Polska pod Zaborami znajdowała się od 1772, kiedy to trzy państwa ościenne Rosja, Prusy i Austria, na mocy traktatu Trzech Czarnych Orłów dokonały pierwszego rozbioru Naszej Ojczyzny. Czynnikiem, który znacząco wpłynął na zróżnicowanie rozwoju gospodarczego, politycznego i kulturalnego w XIX wieku była przynależność ziem polskich do terenów poszczególnych państw zaborczych. Najlepsza sytuacja pod względem gospodarczym panowała tam, gdzie przeprowadzano niezbędne reformy, zmieniano struktury wsi a tereny znajdowały się w pobliżu ośrodków władzy. W XIX wieku nastąpiła pełna integracja gospodarcza poszczególnych ziem z państwami zaborczymi. Nowe rynki zbytu, ochrona cłami protekcyjnymi, nierównomierny proces industrializacji oraz procesy uwłaszczenia chłopów spowodowały pełne uzależnienie rozwoju gospodarczego od polityki zaborców.

POLITYKA

Jednym z postanowień kongresu wiedeńskiego było połączenie Królestwo Polskiego z Rosją unią personalną. Dzięki Konstytucji 3 maja obwiązywała tam szeroka autonomia. Tereny Rzeczypospolitej zajęte przez Rosję w czasie zaborów nie mogły się niestety cieszyć takim stanem. Zostały ściśle zintegrowane z imperium i utworzyły zachodnie gubernie, nazwane Krajem Zachodnim. Na ziemiach Polski pod panowaniem Prus prowadzono politykę germanizacji. Prawa wyborcze ograniczał wysoki cenzus majątkowy. Sejm miał niewielki realny wpływ na politykę. Król pruski fryderyk Wilhelm ogłosił jako wielki książę poznański odezwę do ludności polskiej: „I wy także otrzymaliście ojczyznę […] Będziecie wcieleni do mojej monarchii nie ubliżając waszej narodowości”. Z wszystkich ziem pod zaborami najmniej praw uzyskała Galicja, która jako kraj koronny pod nazwą Królestwo Galicji i Lodomerii została przyłączona do cesarstwa austriackiego. Monarchia Habsburgów była silnie scentralizowana i absolutna. Kraj poddano surowej kontroli policyjnej i cenzurze politycznej, obciążano wysokimi podatkami oraz prowadzono pobór do armii cesarskiej. Rzeczpospolita Krakowska na kongresie wiedeńskim uznana została wolnym, neutralnym i niepodległym państwem. Działania na tym terenie były jednak nadzorowane przez trzech komisarzy, reprezentujących zaborców.

GOSPODARKA

Na rozwój gospodarczy ziem polskich wpłynął fakt włączenia ich w obce struktury ekonomiczne, które konkurowały ze sobą na polu gospodarczym. Nowe granice celne i cła utrudniały wymianę handlową zarówno produktami rolnymi, jak i przemysłowymi. Ponadto peryferyjne położenie względem nowych ośrodków władzy również nie ułatwiało rozwoju gospodarczego. Spowodowało to stosunkowo słaby, a przede wszystkim nierównomierny rozwój gospodarki. Najlepiej rozwinięte gospodarczo były tereny zaboru pruskiego. Rozwinął się tam przemysł na Górnym Śląsku, w okolicach Wrocławia, w Poznańskiem i na Pomorzu Gdańskim. Dzięki pruskim reformom w rolnictwie, rozciągnięty po 1823 roku na Wielkopolskę, stworzono korzystną strukturę w rolnictwie. Dominacja majątków ziemskich i dużych oraz średnich gospodarstw chłopskich umożliwiła unowocześnienie produkcji rolnej. Rozwój przemysłu na terenie Królestwa Polskiego doprowadził do wytworzenia się trzech ośrodków przemysłowych: Warszawy, Łodzi, Zagłębia Dąbrowskiego. Opóźniona reforma uwłaszczeniowa (1864) nie zmieniła struktury wsi, której dominowały, oprócz majątków szlacheckich, niewielkie gospodarstwa chłopskie. Były one zbyt słabe ekonomicznie, żeby mogły stać się nowoczesne i wydajne. Najgorzej przedstawiała się sytuacja w zaborze austriackim, gdzie przemysł ograniczył się do kopalni soli i przemysłu włókienniczego. Rozdrobnione i zacofane gospodarstwa chłopskie, mimo reformy uwłaszczeniowej, nie były w stanie utrzymać uprawiających je rodzin. Tak wielkie zróżnicowanie gospodarcze ziem polskich wynikało z faktu, iż przez cały okres rozbiorów, gdy gdzie indziej tworzono zręby nowoczesnej gospodarki, ziemie polskie znajdowały się pod wpływem tendencji rozwojowych poszczególnych państw zaborczych. W rezultacie wymiana między zaborami sięgała zaledwie paru procent ich produkcji, większość zaś wytwórczości trafiała na rynki zaborczych metropolii.

KULTURA

Polska, będąc pod zaborami starła się utrzymać ogólnopolską kulturę, by nie doszło do całkowitej germanizacji czy rusyfikacji narodu. Najważniejszym zjawiskiem lat 1814-1830 było silne poczucie wspólnoty kulturowej wśród elit wszystkich ziem polskich. Powstawały szkoły, starano się pielęgnować Polską kulturę. Nie wszędzie było to jednak możliwe ze względu na próby rusyfikacji, germanizacji i opór władz. W zaborze pruskim wobec oporu władz nie powstał Uniwersytet w Poznaniu. Doniosły wpływ na utrzymanie i rozwój polskości pod zaborami odegrały prywatne instytucje kulturotwórcze jak lwowskie Ossolineum, wielkopolska Biblioteka Raczyńskich, zbiory muzealne księżnej Izabeli Czartoryskiej w Puławach czy warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauki.

WNIOSKI

Na wyraźnie nierównomierny rozwój przemysłu na ziemiach polskich wpłynęły niewątpliwie zabory i włączenie ich w odmienne struktury nie tylko polityczne, ale i gospodarcze. Niekorzystnym czynnikiem było również ich peryferyjne położenie względem ośrodków władzy oraz nierównomierny proces industrializacji. Poziom rozwoju zależał także od krajowego kapitału. Gospodarka rozwijała się gorzej w Galicji niż zaborze pruskim ze względu na szczupły kapitał. Galicyjskie wsie cechowało rozdrobnienie i przeludnienie Czynnikami, które wpłynęły na zróżnicowanie polityczne, gospodarcze i kulturowe ziem polskich w pierwszej połowie XIX wieku było różnorodne podejście władców państwa zaborczych do autonomii, stanowienia prawa, metod rozwoju gospodarki, tradycji i indywidualizmu okupowanego państwa polskiego.