównymi jego dziełami były popiersia władcy, które wykonywał w różnych technikach. To właśnie Lizy uważany jest za głównego mistrza brązu. Rzeźbił on także całe sylwetki ludzkie, którymi były przede wszystkim umięśnione ciała wojowników i herosów. Jego kanon piękna jest smuklejszy niż proporcje wprowadzone przez Polikleta. Także stosował kontrapost, jednak w wykonaniu Lizypa, kontrapost był znacznie bardziej dynamiczny i przerysowany. W kontrapoście zostały przedstawione między innymi postacie w sławnym pomniku upamiętniającym bitwę pod Granikiem. Przedstawił on tu dwadzieścia pięć osób kotłujących się w zajadłej bitwie. Skrupulatnie oddał ich ruch, dynamiczne kierunki części ciała.

Skopias-rzeźbiarz żyjący w latach 370-330 p.n.e. Był on z całą pewnością rzeźbiarzem uwielbiającym dynamizm, ukazując pełne ekspresji oraz patosu sceny przedstawiające mitologicznych bohaterów. Lubił dynamiczne ruchy, ekspresyjne pozy, pełne wyrazu twarze. Do jego dzieł należą między innymi płaskorzeźby w mauzoleum w Halikarnasie, na których przedstawiono potyczki Greków i Amazonek.

RZEŹBA HELLENISTYCZNA

Możemy tu wyróżnić trzy nurty: tradycyjny, tak zwany barok hellenistyczny, rokoko. Rzeźba hellenistyczna cechuje się niezwykłą dojrzałością, czerpie, bowiem ze wszystkich doświadczeń twórców poprzednich. Większość rzeźb była dziełami wolnostojącymi.

-styl tradycyjny- w obrębie jego tworzył słynny rzeźbiarz, Damofon z Messeny, inspiracją dla niego była twórczość Fidiasza. Damofon tworzył przede wszystkim monumentalne dzieła przeznaczone dla świątyń. Do jego rzeźb należą między innymi: Demeter, Artemidy, Desdemony. Z tym nurtem wiąże się także nazwisko Charesa z Lindos , ucznia Lizypa. Jest on autorem posągu Heliosa z Rodos. Styl tradycyjny charakteryzował się połączeniem wszystkich dotychczasowych wytycznych w rzeźbie, przy szczególnym podkreśleniu dynamizmu postaci oraz proporcji sylwetki.

-"barok hellenistyczny"- cechuje się szczególną dbałością o efekty światłocieniowe, cechują się one także skomplikowaną, rozrzeźbioną i dynamiczną formą. Przykładowymi twórcami tej epoko byli Boetos ,słynny z dzieła 'Chłopiec duszący gęś" i Doidalses, który jest twórcą tak zwanej Afrodyty, kucającej postaci kobiecej. Znana wszystkim Nike z Samotraki.

-"rokoko antyczne"- styl ten powstał w Aleksandrii, cechuje się pomijaniem dokładnego studiowania muskulatury modela , a skupieniem się na linii jego ciała. Rzeźby miały delikatne linie, artyści chcieli uzyskać przede wszystkim specyficzny klimat rzeźb (spokojny, nieco oniryczny). Często sięgano po sielankowe tematy, unikano zbyt dynamicznych scen. Rzeźba tej epoki charakteryzuje się spokojem, dbałością o piękno linii, wyważoną kompozycją. Do przykładów należą min. słynna Wenus z Milo czy Eros i Psyche.

WAŻNIEJSZE (POZA PARTENONEM) ŚWIĄTYNIE AKROPOLU

ŚWIĄTYNIA ATENY NIKE

Jest to niewielka, subtelna świątynia, usytuowana niedaleko Propylenów ( Delikatna i pełna wdzięku budowla na prawo od Propylejów: Świątynia została poświęcona Atenie Zwycięskiej (Nike). Została ufundowana, aby upamiętnić zwycięstwo Grecji nad Persją około V wieku p.n.e. Elewacja frontowa została zaopatrzona w freski, na których upamiętniono batalistyczne sceny z opisywanej bitwy. Tutaj grecy czcili bóstwo, mające zapewnić im pomyślność, zwycięstwa i wyzwolić wolę walki.

ERECHTEJON

Najbardziej charakterystyczną cechą Erechtejonu są Kariatydy, zwane też Korami. Kory były kapłankami, podtrzymującymi stropy w świątyniach ( rzeźbionymi postaciami dziewczęcymi, który spełniały rolę słupów, filarów, kolumn). Świątynia została wzniesiona dla upamiętnienia mitycznego bohatera, Erechteusa. Postać ta w istniała w ludowych podaniach jako samodzielny bohater, później jednak często łączono ją z Posejdonem. Tak, więc jest to raczej świątynia Posejdona uosabianego z Erechtusem. Według mitu na miejscu gdzie wznosi się Erechtejon Atena rywalizowała z Posejdonem o patronat nad miastem. Zwyciężyła Atena, dlatego też miasto nazwano od jej imienia Atenami. To właśnie Atenie obok (który później identyfikowany byt z Posejdonem). Ateńczycy mówili, że w tym miejscu Atena i Posejdon walczyli o opiekę nad Atenami. Atena pokonała boga, wy ciągają z ziemi małe oliwne drzewko, które miało prognozować dalszą pomyślność urodzaj, nadzieję na rozwój i dobrobyt Aten. Dlatego też drzewo oliwne było według Greków darem większym niż składane przez Posejdona.

TEATR DIONIZOSA

To jeden z najbardziej znanych starożytnych publicznych teatrów. To tutaj pierwszy raz wystawiono najbardziej obecnie znane dramaty Sofoklesa, Ajschylosa, Eurypidesa oraz Meandra. Teatr poświęcony został bogowi wina, zabawy, uczty ale i cierpienia i śmierci Dionizosowi. Pierwotnie bowiem teatr wiązał się ściśle ze świętami poświęconymi temu bóstwu ( Małymi oraz Wielkimi Dionizjami, obchodzonymi podczas zbiorów winorośli), Ziemna, o kamiennych ławkach i scenie budowla została usytuowana na zboczu Akropolu niedaleko poświęconego Dionizosowi wielkiego sanktuarium. Pierwotnie siedziska była wykonane z drewna, jednak zamieniono je na trwalsze, kamienne na początku IV wieku p.n.e. są te same siedzenia, które możemy oglądać obecnie. Budowla została zaprojektowana dla ogromnej jak na tamte czasy publiczności. Teatr miał 20 000 miejsc siedzących, miała ona aż 78 rzędów. Co ciekawsze, zaprojektowano także miejsca przeznaczone dla bogatych dostojników, ważnych osobistości. Miejsca dla uprzywilejowanych wykonano nie z kamienia,. Lecz z wyrzeźbionego w kształt okazałych tronów marmuru. W teatrze znalazło się 67 tronów przeznaczonych dla specjalnych gości widowiska. W czasie panowania Rzymian przebudowano orchestrę. Rzymianie dostosowali teatr do swoich potrzeb, w czasie ich panowania odbywały się tutaj przede wszystkim walki gladiatorów oraz dzikich zwierząt, kontrolowane bitwy , mające przypominać walki rzymskiej floty.

ODEON HERODESA ATTYKUSA

Kolejnym teatrem wzniesionym na zboczu świętej góry jest powstały nieco później (w II wieku p.n.e.) Odeon. Zbudował go Hermes Attykus, który poświęcił budowlę i całe założenie, w skład którego wchodziło także zagospodarowanie terenu wokół Odeonu swej żonie Pegilli. Budowla wygląda jak typowe teatry rzymskie, różni się nieco od powstałego wcześniej Teatru Dionizosa. Odeon mógł pomieścić 6000 osób. Miały się tu odbywać większe przedstawienia, ale przede wszystkim widowiska związane z tańcem i muzyką. Ostatnio ( w roku 150/51 ) teatr został odrestaurowany. Do dziś odbywają się tutaj imprezy kulturalne, szczególnie znany festiwal Ateński, który ma miejsce latem, swe umiejętności prezentują tu artyści włoscy oraz europejscy.

WAŻNIEJSZE WZGÓRZA POZA AKROPOLRM

Na zachód od świętego Akropolu znajduje się także istotne wzniesienie, gdzie odbywały się spotkania Jest to sławne skaliste, tajemnicze wzgórze Areopag. Miało ono duże znaczenie kulturalne oraz polityczne zbierało się główne zgromadzenie. Obok leży Onyks, także istotne, wspominane kilkakrotnie w podaniach wzniesienie. Najważniejszym z otaczających Ateny pagórków, obok Akropolu jest jednak sławne Wzgórze Muz, gdzie postawiono znany pomnik (koło Akropolu) Filopapposowi. Pomnik stanął w II wieku p.n.e. Tutaj także wybudowano świątynię dla Zeusa. Jest to świątynia Olimpijka z masywnymi, monumentalnymi kolumnami. Budowla ta nigdy nie została w pełni ukończona, świątynia była gigantyczny placem budowy od II wieku p.n.e. do panowania Hadriana. Hadrian nakazał przerwanie budowy. Tutaj także znajduje się sławny Łuk Hadrina. Łuk ten miał wyznaczać granicę między miastem, w którym panował Hadrian a miastem należącym do Tezeusza. Wiemy to z tablic oraz inskrypcji , które znajdują się w świątyni , lecz częściej napisy wykuto bezpośrednio na kolumnach budowli. Interesująca, niezwykłą budowla jest znajdująca się nieco poniżej opisywanej świątyni Wieża Wiatrów. Ma ono rzut ośmioboku, znajdują się na niej płaskorzeźby bóstw oraz liczne inskrypcje. Została ona wzniesiona okoli wieku. Była to budowla inżynierska spełniająca funkcję wieży ciśnień. Na niej umieszczono także zegar słoneczny i chorągiewkę, wskazującą kierunek i siłę wiejących wiatrów. Tutaj znajduje się także wzniesiony w IV wieku p.n.e. posąg Lizykratesa. Według podań tutaj odpoczywał Byron, gdy po raz pierwszy odwiedził miasto. Wieżę wzniósł sławny Ateńczyk Lizykrates. Wykonanie projektu budynku był nagrodą z zwycięstwo w rywalizacji chórów w znajdującym się nieopodal Teatrze Dionizosa. Chór Lizykratesa okazał się najlepszym, a tym samym Ateńczykowi przypadł zaszczyt wybudowania wieży.

WAŻNIEJSZE GRECKIE POLIS (PAŃSTWA MIASTA) WPOBLIŻU ATEN

PLAKA

To wspaniała , piękna dzielnica bogów, która znajduje się niedaleko Akropolu. Poza starożytnymi mniejszymi świątyniami, świętymi gajami oraz źródłami znajduje się tutaj wiele późniejszych zabytków, między innymi kościoły, ruiny klasycystycznych , neoklasycznych świątyń, romantyczne budynki, stare domki uboższych ludzi. Jest doskonałe miejsce dla turystów. Obecnie znajduje się tutaj wille tętniących życiem uliczek, pełnych straganów , restauracji. Niezwykle żywe kolory, mnóstwo ludzi, zgiełk codziennego życia może oczarować każdego, kto odwiedzi Plakę. Tutaj można spotkać niezwykle interesujące rękodzieło, plecione korze, narzuty , wyrabiane garnki itd.

KLASZTOR

To znajdujący się niedaleko Daphni Klasztor, usytuowany zaledwie 11 od miasta Ateny. Najlepiej dostać się tutaj autostradą Ateny-Korynt. To niezwykle interesujący, bogato zdobiony, zadziwiający detalem architektoniczny, bizantyjski klasztor. Świątynię otacza piękna zieleń, w której skład wchodzą między innymi drzewa oliwne. Klasztor wraz z parkiem zbudowano najprawdopodobniej w XI wieku n.e. Zaskakujący jest przede wszystkim przyklasztorny kościół. Może on zaskoczyć turystę pięknymi, kolorowymi, bizantyjskimi mozaikami. Tutaj także zbudowano w połowie XX wieku specjalnie pod katem turystów, pawilon, gdzie mają miejsce coroczne, jesienne festiwale wina.

STAROŻYTNY KORYNT

Obecnie Korynt jest pełen ruin, pozostałości po dawnym okazałym i bardzo znaczącym mieście portowym. To starożytne miasto, a raczej jego ruiny znajdują się powyżej ( na położonym niedaleko pagórku), ponad obecnym nowoczesnym Koryntem. Dwa miasta, stare i nowe położone są jednak powyżej Zatoki Sarońskiej. Siłę i pozycję miasto to zdobyło głównie dzięki swojemu dogodnemu położeniu. Znajdowało się powiem pomiędzy znaczącymi , ważnymi portami starożytnymi (były nimi Lechaion, w Zatoce zwanej Koryncką oraz i Kechreae, położony nad Zatoką Sarońską. Pewne osady ludzkiej znajdowały się tutaj już w najdawniejszych, prehistorycznych czasach. Największy rozwój Koryntu miał miejsce za rządów znanego władcy, Kypsejusza, który rządził w VII wieku p.n.e. oraz w okresie późniejszym, gdy rządy objął jego syn Periandrus.

Najważniejszą koryncką świątynią był gmach poświęcony Apollowi, z którego obecnie zachowały się jedynie ruiny. Charakterystyczną cechą gmachu były monolityczne ( co zdarza się bardzo rzadko w architekturze starożytnej Grecji, kolumny tego typu występowały częściej w epokach prehistorycznych). Niedaleko okazałej świątyni znajduje się święte źródło, czczone przez mieszkańców Koryntu (Pejrene), targowisko, odeon oraz teatr, tutaj też znajdują się ruiny trybuny, z której według podań św. Paweł przemawiał do Koryntian (około 51 roku). Kilka starożytnych zabytków Koryntu zachowało się do dziś w bardzo dobrym, jednak większość została zniszczona przez liczne wojny, trzęsienia ziemi, a szczególnie najazdy gotów na te ziemie. Na uwagę zasługuję , obecnie przeniesione do muzeum korynckiego starożytne przedmioty codziennego użytku, dzieła rzemiosła artystycznego, obrazy. Muzeum znajduje się w starej części miasta, na skalistym wzgórzu.

MYKENY ,TIRYNS,ARGOS, NAFPRION oraz EPIDAUROS

Mykeny znajdują się niedaleko Aten. Możemy tu podziwiać prastare groby, starożytną kulturę mykeńską. Sławne groby nazywa się często tak "Skarbcem Atreusa", gdyż na ich obszarze możemy obserwować wiele strych, niezwykle cennych pamiątek, dzieł sztuki, wyrobów rzemieślniczych codziennego użytku. Obecnie niektóre cenniejsze zabytki są dostępne dla zwiedzających w Muzeum Mykeńskim. Miasto otaczały charakterystyczne, ciężkie mury cyklopowe( zbudowane z charakterystycznych wielkich kamieni-od swoich rozmiarów kamienie te zwano cyklopowymi). Tutaj też znajdują się pozostałości pałacu, który według mitów miał należeć do sławnego bohatera, dzielnego Agamemnona. Starożytne Mykeny miały liczyć ponad 3000 mieszkańców, co było jak na tamte czasy ogromną ilością. Znajdują się tu przede wszystkim wyrobów z kości słoniowej oraz złota. Największym zabytkiem Myken jest sławna Lwia Brama, która odznaczała się charakterystyczny, niezwykłym jak na owe czasy sklepieniem. Od złotej, czy też Lwiej, monumentalnej bramy prowadziły schody do Królewskiego Pałacu. Ociekający złotem pałac, był według Homera symbolem Myken , które miały być bogate w złoto i słynęły właśnie z największego wydobycie i przetwarzania złota. Na wzgórzu, poza okazałymi ruinami pałacu znajduje się także kilka mniejszych domków, które pochodzą najprawdopodobniej z tego samego, co najstarsza część pałacu okresu. Miasto Argos znajduje się w pobliżu ( 6 kilometrów) od Myken. Argos, Mykeny stanowiły dawniej najsilniejsze państwa starożytnej Grecji. Później najsilniejszym polis stał się Korynt. Tutaj znajduje się kilka zabytków starożytnych oraz warte odwiedzenia muzeum. Obecnie Argos słynie z okazałego centrum handlowego zwanego Argilis. 8 kilometrów od opisywanego miasta znajdują się ruiny kolejnego polis Tirynsu. Miasto istniało już w czasach prehistorycznych jako osada. Możemy tu podziwiać wspaniałe, monumentalne mury cyklopowe, tunele zbudowane a raczej wykute w skałach, komory, służące prawdopodobnie jako grobowce lub świątynie. Ze znajdującego się nieopodal Myken Irynsu niedaleko (prosta droga łącząca miasta) do malowniczego Naplion. Drogę otaczają p[pomarańczowe gaje, których aromat czyni podróż niezwykłą. po obu jej stronach rosną gaje pomarańczowa i cytrynowe, które napełniają powietrze swoim aromatem. Nafplion to bardzo znane uzdrowisko, dawna wioska morsko-handlowa, gdzie mieszkali głównie rybacy. Tutaj znajduje się stary mur obronny, pamiętający czasy mykeńskie. Nafplion był pierwsza stolicą starożytnej Grecji (przed Atenami). Obecnie słynie ono z wielu kawiarni usytuowanych bezpośrednio na plażach.

PYRGOS oraz OLIMPIA

Pyrgos to dawna polis, usytuowana około 319 kilometrów od stolicy Grecji, Aten oraz tylko 96 km od kolejnego dużego polis Patras, aż 153 kilometry od znanego Tripolis). Pyrgos to interesujące, kolorowe, pełne życia, turystów oraz miejscowej ludności miasto. Niegdyś było ono stolicą większej prowincji, zwanej stolicą Eleia. W tej samej prowincji, lecz nie jak Pyrgos na zachodzie, lecz bardziej w centrum doliny znajduje się piękna i sławna Olimpia. Malowniczy nastrój tworzą przepływające przez Olimpię dwa potoki; Alphios oraz rzeka Kladeos. Tutaj odbywały się największe igrzyska ku pamięci Zeusa, zwane od nazwy miasta olimpiadami. Miały one miejsce pomiędzy 776 r. p.n.e. a rokiem 393 p.n.e. Początkowo rywalizowano tylko w konkurencjach atletycznych, później jednak rozszerzono dyscypliny artystyczne takie jak zawody recytatorskie, muzyczne, wszelkiego rodzaju konkurencje dramatyczne, zarówno w pisaniu własnych tekstów jak i w wygłaszaniu znanych tekstów greckich dramaturgów. Zawody Olimpijskie, czyli Olimpiady zostały wskrzeszone w 1897 roku, są one europejskim wydarzeniem, symbolem europejskiej kultury. Dziś także zapalany jest on, a następnie przenoszony do mniejszych miejscowości. Najbardziej wartościowym zabytkiem jest niewielka rzeźba Hermesa. Ważnym zabytkiem jest również posąg z kości słoniowej, przedstawiający Zeusa.

TEBY

Ta polis była kiedyś niezwykle silna, znajdowała się ona na drodze między Atenami oraz Lamią. Koniec tego polis nastąpił po bitwie pod Cheroneą w IV wieku p.n.e. Niestety większość starożytnych budynków została zupełnie zdewastowana. Zachowały się między innymi pozostałości pałacu przy obecnej ulicy Pindara. Tutaj także znajdują się zabytki z epok późniejszych, między innymi pozostałości po średniowiecznym zamku. W okolicach Teb istniały osady ludzkie już w czasach prehistorycznych. Prowadzone tu były więc wykopaliska archeologiczne. Opisywane pozostałości po prehistorycznych osadach oraz pałac Kadomosa, który był uznawany za mitycznego założyciela miasta usytuowane są na niewielkim pagórku poza granicami miasta. Tu odnaleziono też pewne medaliony i tablice pochodzące najprawdopodobniej z XIV wieku n.e.

DELFY

To jedno z najspokojniejszych najbardziej subtelnych a jednocześnie (lub właśnie, dlatego) najchętniej odwiedzanych miast greckich, gdzie przyroda wraz ze starożytnymi zabytkami oraz ruinami łączy się w jeden piękny i malowniczy krajobraz. To dawne polis położone ponad 710 metrów n.p.m,. Delfy leża około 165 kilometrów od Aten. Miasto zachęca turystów do odwiedzenia niezależnie od pory roku . Miasto poświęcone było na początku Gai oraz Temis, dlatego też znajdowało się tu wiele gajów oliwnych, które były czczone. Niektóre z nich zachowały się do dziś, wpływając na piękny krajobraz Delf. W latach późniejszych (głównie za sprawą ludności, która przybyła tu z nie tak odległej Krety) zaczęto oddawać cześć Apollinowi, zwanemu w tych rejonach Apollem Delfickim. Wtedy to znajdująca się w Delfach ( nieopodal świątyni) wyrocznia kształtowała losy nie tylko Grecji, lecz całego starożytnego świata. Radzono się jej w różnorodnych sprawach, kto miał taką możliwość przyjeżdżał do Delf by zasięgnąć rady kapłanek. Sama opisywana świątynia została otoczona grubymi murami. Wewnątrz znajdował się między innymi duży pomnik bóstwa, tutaj też umieszczono wiele rzeźb, płaskorzeźb oraz fresków, które znalazły się na ścianach świątyni. Tutaj też umieszczono dwadzieścia pojemnych skarbców, w których umieszczano między innymi wojenne trofea, wota, cenne materiały archiwalne, skarby gromadzone przez kapłanki oraz wybranych dostojników. Tutaj też zbudowany niewielki teatr poświęcony Apollowi oraz jego muzą. Opisywany teatr miał około 5000 miejsc siedzących. Wspominana wcześniej świątynia została zbudowana około 510/12 roku p.n.e. To właśnie w niej , w tak zwanym "Adytonie"( było to najświętsze miejsce siedziała Pytia , zwana też "Najświętszą ze Świętych". Pytia siedząc na trójnożnym siedzisku, ponad unoszącymi się oparami palonych ziół wpadała w swego rodzaju trans, który umożliwiał jej przepowiadanie przyszłości (tak przynajmniej wierzono). Pytia mogła udzielić radę w każdej sprawie. Miała ona możliwość jasnowidzenia zarówno w skali państwa jak i każdego człowieka, dlatego też radzili się jej zarówno wodzowie przed bitwami, ważni urzędnicy państwowi ,lecz także zwykli ludzie, którzy pytali o swoje codzienne problemy. Co ważniejsze to właśnie w Delfach znajdowało się centrum dla spotkań oraz zebrań tak zwanej Amfiktionii ( antyczna organizacja pomagająca najuboższym, szerząca zasady głębokiego humanizmu, działała ona w ówczesnych państwach miastach). Przy opisywanej świątyni znalazły się znane ruiny, które zwane są również tak zwanymi Mamaria lub też Marmurami ( z racji przewagi kamienia użytego podczas ich budowy, którymi były drogie materiały, przede wszystkim właśnie marmury).Ruiny to pozostałości po dawnych świątyniach Ateny oraz Tolosa. Tutaj też znajduje się charakterystyczna, okrągła świątynia dorycka Tutaj także znajdował się Gimnazjon, przeznaczony przede wszystkim jako miejsce treningowe dla atletów startujących w sławnych, odbywających się co rok igrzyskach zwanych od kapłanek w świątyniach pytyjskimi. Ruiny (wcześniej dobrze prosperujący obiekt sportowy) były często grabione oraz niszczone. Wszystkie bogactwa wywiezione z Delf znalazły się w pałacach ludów napadających na Delfy. Koniec polis w Delfach jest powiązany przede wszystkim ze splądrowaniem miasta, ale w szczególności, zaniechaniem kultu Apolla oraz Pytii Delfickich ( do zaniechania tradycji przyczynił się Teodozjusz w 385 r. p.n.e.)

OLIMP

Głęboko zakorzeniona w tradycji, mitologii starożytnych Greków miała być siedzibą zamieszkujących górę bóstw (przede wszystkim dwunastu głównych bogów greckich). Leży ona niedaleko Tesalii, oddziela ona północną od południowej Grecji. Tutaj znajduje się niezwykle rozrzeźbiony grzbiet górki, składający się z wielu, różnorodnych, odmiennych pod względem geologicznym wierzchołków. Tutaj też możemy obserwować tajemnicze, interesujący wąwozy. Na zboczach Olimpu możemy uprawiać w sezonie zimowym (styczeń-początek marca) sporty zimowe. Olimp jednak na pewnych wysokościach (około 1500 metrów n.p.m.). Na nartach możemy jeździć na wysokości powyżej 1000 metrów n.p.m. Można tu spotkać także koneserów wspinaczki wysokogórskich. Alpiniści chętnie wspinają się na najwyższy wierzchołek zwany także dużym Olimpem od wschodu.

METEORY

To piękny, tajemniczy i bardzo charakterystyczny rejon, gdzie znajdują się klasztory mnichów. Klasztory te powstały w średniowieczu, na zboczach skalistych gór. Rejon ten obfituje w charakterystyczne skały o interesujących kształtach. Te ciekawe, imponujące, wulkaniczne skały mają formy wysokich wież oraz interesująco uformowanych wieżyczek. To właśnie te kształty w połączeniu z klasztorami tworzą takie niezatarte, niesamowite wrażenie. Na liczących ponad 100 metrów skałach znajdowało się dawniej około 25 klasztorów( dziś otwarte jest zaledwie pięć z nich). Najciekawsze pod względem architektonicznym są rzeźbione, drewniane arkady opisywanych klasztorów oraz ich ostre, strome sklepienia. Jedyną możliwością dostania się do klasztoru jest skorzystanie z drabiny (nie polecane dla cierpiących na lęk wysokości) lub wejście do specjalnej sieci, która transportuje odwiedzającego na samą górę. Ostatnio wykonano specjalnie dla turystów wyrąbane w skale ścieżki oraz niewielkie drogi asfaltowe. Dostępne dla ruchu turystycznego klasztory to pod wezwaniem świętego Stefana, Przemienienia Pańskiego, świętego Warlaama oraz Roussanosa. Tutaj znajdują się piękne arcydzieła bizantyjskie, między innymi freski, malowidła, rzeźby, ikony, figurki oraz zachowane piśmienne materiały archiwalne.

KALAMBAKA

To malownicze, urocze, niezwykle romantyczne niewielkie małe miasto, które powstałe w miejscu dawnego Aegionu. Charakterystyczną cechą Kalambaki jest ciekawa zachowana zabudowa.

TRIKALA

Miastewczko, dawne polis, znajduje się w prowincji nazywającej się identycznie. Dawniej znajdowała się tu stara Trikka. Miejscowość ta została Asklepiosowi, obok wysp Epidaurus oraz Kos. Asklepios, bóg wszystkich lekarzy został patronem miasta, gdyż było ono znane z hodowli różnorodnych gatunków koni. Na szczycie, dominującego ponad miastem pagórka umieszczono starą fortecę, zaprojektowaną w stylu bizantyjskim, która znalazła się na terenie, gdzie niegdyś znajdował się akropol.