Każdy zewnętrzny obserwator mógł bez problemu dostrzec podobieństwo jakie wykazywały poszczególne polis w sposobie sprawowania najwyższej władzy. Jednak to od samych obywateli greckich miast zależało, w jaki sposób będzie owa władza sprawowana. Decydowała zwłaszcza liczba mieszkańców zdolnych do zawierania głosu. Decydował również dostęp do urzędów i rady. Te czynniki miały decydujące znaczenie w kwestii przypisania określonego miasta do danego ustroju.

Oligarchia

Słowo to pochodzi od greckiego słowa "oligoi" i "arche" co oznacza "nieliczni" oraz "władza". W tym systemie najwyższą pozycję zajmowali urzędujący urzędnicy i rada, złożona z byłych urzędników. Pomimo, że zgromadzenie zachowało wszystkie swoje największe prerogatywy to nie mogło już wprowadzać zmian na przedstawianych przez urzędników projektach ustaw. Oczekiwano, że zgromadzenie opowie się raczej za wprowadzanymi zmianami niż przeciw nim. Wiele istotnych dla funkcjonowania polis wprowadzano poza kontrolą zgromadzenia. "Nieliczni" pochodzili zazwyczaj z bogatych rodzin arystokratycznych. Wierzono, że pochodzili od mitycznych bogów lub bohaterów co dawano im możliwość piastowanie jednego urzędu przez pokolenia. Był to główny powód nazwania przez niektórych takiego ustroju ""aristokrateia" co oznaczało rządy najlepszych. Należy zwrócić szczególną uwagę na używanie tego słowa przez starożytnych Greków .Oznaczało ono cos zupełnie innego niż w dniach obecnych. Teraz kiedy mówimy o arystokracji, mamy na myśli klasę społeczną, podczas gdy starożytni rozumieli przez to formę sprawowania władzy. W późniejszym okresie, około V wieku przed naszą erą można było już zbić fortunę na handlu czy rzemiośle. Miało to znaczny wpływ na przekształcenia jakie zaszły w łonie klasy oligarchów. Polityczna władza arystokracji uległa znacznemu skurczeniu. Teraz aby zasiąść na najważniejszym miejscu w państwie wystarczyło posiadać odpowiedni majątek a pochodzenie w prostej linii od bogów lub bohaterów nie miało tak wielkiego znaczenia. W oligarchiach, zwłaszcza tych które ukształtowały się w okresach późniejszych zasiadali wyłącznie bogaci panowie.

Demokracja

Słowo demokracja pochodzi od greckiego zestawienia wyrazów "demos" czyli lud oraz "krateia" co znaczy rządy. Był to system polityczny występujący w starożytnym świecie o wiele rzadziej niż wyżej opisana oligarchia. Znacznemu rozszerzeniu w tym systemie uległy uprawnienia ogólnego zgromadzenia wszystkich obywateli oraz rady wybieranej zawsze na okres jednego roku. Najbardziej przykładową demokracją była demokracja ateńska. Encyklopedia popularna PWN o demokracji pisze, że jest to ustrój polityczny niektórych miast antycznych Grecji (V wiek przed naszą erą). oraz republiki Rzymu. Polegał na przyznawaniu równych praw i stosunkowo szerokich swobód politycznych wolnym obywatelom przy jednoczesnym pozbawieniu całej klasy niewolników najbardziej elementarnych praw publicznych i ludzkich. Demokracja po licznych zmianach dotarła do czasów współczesnych i jest preferowanym ustrojem wszystkich państw praworządnych.

Tyrania

Słowo pochodzi od słowa "tyranos" oznaczającego władcę. Termin ten przypisywano ludziom, którzy sprawowali władze nie posiadając ku temu żadnego legalnego oparcia (czyli byli czymś zupełnie innym niż królowie również gdzie niegdzie w Gracji występujący). Tyranami zostawali najczęściej arystokraci wykorzystujący chwilę napięcia wewnątrz społeczności obywatelskiej i przy pierwszej okazji przejmowali całość władzy. Najczęściej co nie znaczy wcale że zawsze znajdowali oparcie w warstwach ubogich. Obiecywali poprawę sytuacji materialnej najbiedniejszych i dzięki temu zyskiwali sobie ich przychylność. Najczęściej jednak nie zmieniali niczego, bo gdy już zdobywali upragniony przez siebie urząd musieli poszukać wsparcia w wyższych warstwach aby go utrzymać. Te ostatnie z kolei były zainteresowane utrzymaniem niezmiennego statusu w państwie-mieście. Bywali nieraz tyrani popularni, ukochani przez lud, dzięki czemu mogli sprawować rządy bez przybocznej gwardii. Nie musieli stosować przymusu bezpośredniego. Na ogół nie zmieniali też ustroju, który zapewniał stabilność w państewku, a jedynie obsadzali najważniejsze urzędy swoimi zwolennikami. Elita polis jednak zawsze traktowała tyranię jako coś nienaturalnego co trzeba usunąć. Uderzające jest to, że tyrani nigdy nie zdołali kontynuować swojej władzy za pomocą ciągu dynastycznego. Zwykle potomek tyrana był usuwany z urzędu, w najlepszym przypadku jego wnuk utrzymywał jeszcze strzępy władzy. Tyrania jako taka była zjawiskiem pospolitym w Gracji wieku VI przed naszą erą. W okresie późniejszym stała się zjawiskiem raczej wyjątkowym. Brakowało jej najczęściej szerokiego poparcia większości obywateli, bez którego istnieć po prostu nie mogła. Obywatele woleli dochodzić swoich praw na zgromadzeniach jak równi z równymi niż tłumaczyć się ze swoich poczynań ważniejszym od siebie urzędnikom. Z biegiem czasu niechęć do tyranii rosła, aż doszło do tego że samo słowo tyran nabrało silne pejoratywnego znaczenia jakie ma po dzień dzisiejszy.