Twórcą monarchii Franków był Klodwig, który w roku 496 przyjął chrzest. Dynastia merowińska panowała aż do połowy VIII wieku. Została odsunięta od władzy przez Karola Młota, twórcę dynastii Karolingów. Rządy tej dynastii charakteryzowały się próby zjednoczenia wchodzących w skład monarchii ziem i znacznego rozszerzenia jej terytorium. Najwybitniejszym przedstawicielem tej dynastii był syn Pepina Małego - Karol Wielki, który panował w latach 768 - 814. Jego panowanie upłynęło pod znakiem krwawych i częstych wojen. Na południowym - wschodzie prowadził wojny z Sasami. Począwszy od roku 772 prowadził przeciwko nim systematyczne wyprawy (walki trwały do roku 804). Ich skutkiem było wcielenie Saksonii do monarchii i wsparcie chrystianizacji na tych terenach. Wschodnią granicą państwa Franków stała się Łaba. Na południu wojska Karola Wielkiego interweniowały na Półwyspie Apenińskim - król Franków złamał potęgę Longobardów (774 r.) i objął tron w ich państwie. Na zachodzie Karol Wielki toczył wojny z Arabami w Hiszpanii. W wyniku tych walk opanował część Półwyspu Iberyjskiego aż po rzekę Ebro. W 788 r. Karol Wielki pozbawił władzy księcia bawarskiego Tassilona i wcielił Bawarię do państwa Franków. Ponadto dążył on do podporządkowania sobie plemion słowiańskich. Dobrowolnie zwierzchnictwo Franków przyjęli Obodrzyce, natomiast Wieleci zostali do tego zmuszeni. Ponadto Karolowi Wielkiemu udało się narzucić luźne zwierzchnictwo plemionom czeskim. Kolejnym sukcesem tego władcy było rozbicie państwa Awarów i oparcie granic imperium o Dunaj.

W wyniku zwycięskich wojen Karol Wielki stworzył imperium, a pod jego panowaniem znaleźli się wszyscy zachodni chrześcijanie. W ten sposób narodziła się idea przywrócenia cesarstwa zachodniorzymskiego. W Boże Narodzenie 800 r. papież Leon III koronował w Rzymie króla Franków i Longobardów Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego. Cesarz miał być obrońcą Kościoła przed atakami ze strony pogan oraz niewiernych (czyli Arabów), a także inicjatorem i protektorem nawracania ludów barbarzyńskich na wiarę chrześcijańską. Korona cesarska miała także wzmocnić autorytet Karola wewnątrz państwa i zmusić swoich poddanych do złożenia ponownej przysięgi, tym razem na wierność cesarzowi. Jego tytuł uznało nawet Cesarstwo Bizantyjskie.

Zarządzanie olbrzymim imperium nie było rzeczą łatwą. Państwo Karola Wielkiego było monarchią patrymonialną, co oznaczało, że władca traktował państwo jako własność prywatną swojego rodu, którą dzielił pomiędzy swych spadkobierców. Początkowo państwem zarządzał Karol wraz ze swoją drużyną, ale w miarę powiększania się imperium stawało się to coraz trudniejsze. Dlatego król Franków został zmuszony do przeprowadzenia reformy administracyjnej. Polegała ona na wydzieleniu około 700 hrabstw, na których czele stanęli wierni władcy poddani - hrabiowie. Do ich zadań należało wykonywanie poleceń królewskich (potem cesarskich), przewodniczenie sądom i wzywaniem poddanych pod broń oraz pobór podatków z danego hrabstwa. Na kresach imperium zorganizowano marchie, na czele których stali margrabiowie. Posiadali oni szeroki zakres kompetencji wojskowych. Margrabiowie mieli pilnować granic państwa przed najeźdźcami. Istniały: Marchia Hiszpańska, Marchia Bretońska, Marchia Serbska, Marchia Friulska i Marchie Panońskie. Wysłannicy królewscy (missidominici) kontrolowali hrabstwa i biskupstwa i sprawdzali, czy nie dochodzi w nich do nadużyć. Inspektorzy przyjmowali od ludności skargi i zażalenia kierowane pod adresem urzędników, a następnie przekazywali je bezpośrednio władcy. Dzięki temu możliwa była szybka interwencja. Hrabiowie byli urzędnikami i mogli być przez władcę usunięci i zastąpieni kimś innym (dopiero w późniejszych czasach hrabiowie stali się nieusuwalni i zdołali sobie zapewnić dziedziczność urzędów). Jednym z najistotniejszych elementów systemu władzy była armia, która służyła nie tylko ekspansji, ale także i utrzymaniu wewnętrznej jedności państwa. Obowiązek służby wojskowej mieli wszyscy wolni. Służba wojskowa wiązała się z koniecznością opuszczenia uprawianej ziemi i z zakupem uzbrojenia na własny koszt. By jej uniknąć chłopi oddawali się pod opiekę możnych, godząc się na utratę wolności. Karol Wielki w nagrodę za wierną służbę nadawał urzędnikom dobra z domeny królewskiej (beneficja). W ten sposób stali się oni królewskimi wasalami. Ponieważ urzędy często sprawowane były przez duchowieństwo, duchowni stali się także wasalami władcy. W ten sposób wykształcił się charakterystyczny dla średniowiecza system społeczno - gospodarczy, czyli feudalizm. Wasale królewscy składali władcy hołd i przysięgali mu wierność i służbę wojskową. Byli oni zarazem seniorami dla niżej postawionych wasali. W ten sposób wykształcił się cały system zależności, którego kolejne stopnie tworzyły tzw. drabinę feudalną. Na jej wierzchołku stał władca (król), potem możni (wielcy feudałowie i biskupi), niżej - rycerstwo, a na samym dole - chłopi. Zwierzchnicy (seniorzy) nadawali swoim wasalom lenno, a w zamian za to uzyskiwali szereg powinności (w tym służbę wojskową). Podstawą dochodów rycerstwa i możnowładców była uprawiana przez chłopów ziemia. Rolnictwo było podstawą całej gospodarki i głównym źródłem utrzymania ludności.

Ponieważ monarchia karolińska była państwem patrymonialnym, w państwie Karola Wielkiego dużą rolę odgrywali urzędnicy dworscy. Najważniejszymi byli kanclerz (opiekował się on kancelarią królewską, przygotowywał pisma, prowadził korespondencję królewską) i palatyn (przewodniczył w zastępstwie króla sądowi dworskiemu). Władca uzgadniał swoje decyzje z możnymi i urzędnikami monarchii na wiecach. Spisywano je w postaci kapitularzy, które pełniły funkcje ustaw królewskich.

Oprócz reformy administracyjnej Karol Wielki przeprowadził także reformę pieniądza - wprowadził w obieg jedną monetę dla całego imperium - srebrne denary. Jednak należy zaznaczyć, że gospodarka pieniężna nie odgrywała we wczesnym średniowieczu dużej roli.

Karol Wielki dokonał też reformy szkolnictwa kościelnego, narzucając duchowieństwu powrót do łaciny klasycznej. Powstała sieć szkół (przede wszystkim klasztornych) i skryptoriów. Sprowadzeni przez Karola Wielkiego uczeni i poeci przeprowadzili reformę języka łacińskiego, oczyszczając go z naleciałości pochodzenia barbarzyńskiego. Łacina klasyczna stała się językiem urzędowym, to w niej powstawały wszystkie dokumenty, czy też dzieła literackie. Karol Wielki zarządził także akcję przepisywania ksiąg. Wiązała się też z tym reforma pisma - nieczytelne pismo merowińskie (kursywa) zostało zastąpione pięknym pismem karolińskim (minuskuła). Ośrodkiem życia kulturalnego i naukowego stał się dwór Karola Wielkiego. Siedzibą monarchy stał się Akwizgran, gdzie powstała szkoła dworska. W Akwizgranie działali między innymi: Alkuin (doradca cesarza w sprawach nauki i oświaty), Einhard (biograf Karola Wielkiego) i Paweł Diakon (kronikarz). Za panowania wybitnego monarchy nastąpił rozkwit poezji, architektury i malarstwa.

Karol Wielki zmarł w 814 r. i został pochowany w Akwizgranie. Zapisał się w historii jako świetny polityk i wódz, a także mecenas kultury i nauki. W średniowieczu jawił się jako wzór idealnego władcy. Zapewne dlatego już współcześni obdarzyli go przydomkiem "Wielki", a jego imię stało się dla Słowian synonimem tytułu królewskiego (polskie słowo "król" pochodzi od imienia Karola Wielkiego). Karol Wielki stworzył ogromne imperium, które jednak okazało się bardzo nietrwałe. Po jego śmierci nasiliły się czynniki odśrodkowe w państwie, a Ludwik Pobożny nie był już w stanie kontynuować dzieła ojca. Zbyt duże były różnice pomiędzy poszczególnymi ziemiami monarchii. W 843 r. w Verdun trzej jego synowie podzielili imperium karolińskie między siebie. Karol Łysy otrzymał ziemie zachodnie z ludnością romańską. Ludwik Niemiecki stał się władcą części zachodniej z ludnością germańską. Natomiast Lotar, który zachował koronę cesarską, stał się władcą części środkowej (Włochy, Austrazja z Akwizgranem, wschodnia Burgundia oraz Prowansja) i formalnym zwierzchnikiem całego państwa karolińskiego. Państwo Karola Łysego dało początek późniejszej Francji, a państwo Ludwika Niemieckiego - późniejszym Niemcom.