Przyczyny:

Długotrwały konflikt Polski z Zakonem Krzyżackim nie skończył się z chwilą podpisania drugiego pokoju toruńskiego w 1466 roku. Na jego mocy Polska odzyskała dawne Pomorze Gdańskie i Gdańsk oraz ziemie: chełmińską i michałowską, warmińskie księstwo biskupie, Malbork oraz Elbląg. Wszystkie te ziemie nazwano Prusami Królewskimi. Pozostała część państwa zakonnego ze stolicą w Królewcu - tzw. Prusy Krzyżackie, stały się lennem Polski. Do rady królewskiej wszedł wielki mistrz zakonu, do którego w myśl postanowień mogli wstępować Polacy. Nie oznaczało to jednak, że Krzyżacy pogodzili się z takim stanem rzeczy. Mimo, iż Zakon stracił wiele ze swych posiadłości, to istniał nadal, zagrażając tym samym pozycji i bezpieczeństwu państwa polskiego. Ziemie wchodzące w skład państwa krzyżackiego było bardzo ważne ze względu na rozwój ówczesnego handlu morskiego. W państwie Zakonu Krzyżackiego zaś zaczęły narastać trudności finansowe, opozycja wśród szlachty i mieszczaństwa pruskiego oraz coraz bardziej uwidaczniająca się nieudolność kierowania polityką państwową -wewnętrzną i zagraniczną.

Kiedy w 1511 roku na wielkiego mistrza został wybrany Albrecht Hohenzollern, siostrzeniec Zygmunta I Starego, doszło do nowych zatargów polsko-krzyżackich. Próbował on bowiem w porozumieniu z Rosją, z cesarzem i z Brandenburgią uniezależnić się całkowicie od Polski. W 1517 roku Albrecht zawarł porozumienie z księciem moskiewskim Wasilem III. W 1519 roku zażądał on od Polski zwrotu utraconych ziem. Wybuch nowej wojny był w tej sytuacji nieunikniony. Strona polska odniosła w niej wielkie sukcesy, m.in. dzięki zastosowaniu artylerii. Polacy zdobyli kilka ważnych punktów oporu krzyżackiego, m.in. Kwidzyń. Słabość wewnętrzna Zakonu nie pozwalała jednak na prowadzenie szerokiej kampanii wojennej. Mimo zdobycia kilku zamków (Olsztyn został obroniony przez Mikołaja Kopernika), w skutek braku pomocy finansowej z Zachodu, w 1521 roku Zakon zmuszony był prosić o rozejm.

Wśród ludności państwa zakonnego dużo zwolenników zdobył rozwijający się w Niemczech luteranizm. Sam Albrecht Hohenzollern zmienił swą dotychczasową taktykę i postanowił utworzyć zależne od Polski świeckie księstwo protestanckie, które zapewniałoby mu tron, a dostojnikom zakonu - dziedziczne włości. Dlatego też zaproponował królowi polskiemu Zygmuntowi Staremu sekularyzację (zeświecczenie) ziem zakonnych i przekształcenie państwa krzyżackiego pod swoim dziedzicznym panowaniem, jako lenna państwa polskiego. Księstwo luterańskie traciło tym samym oparciu w papieżu i cesarzu (Karol V), pozostając całkowicie uzależnione od Polski. Prusy Książęce - stały się tak naprawdę pierwszym w Europie krajem protestanckim. Stolicą nowego państwa stał się Królewiec (Konigsberg), miasto założone w 1255 roku.

Przebieg.

8 kwietnia 1525 roku został zawarty traktat między Zygmuntem Starym a Albrechtem. Dwa dni później Albrecht złożył na rynku w Krakowie, jak przystało na lennika, hołd z dziedzicznego księstwa Prus. Został on zobowiązany do pomocy zbrojnej i otrzymał godność senatora. Polska uzyskiwała prawo powoływania sądu apelacyjnego do rozstrzygania sporów między księciem a jego poddanymi. Traktat przewidywał także, że do dziedziczenia Księstwa Pruskiego będą mieli prawo wyłącznie potomkowie Albrechta i jego rodzonych braci. W razie ich bezdzietności ziemie te przejdą do Polski. Zakazano również łączyć posiadania Prus Książęcych z władzą w Brandenburgii.

Skutki.

Początkowo nowo powstałe państwo zabezpieczało Polskę od północy, a Jagiellonowie uzyskali nad Bałtykiem ważne znaczenie polityczne. Po latach okazało się jednak, ze państwo to stało się tak niebezpieczne dla Polski, jak kiedyś państwo Zakonu Krzyżackiego. Niemniej jednak okres konfliktów polsko-krzyżackich, z chwilą złożenia hołdu, został ostatecznie zakończony. Z takiego rozwiązania nie była zadowolona szlachta polska, która dążyła do inkorporacji (wcielenia) ziem należących do Zakonu, a nie ich lennego połączenia z Polską.

Sekularyzacja Prus oznaczała tak naprawdę likwidację średniowiecznego i już anachronicznego (przestarzałego) tworu państwowego, jakim było państwo Zakonu Krzyżackiego. Ci, zakonnicy, którzy nie chcieli przejść na luteranizm wyemigrowali do Rzeszy. Sam Zakon pozostał jednak wierny Habsburgom, którzy sprawowali nad nim pieczę do 1918 roku.

.