Określenie "renesans", które pochodzi z włoskiego "rinascita", zaś z francuskiego "renaissance", oznacza "odrodzenie, odnowę". W pracy niniejszej spróbuję wyjaśnić, dlaczego czasy panowania Karola Wielkiego określa się mianem renesansu karolińskiego.

Już na przełomie wieków VIII i IX w całej Europie zaczęły się pewne przemiany, obejmujące kulturę i sztukę, naukę i architekturę, a nawet życie gospodarcze i struktury polityczne. Właśnie w tym czasie ster rządów w państwie frankońskim objął syn Pepina Małego, Karol. Zdołał on przyłączyć do państwa Franków tereny całej zachodniej Europy, aż do granic Cesarstwa Bizantyjskiego w południowych Włoszech; podbił też wszystkie ludy germańskie. By umocnić granice państwa na terenach sąsiadujących z plemionami słowiańskimi i Duńczykami, zakładał marchie. Pokonał także Awarów, zmuszając ich do powrotu na ich pierwotne ziemie nad środkowym biegiem Dunaju. Natomiast w dzień Bożego Narodzenia 800 roku Karol został ukoronowany na cesarza przez papieża Leona III. Cesarz nie chciał jedynie powiększać państwo o nowe tereny, pragnął również podnieść poziom kulturalny i umysłowy w swym państwie.

Cesarz zapoczątkował przemiany w swym państwie od przeprowadzenia reformy szkolnictwa, która polegała właściwie na jego odbudowie. Po pomoc zwrócił się do najprężniej działających ośrodków ówczesnej Europy, czyli do klasztorów w Irlandii. Reformę przeprowadzono w szkołach klasztornych, w których zmieniono program nauczania oraz sposób naboru uczniów (do szkół przyjmować zaczęto nie tylko przyszłych duchownych, ale i ludzi świeckich). Edukacja opierała się na nauczaniu siedmiu sztuk wyzwolonych ("artes liberale"), które dzieliły się na dwa stopnie: trivium, w którym nauczano retoryki, dialektyki i gramatyki, oraz quadrivium, na które składały się: geometria, arytmetyka, muzyka i astronomia. Program ten był wzorowany na przepisach i zasadach obowiązujących

w czasach antycznych. Prócz istniejących szkół klasztornych, zakładano też szkoły katedralne, które miały być nadzorowane przez biskupów danej diecezji. Głównym ośrodkiem, a także wzorem reform dla innych szkół była, założona przez samego Karola, szkoła pałacowa w Akwizgranie.

W okresie odrodzenia karolińskiego nastąpiło ożywienie i rozwój dziejopisarstwa, zaczęto spisywać kroniki i roczniki, a także biografie, z których najsłynniejsza była biografia samego Karola Wielkiego autorstwa Einharda. Przy dworze cesarskim założono zespół kopistów, którzy przepisywali dzieła starożytnych autorów. W tym okresie nastąpił także rozwój rzeźby i malarstwa.

W państwie frankońskim działało wtedy wielu wybitnych uczonych i artystów. Wśród nich najsłynniejsi byli: Alkuin z Northumbrii - doskonały nauczyciel i autor wielu listów, sam przyczynił się do spisania lepszej wersji Wulgaty; Longobard Paweł Diakon - gramatyk

i historyk; Einhard - autor słynnej biografii cesarza oraz Teodulf - wizygocki poeta oraz biskup Orleanu. Odrodzenie karolińskie wywarło także silny wpływ na licznych uczonych

z późniejszych epok, jak Jan Szkot Eriugena, Hraban Maur czy Walafrid Strabo oraz wielu anonimowych artystów i architektów.

Renesans karoliński czerpał głównie ze wzorów rzymskich, polegał na wykorzystywaniu dziedzictwa, jakie pozostawiła starożytność. Wpływy antyku można zauważyć przede wszystkim w architekturze tak świeckiej, jak i sakralnej. Przykładem może tu być kaplica pałacowa Karola Wielkiego w Akwizgranie, która inspirowana była przez San Vitale - kościół w Rawennie zbudowany przez Justyniana, a ozdobiona dodatkowo jeszcze kolumnami z pałacu Teodoryka, ale zachowała swój oryginalny, północnoeuropejski charakter. Architektura karolińska stała się początkiem style romańskiego.

Kolejna dziedzina, w której wykorzystano dziedzictwo antyku, było piśmiennictwo. Stworzono bowiem nowy rodzaj czcionki o bardziej wyrazistych konturach, tzw. minuskułę karolińską. Minuskuła stała się później wzorem, na którym oparto wygląd czcionki drukarskiej.

Czasy rządów Karola Wielkiego są nazywane renesansem, gdyż właśnie wtedy nastąpiło ponowne odkrycie antyku, w kulturze i sztuce nastąpiły przemiany, których korzenie tkwią

w najlepszych wzorach starożytności. Odkryte zostały na nowo pewne formy antyku, dzięki czemu, choć nieco zniekształcone przez chrześcijaństwo, dotrwały do naszych czasów.