Wielkie odkrycia geograficzne były jednym z tych istotnych wydarzeń i zjawisk w Europie XVI w., które zmieniły diametralnie oblicze naszego kontynentu, a także oblicze świata. Konsekwencje odkryć geograficznych oraz będącej ich owocem kolonizacji spowodowały przemiany na wielu płaszczyznach - politycznej, ekonomicznej, społecznej, kulturowej i naukowej.

Najbardziej wyraźne były zmiany, jakie zaszły w wyniku wielkich odkryć w gospodarce europejskiej. Doszło do poważnych zmian w strukturze handlu. Upadły stare szlaki lądowe, a nawet stracił swe znaczenie handel morski, zaś na pierwsze miejsce wysunął się handel oceaniczny. Podróż przez Azję Mniejszą stała się zbyt kosztowna i nieopłacalna ze względu na duże cła, a także niebezpieczna z powodu utrudnień, jakie czynili Turcy. Konsekwencją zmiany kierunku dróg handlowych była utrata pozycji, jaką niegdyś zajmowały państwa opierające swą potęgę na handlu śródziemnomorskim. Odczuły to przede wszystkim miasta włoskie takie jak Wenecja i Genua. Zastąpiły je kraje, które miały dostęp do szlaku atlantyckiegoHiszpania, Portugalia, Anglia i Francja. W tych państwach powstały główne centra handlowe Europy. Stały się nimi przede wszystkim duże porty takie jak Antwerpia, Amsterdam i Londyn. Najsilniejszą pozycję zdobyła sobie Antwerpia, która prowadziła handel towarami kolonialnymi, w tym głównie korzeniami i innymi przyprawami. Miasto przyciągało do siebie handlowców, kupców i bankierów ze względu na duże możliwości swobodnej działalności gospodarczej. Ludzie ci zwierali tam międzynarodowe transakcje handlowe, finansowe i kredytowe przy użyciu weksli. Dzięki temu miasto bogaciło się i powoli powstawały w nim zręby gospodarki kapitalistycznej, czego wyrazem było powstanie giełdy1531 r. Dawała ona możliwości osiągania dużych zysków także przez spekulację giełdową.

Kolejnym ważnym skutkiem odkryć był bardzo duży napływ metali szlachetnych do Europy z kolonii. W połowie XVI w. uzyskiwano w koloniach aż około pięć razy więcej metali szlachetnych niż w Europie sprzed podboju Ameryki; tak więc ogólna liczba monety srebrnej i złotej będącej w obiegu wzrosła niemal cztery razy. Zwiększająca się ilość złota i srebra w Europie sprawiła, że wartość tych metali zaczęła spadać, a co za tym idzie zmalała także ich siła nabywcza. Sytuacja ta doprowadziła do zjawiska charakterystycznego dla gospodarki europejskiej w XVI i XVII w. i określanego mianem rewolucji cen. Wraz ze spadkiem siły nabywczej pieniądza wzrosły ceny. Najbardziej wzrosły one w przypadku żywności, a najmniej w przypadku artykułów przemysłowych. Ta sytuacja dotknęła więc najbardziej najuboższe warstwy ludności. Dla kupców, handlowców i przemysłowców był to natomiast czas robienia dobrych interesów i bogacenia się.

Owocem wielkich odkryć było zakładanie poza Europą kolonii. Kolonie były własnością państw, które je zakładały i stanowiły dla nich dodatkowy rynek zbytu. Do koloni eksportowano głównie towary przemysłowe, których brakowało na miejscu. Nabywała je przede wszystkim napływowa ludność europejska, a z czasem ich odbiorcami stali się także rdzenni mieszkańcy kolonii. Przynosiło to macierzystym krajom ogromne dodatkowe dochody i przyczyniło się do budowy ich gospodarczej potęgi w Europie. Był to jeden z najważniejszych skutków kolonizacji. Do kolonii masowo migrowała ludność europejska, z nadzieją, że znajdzie tam dla siebie ziemię, licząc na możliwość wzbogacenia się czy zrobienia kariery. Z pobudek religijnych do zamorskich krajów płynęli duchowni, którzy z zapałem pragnęli szerzyć wiarę chrześcijańską wśród pogańskich, pozbawionych jej ludów. Ludzie, którzy nie widzieli dla siebie perspektyw w Europie chętnie wyruszali do kolonii. W koloniach natomiast powstawały miasta, różne instytucje na wzór europejski, a także prowadzono wśród tubylców misje chrześcijańskie.

W oparciu o posiadanie kolonii takie państwa jak Hiszpania, Portugalia czy Anglia osiągnęły w Europie nie tylko silną pozycje ekonomiczną, lecz także wielkie wpływy polityczne, dystansując inne nie mające takich możliwości kraje. W państwach kolonialnych zaczęły powstawać początki gospodarki kapitalistycznej; kształtowała się i rozwijała nowa warstwa społeczna - burżuazja, która stanie się podstawą rodzącego się systemu gospodarki kapitalistycznej oraz ustroju monarchii absolutnej. Założone przez Anglików kolonie na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej przez swą secesję od Anglii dały początek nowemu państwu, które w szybkim czasie stanie się światową potęgą - Stanom Zjednoczonym Ameryki Północnej. Kraj ten odegra doniosłą rolę w dziejach Europy, przyczyniając się w swoim czasie do szerzenia swego modelu ustrojowego i przeszczepienia go na obszar europejski.

Podczas gdy jedne państwa w pełni korzystały ze swych zdobyczy w krajach zamorskich, inne nie mające dostępu do szlaku atlantyckiego znacznie straciły na znaczeniu, a ich rozwój ekonomiczny został zahamowany. Konsekwencją tej sytuacji stał się gospodarczy podział Europy, który nazywamy dualizmem gospodarczym w rozwoju Europy. Obszar Europy podzielił się na dwie części, a ich granica przebiegała na rzece Łabie. Państwa leżące na zachód od Łaby korzystały z bogactw, jakie oferował kolonializm zaś te, które leżały na wschód od tej rzeki znalazły się na marginesie życia gospodarczego Europy. W tych państwach nadal musiano korzystać z handlu lądowego. O ile w krajach zachodnich kształtować się mogła nowoczesna gospodarka kapitalistyczna i będąca jej podporą burżuazja, o tyle w krajach wschodnich na wsi dominował typ zacofanej gospodarki folwarcznej, a ustrojem stawała się demokracja szlachecka. Europa zachodnia coraz bardziej dystansowała swoją wschodnią część.

W wyniku odkryć geograficznych znacznie poszerzyła się wiedza Europejczyków o świecie. W ciągu XV-XVII w. Europejczycy, dzięki odważnym żeglarzom i podróżnikom, zdążyli poznać i zbadać większość lądów oraz mórz i oceanów na kuli ziemskiej. Można było zweryfikować stare i przebrzmiałe już teorie, co przyczyniło się do rozwoju nauki. Opanowano i wytyczono szlaki komunikacyjne, które na stałe połączyły ze sobą kontynenty. Poznanie nowych kultu i spotkanie z obcymi ludami oraz ich obyczajami spowodowało zmiany w sposobie myślenia Europejczyków o świecie i sobie samych. Poznano nowe rośliny, które następnie sprowadzono do Europy by tu rozpocząć ich uprawę. Wśród nich największą karierę zrobiły ziemniaki, pomidory i kukurydza, które na stałe weszły do europejskiego jadłospisu.

Kolonializm okazał się wydarzeniem o istotnych konsekwencjach nie tylko dla Europy, lecz również dla ludów i krajów, do których dotarli wielcy europejscy odkrywcy.

Ingerencja Europejczyków w prastare cywilizacje Nowego Świata spowodowała w nich nieodwracalne i co gorsza niszczycielskie zmiany. Równowaga kulturowo-społeczna na świecie została wskutek tego poważnie zachwiana. Ofiarą europejskich zdobywców stała się tubylcza ludność Ameryki. Europejczycy w pogoni za maksymalnym zyskiem i eksploatacją zajętych terenów doprowadzili do masowej eksterminacji mieszkańców tych ziem. Dane dotyczące Indian wskazują, iż w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat ludność indiańska zmniejszyła się z 25 mln do około 1 mln. W samej Europie odzywały się głosy oburzenia wobec polityki, jaką Europejczycy prowadzili w stosunku do bezbronnych Indian. Próbę obrony Indian podjął Bartolomé de Las Casas, ale okazała się ona nieskuteczna i nie zmieniła dramatycznej sytuacji ludności indiańskiej. Cześć Indian została wymordowana już podczas podboju, inni zostali zepchnięci do niedostępnych miejsc jak dżungla, a tych którzy pozostali wykorzystywano do niewolniczej pracy na rzecz Europejczyków. Kiedy siła Indian okazała się niewystarczająca zaczęto sprowadzać na ich miejsce murzyńskich niewolników pochwyconych w Afryce. Byli oni znacznie silniejsi od Indian i bardziej wytrzymali; stanowili darmową siłę roboczą, co zwiększało zyski ich europejskich panów. Z czasem niechęć Europejczyków do Indian zmalała, wskutek czego zdarzały się mieszane małżeństwa. a niektórzy Indianie uzyskali dostęp do szkolnictwa. Zniszczeniu uległy jednak prastare cywilizacje Ameryki, których twórcami byli Aztekowie, Majowie i Inkowie.