"Hobbit, czyli tam i z powrotem" to jedna z powieści fantasy autorstwa J.R.R. Tolkiena. 

Czas i miejsce akcji "Hobbita..."

Akcja powieści rozgrywa się w fantastycznym świecie, stworzonym przez Tolkiena. Dokładne opisy Śródziemia, jego przyrody, różnorodnych mieszkańców, ich kultury, języka i przygód sprawiają, że wydaje się istnieć naprawdę. Precyzja, z jaką autor wykreował tą fikcyjną rzeczywistość jest fenomenem na skalę światową, a wszystkie jego utwory umiejscawiane w tej przestrzeni mają wymiar monumentalny. 

Wędrówka, w której uczestniczy Bilbo Baggins trwa nieco ponad rok, lecz oprócz zwykłego czasu w powieści bardzo istotny jest czas magiczny. Określone momenty, pory roku lub dnia sprzyjają pewnym wydarzeniom. Przykładem może być tajemniczy Dzień Durina, jedyny, w którym można odczytać elfickie pismo na wrotach do jaskini.

Problematyka "Hobbita..."

Mimo iż "Hobbit, czyli tam i z powrotem" wydaje się z pozoru opowieścią skierowaną dla dzieci to przekazuje wiele wartości, poruszając jednocześnie bardzo poważne tematy. Odwieczny pojedynek dobra ze złem, tak podkreślony w utworze, ma wymiar uniwersalny. Zawsze wygrywa dobro, lecz nie jest to coś pewnego, gdyż każde takie zwycięstwo przynosi również ogromne straty. 

Zło, przyczajone w ukryciu, nigdy nie śpi. Tolkien, będąc bowiem zadeklarowanym katolikiem, umieszcza w swoich tekstach subtelne nawiązania do swojej religii. Wielowątkowość powieści sprawia, że poruszone zostają tematy takie jak bohaterstwo, przyjaźń, rodzina, tolerancja różnorodności czy odpowiedzialność. 

Wynika z niej morał, że te wartości są o wiele ważniejsze, niż przywiązanie do dóbr materialnych, które prowadzi wyłącznie do zguby.

Streszczenie powieści 

1. Nieproszeni goście

W Shire, na terenach zamieszkanych przez hobbitów pojawia się czarodziej Gandalf. Odwiedza swojego dawnego znajomego, Bilba Bagginsa. Namawia go do wspólnego wyruszenia na pełną przygód podróż. Hobbici należą do jednak rasy bardzo przywiązanej do ziemi, lubiącej spędzać czas samotnie w swoich norach. Baggins wolałby pozostać w Bag End, delektując się spokojem i jedzeniem. Mimo to nie chce bezpośrednio odmawiać czarodziejowi, więc zaprasza go na podwieczorek kolejnego dnia. 

Nazajutrz, słysząc pukanie do drzwi, jest przekonany, że Gandalf powrócił. Okazuje się jednak, że do jego nory przybyło trzynastu krasnoludów. Pod wodzą Thorina Dębowej Tarczy organizują oni wyprawę, której celem jest odzyskanie dawnych skarbów, przywłaszczonych przez smoka Smauga. Opowiadają hobbitowi swoją historię.

Przed wiekami ich przodkowie zamieszkiwali Samotną Górę, budując w niej ogromną i piękną siedzibę. Wydobywano tam dużo podziemnych skarbów, a królem został mianowany dziadek Thorina. 

Pewnego razu jednak idyllę krasnoludów zniszczył smok, niespodziewanie napadając na miasto. Mimo bohaterskiej obrony walka była nierówna- mieszkańcy zostali rozbici w proch. Miasto Dale upadło, a Smaug przejął kontrolę nad tamtymi ziemiami. 

Zebrano więc grupę, która chce odzyskać utracone tereny i pokonać potwora. Zdezorientowany Bilbo zgadza się zostać czternastym członkiem zespołu, włamywaczem. Przedstawiony jako najodważniejszy z hobbitów nie jest jednak przekonany do sensu wyprawy. Krasnoludowie decydują się wyruszyć o poranku i zapadają w sen.

2. Pieczeń barania

Bilbo zrywa się o poranku, by posprzątać po wieczornej kolacji. Z ulgą zauważa, że mężczyźni opuścili jego norę. Pojawia się jednak Gandalf, informując, że czekają na niego w Gospodzie pod Zielonym Smokiem. Baggins szybko opuszcza dom, udając się na miejsce spotkania. Rozpoczyna się przygoda jego życia. Kompania wyjeżdża z Bag End.

Wędrówkę utrudnia im brzydka pogoda. Zapada wieczór, a przemoknięta drużyna szuka odpowiedniego na nocleg miejsca. Zauważają tlący się w lesie ogień i wysyłają Bilba na zwiad. Ten z przerażeniem odkrywa, że przy ognisku posila się trzech potężnych trolli.  Zostaje schwytany przez kreatury. 

Krasnoludowie także wpadają w zasadzkę zastawioną przez stworzenia. Ratuje ich jednak kłótliwość stworów. Podpuszczane przez ukrytego w krzakach Gandalfa coraz żywiej sprzeczają się o sposób przyrządzenia złapanych ofiar. Wkrótce dochodzi do bójki. 

Tymczasem wschodzi słońce, które dla trolli jest zabójcze: zamieniają się bowiem w kamień. Tak też się dzieje i podróżnicy zostają wyzwoleni przez czarodzieja. Z jaskini stworów zabierają broń i jedzenie, które przydaje im się w dalszej wędrówce. Bilbo przygarnia także nożyk, który jest dla niego jak mały miecz.

3. Krótki odpoczynek

Wędrówka trwa. Zaczyna się robić coraz trudniejsza, gdyż bohaterowie docierają do trudnych terenów- Gór Mglistych. Ich celem jest Ostatni Przyjazny Dom, mieszczący się w dolinie Rivendell, zamieszkanej przez elfów. Po kilku dniach udaje im się dotrzeć na miejsce. Zatrzymują się w domu Elronda, którym Bilbo jest zachwycony. 

Władca doliny tłumaczy przybyszom znaczenie mieczy, które zabrali z groty trolli. Okazują się być stworzone przed laty właśnie przez jego rasę. Wraz z Elrondem podróżnicy odczytują także widoczne jedynie w odpowiednim świetle księżycowe litery z mapy dziadka Thorina. 

Znajdują się na niej słowa "stań na szarym głazie, kiedy drozd dziobem zastuka, a zachodzące słońce ostatnim promieniem dnia Durina wskaże ci dziurkę od klucza". Po krótkim odpoczynku drużyna wyrusza w dalszą drogę.

4. Górą i dołem

Droga przez góry okazuje się być bardzo trudna. Wędrowcy są już zmęczeni, a strome podejścia i przepaście sprawiają, że cały czas muszą koncentrować się na drodze. Zostają zaskoczeni przez ogromną burzę i poszukują suchego schronienia. Fili i Kili natrafiają na suchą jaskinię, do której doprowadzają resztę drużyny. 

Gandalf ostrzega towarzyszy przed niebezpieczeństwem, jednak jego słowa zostają zignorowane. Wszyscy układają się do snu, jedynie Bilbo nie może zasnąć. On też jako pierwszy dostrzega pojawiających się w grocie goblinów. Budzi krzykiem kompanię, lecz krasnoludowie i tak zostają pojmani. Uciec udaje się jedynie Gandalfowi. 

Wszyscy zostają zabrani w głąb góry i postawieni przed przywódcą watahy. Czarodziej znowu ratuje drużynę, odwracając uwagę goblinów i wyprowadzając towarzyszy na zewnątrz. W zamieszaniu Baggins gubi drogę i zostaje sam w ciemnościach.

5. Zagadki w ciemnościach

Zagubiony i samotny Bilbo próbuje odnaleźć drogę w ciemnych korytarzach. Przez przypadek znajduje złoty pierścień, który bez namysłu chowa do kieszeni. Natrafiając na podziemną rzekę, decyduje się podążyć wzdłuż jej koryta, wierząc, że wyprowadzi go z groty. Trafia jednak do wydrążonej w skale komnaty, w której znajduje się jezioro. 

Spotyka Golluma, tajemniczą, ukrytą w mroku postać. Ten uznaje, że hobbit będzie łatwym łupem, lecz Bilbo wyciąga mieczyk, udając pewnego siebie. Stwór łagodnieje i proponuje zabawę w zagadki. Baggins okazuje się jednak godnym przeciwnikiem i zna odpowiedzi na wszystkie pytania. Gollum przegrywa, nie umiejąc zgadnąć, co znajduje się w kieszeni przybysza. 

Obiecuje wyprowadzić go z podziemi dopiero, gdy odnajdzie zagubiony pierścień, pozwalający stawać się niewidzialnym. Hobbit zaczyna rozumieć, że chodzi o przedmiot, który znalazł. Stwór rzuca się na podróżnika, lecz Bilbowi udaje się szybko założyć obrączkę. 

Podąża za usiłującym go złapać Gollumem, mając nadzieję, że odnajdzie w ten sposób drogę do wyjścia. Dociera do wrót, przy którym stoi straż goblinów, lecz dzięki magicznemu pierścieniowi udaje mu się niepostrzeżenie wydostać z jaskini.

6. Z patelni w ogień

Bilbo po dłuższych poszukiwaniach odnajduje przyjaciół. Pojawia się pośród nich niespodziewanie, znów korzystając z magicznych właściwości pierścienia, co wzbudza duży podziw drużyny. Opowiada im swoją historię i pojedynek na zagadki, opuszczając jednak fragment o niezwykłym przedmiocie. Pragnie zachować go w tajemnicy. 

Kompania rusza w dalszą drogę, lecz po paru godzinach zostaje napadnięta przez stado wargów, sprzymierzonych z goblinami. Udaje im się uciec na drzewa. Sprytne stworzenia rozpalają jednak na ziemi ogień, by wypłoszyć ofiary. W ostatniej chwili towarzyszy ratują wielkie orły. Zabierają podróżników do swojego gniazda i pozwalają uzupełnić zapasy.

7. Dziwna kwatera

Drużyna wyrusza w dalszą drogę spod Samotnej Skały. Gandalf informuje podróżników, że kolejnym postojem na ich trasie stanie się dom Beorna, niezwykłego człowieka, potrafiącego zmienić swoją postać na niedźwiedzią. Czarodziej udaje się do chaty mężczyzny jako pierwszy, by go nie wystraszyć. Beorn nastawiony jest do drużyny bardzo nieufnie, nie wierząc również w historię ich podróży. 

Dopiero poinformowany o śmierci Wielkiego Goblina zaczyna lepiej traktować przybyszów. Pozwala im przenocować w swoim domu, a także pomaga w skompletowaniu zapasów jedzenia. Pożycza im także kuce, mające towarzyszyć kompanii aż do skraju Mrocznej Puszczy. 

Kompania kontynuuje wyprawę, co jakiś czas widząc sylwetkę niedźwiedzia, towarzyszącą im aż do lasu. Gandalf wyjawia, że ważne sprawy wzywają go na południe, dlatego krasnoludowie i hobbit muszą sobie zacząć radzić sami. Pozostawia ich na obrzeżach Puszczy.

8. Muchy i pająki

Bohaterowie przemierzają Mroczną Puszczę. Okazuje się ona być bardzo nieprzyjaznym miejscem: ścieżka jest tak wąska, że muszą podążać za sobą gęsiego. Przestają rozróżniać dzień i noc, gdyż cały czas w lesie panują nieprzeniknione ciemności. Wzdłuż drogi płynie rzeka, lecz Gandalf przestrzegał kompanię przed piciem, a nawet dotykaniem czarnej wody. 

Okazuje się jednak, że most został zniszczony i przeprawa przez strumień stoi pod znakiem zapytania. Udaje im się odnaleźć łódź, lecz podczas przeprawy na drugim brzegu pojawia się jeleń. Thorin wyciąga łuk i rani zwierzę, jednak chwila nieuwagi sprawia, że najgrubszy z krasnoludów, Bombur, wpada do wody. 

Towarzysze wyciągają go z rzeki, lecz nie potrafią wybudzić z nienaturalnego snu. Zmuszeni są nieść przyjaciela, któremu przytomność wraca dopiero po paru dniach. Wtedy też okazuje się, że drużyna zgubiła drogę w zdradliwej puszczy.. Bilbo gubi się i zostaje zaatakowany przez ogromnego pająka. 

Udaje mu się zgładzić potwora, a swój mieczyk nazywa Żądłem. Dowiaduje się, że krasnoludy zostały uwięzione przez żądne krwi bestie. Ubiera na palec pierścień i uwalnia przyjaciół. Wywiązuje się bitwa z pająkami, drużyna wygrywa, lecz znika Thorin, porwany przez leśne elfy. Zostaje uwięziony w ich lochach.

9. Beczki

Krasnoludy próbują odszukać swojego przywódcę i same wpadają w zasadzkę elfów. Hobbitowi udaje się użyć pierścienia i zniknąć, cały czas jednak podąża za oprawcami. Drużyna zostaje uwięziona w lochach i Bilbo zdaje sobie sprawę, że tylko on może im pomóc. 

Wpada na pomysł. Pod pałacem płynie strumień, którego mieszkańcy używają do spławiania pustych beczek po winie. W odpowiednim momencie uwalnia towarzyszy i nakazuje ukryć się w beczkach. Rzeką udaje im się opuścić niezauważonymi Mroczną Puszczę.

10. Serdeczne powitanie

Drużyna jest coraz bliżej celu swojej tułaczki. Udaje im się dotrzeć do Miasta na Jeziorze, którego mieszkańcy liczą na pomoc w pozbyciu się Smauga. 

Thorin opowiada im o swoim przeznaczeniu i planach pokonania straszliwego smoka. Po tygodniowym odpoczynku towarzysze udają się w kierunku Samotnej Góry.

11. Na progu

Po dwudniowej wędrówce podróżnicy docierają do podnóża swojego celu, mijając szczątki miasta Dale, obróconego w ruinę przez smoka. Zdają sobie sprawę, że nie mogą dostać się do środka Samotnej Góry przez główną bramę, szukają więc ukrytego przejścia. 

Bilbowi udaje się zlokalizować wrota, lecz okazują się zatrzaśnięte. Brak im klamki czy zawiasów; kompania spędza dni na próbie pokonania drzwi. Hobbit przypomina sobie jednak o runach, przetłumaczonych wcześniej przez Elronda.

Wykorzystują zawartą w słowach wskazówkę i promień zachodzącego słońca pokazuje im dziurkę od klucza. Otwierają przejście artefaktem przekazanym Thorinowi przez jego dziadka.

12. Na zwiadach w obozie wroga

Bilbo zostaje wysłany na zwiad do środka góry. Trafia do ogromnej komnaty pełnej skarbów, na których śpi smok. Mimo strachu, decyduje się na prawdziwie odważny krok i kradnie z groty piękny złoty puchar. Wybiega z jaskini, szczęśliwie dzierżąc zdobycz i wzbudzając podziw u krasnoludów. 

Nagle jednak rozlega się łopot skrzydeł: Smaug zauważa brak błyskotki i szuka złodzieja. Kompania ledwo uchodzi z życiem, kryjąc się w tajemniczym przejściu i zatrzaskując wrota. Odważny hobbit, ukryty dzięki magii pierścienia, udaje się z powrotem do smoczej komnaty. 

Rozmawia z poczwarą, próbując dostrzec jej słaby punkt. Komplementuje potwora, stwierdzając jednocześnie, że brakuje mu jednej łuski. Powraca do towarzyszy, informując ich, że Smaug chce spalić miasto nad jeziorem. Poczwara opuszcza kryjówkę, aby zrealizować swój cel.

13. Smauga nie ma w domu

Krasnoludy i hobbit, korzystając z nieobecności smoka, udają się do jego siedziby. Podziwiają dawno opuszczony pałac i Bilbo odnajduje bardzo ważny dla Thorina Arcyklejnot. Przywódca przypomina sobie plan twierdzy i kieruje towarzyszy do wyjścia.

Po drodze mijają komnaty pełne szkieletów krasnoludów, broniących niegdyś swoich bogactw. Kompania opuszcza górę i decyduje się na nocleg dopiero w miejscu oddalonym od bramy, będącym dobrym punktem obserwacyjnym.

14. Ogień i woda

Smaug postanawia zniszczyć Miasto na Jeziorze. Król Esgaroth okazuje się być tchórzem i ukrywa się, a dowództwo nad łucznikami przejmuje dzielny wojownik Bard. Drozd, który towarzyszył Bilbowi, informuje mężczyznę go o słabym punkcie poczwary. 

Ostatnią strzałą trafia smoka w miejsce, gdzie brakuje mu łuski. Potwór spada do jeziora, wciągając ze sobą bohaterskiego strzelca. Ku zaskoczeniu mieszkańców udaje mu się to przeżyć i wypłynąć z wody. 

Natychmiast zostaje mianowany królem Dale. Elfy dowiadują się o śmierci Smauga i rozpoczynają marsz w kierunku Samotnej Góry. Bard zbiera własne wojsko i rusza bronić skarbów.

15. Chmury się zbierają

Bilbo i towarzysze obserwują dziwne zachowanie ptaków. Dowiadują się od nich, że miał miejsce atak na Miasto na Jeziorze i Smaug został pokonany. Kruk przekazuje im także, że w ich stronę zmierzają dwie armie: ludzi i elfów, chcących zdobyć skarby krasnoludów. 

Thorin zawiadamia o swoim położeniu kuzyna Daina, licząc na wsparcie. Cztery dni drużyna przygotowuje się do bitwy, umacniając fortyfikacje twierdzy. Wrogowie rozkładają obóz pod Górą. Bard rozmawia z przywódcą kompanii, informując, że jest zabójcą smoka i należy mu się cześć bogactw, by mógł odbudować zniszczone Dale.

16. Nocny złodziej

Hobbit dostrzega bezsens sprzeczki Thorina z Bardem. Po kryjomu wykrada się do obozu ludzi i przekazuje łucznikowi Arcyklejnot, informując, że jest on przedmiotem pożądania krasnoludów. Wierzy, że dzięki temu przeciwnikom uda się dojść do porozumienia. Wracając do towarzyszy spotyka Gandalfa, który chwali jego rozsądne postępowanie.

17. Chmury pękają

Bard i król elfów udają się do Thorina. Informują go o posiadaniu najważniejszego klejnotu krasnoludów i oferują warunki ugody. Bilbo zdradza, że to on przekazał nieprzyjacielowi minerał, za co zostaje niemal pobity przez Dębową Tarczę. Powstrzymuje go Gandalf, godząc zwaśnionych. 

Thorin obiecuje oddać przybyłym 1/14 zgromadzonych w Górze bogactw. Do oblężonej twierdzy przybywa jego kuzyn wraz z wielką armią. Rozpętuje się walka, której towarzyszy straszna burza. 

Nagle pojawiają się oddziały goblinów i wargów. Gandalf nakazuje wszystkim zjednoczyć się przeciwko wspólnemu wrogowi. Na pomoc walczącym przybywają orły. Rozpętuje się Bitwa Pięciu Armii.

18. Droga powrotna

Bilbo, trafiony kamieniem, traci przytomność. Przyjaciele nie mogą go odnaleźć, gdyż zapomniał ściągnąć z palca pierścień. Budzi się dopiero, gdy bitwa jest już zakończona. 

Odwiedza ciężko rannego Thorina, który na łożu śmierci błaga go o wybaczenie. Umiera i zostaje pochowany po królewsku, z Arcyklejnotem w dłoniach. Rozpoczyna się droga powrotna Bagginsa do Shire.

19. Ostatni akt

Wraz z Gandalfem Bilbo dociera do Rivendell. Odpoczywają w domu Elronda, tam też hobbit dowiaduje się jakie obowiązki zatrzymały czarodzieja na południu. Szybko jednak opuszczają przyjazną dolinę i po ponad roku nieobecności wracają do Bag End. 

Okazuje się, że krewni Bagginsa myśleli, że nie przeżył wędrówki i zaczęli rozdzielać między siebie jego majątek. Skarby z Samotnej Góry umożliwiają jednak hobbitowi odzyskanie domu. Od razu niemal zaczyna także spisywać swoje przygody pod tytułem "Tam i z powrotem".

Kilka lat później Bilba odwiedzają Gandalf z Balinem i informują o zmianach, jakie zaszły na świecie. Przyjaciele z radością wspominają dawne czasy.