Rozwój usług to jedna ze wskazówek na jakim etapie znajduje się transformacja w krajach post socjalistycznych. To jaki udział mają usługi w wytwarzaniu PKB odzwierciedla na jakim stopniu rozwoju jest gospodarka danego państwa. We wszystkich krajach opanowanych po II Wojnie Światowej przez Związek Radziecki usługi nie rozwijały się w stopniu zbliżonym do państwa zachodnich. Wynikało to głównie z założeń ideologicznych nowego systemu jaki zapanował w tych krajach. W tamtym okresie usługi reprezentowane były głównie przez rzemiosło i handel a te jak wiemy pozostawały w rękach prywatnych a więc poza kręgiem zainteresowania władz. Dla planistów socjalistycznych najważniejszym czynnikiem rozwoju gospodarczego było forsowanie uprzemysłowienia a nie usług. W takich krajach jak Polska, Czechosłowacja dominował system centralny oparty na planowaniu. Odpowiednia lokacja środków produkcji pozwalać mniam na sterowanie rozwojem regionów i grup społecznych. System taki opierał się na kierowanych odgórnie poleceniach wysyłanych przez kierownictwo państwa w postaci planów kilkuletnich w których stawiano określone cele do realizacji. Za realizacja tych zamierzeń stała duża grupa planistów zajmujących się regulowaniem produkcji i wskazywaniem kierunków rozwoju poszczególnych sektorów gospodarki. Planowanie miało jedna zasadniczą wadę. Było zupełnie nieelastyczne przez co nigdy nie mogło nadążyć za zmieniającymi się zapotrzebowaniami rynku.

Pomimo starań planistów to przecież prawo podaży-popytu funkcjonowało na rynku wewnętrznym. W wielu przypadkach władze próbowały ratować sytuację bardzo intensywnie zwiększając eksport dla pozyskania dewiz. Niestety takie wspieranie eksportu powodowało zaniedbywanie rynku wewnętrznego. W kraju w wyniku tego rodziły się niepokoje społeczne powodowane rosnącą inflacją i problemami z dostępnością towarów. Wielkim błędem który na wiele lat zahamował rozwój krajów po ustąpieniu systemu socjalistycznego było połączenie gospodarcze krajów. Dochodziło do specjalizacji gospodarek w określonych działach produkcji jak na przykład w Polsce był to przemysł wydobywczy i ciężki, w Czechosłowacji był to na przykład przemysł lekki a na Ukrainie metalurgiczny. Powodowało to częste braki określonych dóbr a także problemy z rozliczaniem za wytworzone dobra. Jak się ocenia kraje post socjalistyczne maja opóźnienie w zakresie rozwoju usług w stosunku do zachodnich sąsiadów rzędu 30 lat. W latach 90. rozpoczęło się szybkie wyrównywanie opóźnienia. Rozwija się handel i inne usługi, wzrasta liczba zatrudnionych w tym sektorze gospodarki. Bardzo intensywnie rozwinęły się sektory finansowe i ubezpieczeniowy. Dla poprawy jakości funkcjonowania firm narodził się system usług dla przedsiębiorców w postaci księgowości, zarządzania, transportu czy reklamy. Zmiany w krajach Europy Środkowej zachodzą powoli ale jednak przez cały ten okres. Wciąż utrzymuje się duży odsetek zatrudnionych w przemyśle i rolnictwie ale na skutek zmian makroekonomicznych jak na przykład głęboka restrukturyzacja przemysłu ciężkiego będą oni poszukiwać nowych zajęć. Pojawiają się nowe miejsca w intensywnie rozwijającym się sektorze usług.

Jak przedstawia się sytuacja poszczególnych państw zza żelaznej kurtyny? Najpierw przyjrzymy się Białorusi.

Powierzchnia Białorusi to 201 tysięcy kilometrów kwadratowych zamieszkanych przez nieco ponad 10 milionów osób. Społeczeństwo Białorusi maleje na skutek ujemnego przyrostu naturalnego. Gospodarka Białorusi boryka się z problemami inflacji, większej wartości importu niż eksportu, ponad 700 milionowym długiem zagranicznym.

Ekonomicznie Białoruś jest krajem rolniczo - przemysłowym. Nie posiada strategicznych zasobów surowców dlatego największym jej dobrem jest ziemia uprawna. I to tez jest wykorzystywane przez rolników. Na jej terytorium prowadzi się szczególnie te najbardziej dochodowe formy rolnictwa dlatego też Białoruś zajmuje wysokie miejsce w produkcji mięsa, przetworów mlecznych , ziemniaków i mąki. Surowcowo kraj jest całkowicie uzależniony od swojego największego sąsiada czyli Rosji.

W początkowym okresie transformacji wydawało się, że Białoruś ma duże perspektywy rozwoju. Miała jedna z najlepiej ukształtowanych struktur gospodarczych. Jej gospodarka była zróżnicowana co rokowało dobrze na przyszłość. Dokonywano nawet zmian w kierunku gospodarki wolnorynkowej takich jak utworzenie specjalnych stref ekonomicznych w strefie przygranicznej dla kapitału zagranicznego. Pomimo tych starań kraj pogrążył się w recesji podobnie jak większość krajów Europy Środkowej w początku lat 90.

Różnica polega na tym, że inne kraje wychodzą z tego kryzysu a na Białorusi jest on ciągle widoczny. Kraj obecnie zalicza się do jednego z najbiedniejszych w Europie gdzie średnie zarobki to kilkadziesiąt dolarów miesięcznie. Niekorzystny wpływ na sytuacje maja władze a w szczególności prezydent Łukaszenko, który dąży do pełnego zjednoczenia z Rosją co miałoby rozwiązać problemy ekonomiczne kraju. Kraj pomimo starań przypomina Białoruś z lat socjalizmu bowiem aż 70% zdolnych do pracy jest zatrudnionych w przemyśle. Białoruski przemysł produkuje głównie sprzęt elektromaszynowy, maszyny rolnicze i artykuły gospodarstwa domowego skierowane na rynek wewnętrzny. Na eksport nastawione są przemysł petrochemiczny i tworzyw sztucznych. Gospodarka Białorusi specjalizuje się w przemyśle chemicznym i wszelkich syntetykach.

Nie posiada ona zasobów naturalnych w ilości strategicznej oraz nie ma dostępu do morza Bałtyckiego. Czerpie ona jednak korzyści z opłat transferowych. Przez jej terytorium przebiegają natomiast ważne szlaki drogowe z Zachodniej Europy do Moskwy i dalej na wschód. Biegną też tamtędy szlaki łączące republiki nadbałtyckie z Morzem Czarnym. Jako uzależniona surowcowo od Rosji korzysta z biegnących przez jej terytorium rurociągów z ropą naftową i gazem ziemnym. Wartość PKB jest silnie uzależniona od kondycji gospodarki rosyjskiej i dostarczanych z niej surowców. Zdarzały się już w latach 90. nawet kilkunastoprocentowe spadki wartości PKB. Sytuacja taka miała miejsce w 1992 a inflacja osiągnęła wówczas poziom 1200%. Dzisiaj Białoruś większość swoich wyrobów eksportuje do krajów Wspólnoty Niepodległych Państw co nie zmieniło się znacząco od czasów ZSRR. Białoruś ciągle dąży do zjednoczenia z Rosja. W kwietniu 1994 roku podpisano porozumienie w sprawie wspólnej waluty a trzy lata później układ stowarzyszeniowy mający utworzyć konfederacje Białorusi z Rosją. Pomimo jej podpisania traktat ten nie jest realizowany głównie za sprawa Rosji.

Wybory prezydenckie w latach 1994 i 1999 wygrywał prezydent Aleksander Łukaszenko. Sprawuje on autorytarne rządy w swoim państwie łamiąc prawa człowieka i skazując Białoruś na sankcje ze strony Zachodu. Wybrany ponownie na urząd prezydenta doprowadził do podpisania z prezydentem Putinem Związku Białorusi i Rosji. W wyniku jego podpisania oba państwa maja wspólny rynek, wspólną politykę gospodarczą, obronną i zagraniczną. Postanowienia te nie są w pełni realizowane. Osobna jest tez armia obu krajów. Niedawno odbyły się na Białorusi kolejne wybory prezydenckie w których ponownie zwyciężył Aleksander Łukaszenko. Pomimo oficjalnych wyników na poziomie 85% niezależni obserwatorzy uznali wybory za niedemokratyczne a wyniki za sfałszowane. Dodatkowo represjonowane były komitety konkurentów w wyścigu po fotel prezydencki.

Kolejnym problemem współczesnej Białorusi jest jej tożsamość narodowa. Kraj ten nie posiada tak dużych tradycji niepodległościowych jak republiki nadbałtyckie czy Polska. Jeśli przyjrzymy się składowi narodowościowemu to Białoruś jest w 66% zamieszkiwana przez Białorusinów. Z tej liczby większość woli posługiwać się językiem rosyjskim niż ojczystym białoruskim. Badania dowodzą, że tylko 38% społeczeństwa mówi w tym języku w domu a w pracy jest ich jeszcze mniej bo tylko 23%. Bliższe badania wykazały, że tylko ¼ społeczeństwa to prawdziwi Białorusini. Pozostałe osoby to pozostałości narodu radzieckiego a wie osoby pochodzące z innych republik a osiadłe w Białorusi. Prawdziwi Białorusini zamieszkują centralne części kraju czyli: Nadniemeniu, na Pojezierzu Brasławskim oraz w pasie zachodniopoleskim. Nie dziwią więc głosy poparcia dla działań prezydenta czyli powrotu Białorusi do matki Rosji. Taka tez była jej polityka zagraniczna popierająca wszystko to co Rosja a negująca zachodnio europejskie działania.

Kolejnym państwem przechodzącym transformację gospodarcza są Czechy. Na terenie Czechosłowacji w wyniku niepokojów społecznych i na fali zmian w Polsce doprowadzono do odsunięcia od władzy dotychczasowych przywódców. Rok później czyli w 1990 odbyły się pierwsze wolne wybory w których zwyciężyła dotychczasowa opozycja. W roku 1990 dokonał się rozpad Czechosłowacji i proklamowane został Republiki Federacyjnej Czech i Słowacji. Krótkie rządy parlamentarne doprowadziły do obudzenia dążeń niepodległościowych i w efekcie tego w 1993 roku rozpadła się federacja i powstały dwa nowe państwa: Czechy i Słowacja. Powstały dwa nowe państwa narodowe połączone unią handlową.

Dzisiejsze Czechy to 78 tysięcy kilometrów kwadratowych powierzchni zamieszkałych przez 10,2 miliona Czechów. Podobnie jak w Polsce przyrost naturalny oscyluje w okolicy zera. Czechy mają bardzo dobra strukturę zatrudnienia: w przemyśle pracuje 35% zatrudnionych, w usługach 60% a rolnictwie pozostałe 5%. PKB na jednego mieszkańca to około 15000 dolarów amerykańskich. Do największych partnerów handlowych Czech należą: Niemcy, Słowacja, Rosja, Polska, Austria oraz Włochy.

Pierwsze reformy na terenie Czechosłowacji to rok 1991 kiedy to rozpoczęto zdecydowane działania na rzecz zmiany systemu gospodarczego. W przypadku terytorium Czech sytuacja była ułatwiona ze względu na dobrze rozwinięty przemysł jeszcze od czasów przed II Wojną Światową. W kraju tym również infrastruktura pozostawała na wysokim poziomie. Wszystko to bardzo ułatwiło i usprawniło transformację z systemu centralnie sterowanego na wolnorynkowy. W czasach RWPG Czechosłowacja specjalizowała się w produkcji obuwia, przemyśle odzieżowym i artykułach gospodarstwa domowego. Znane były także czeskie samochody. Istniejące zakłady dodatkowo pozwoliły przeprowadzić reformy i szybko wdrożyć nowy system ekonomiczny. W sektorze państwowym rozpoczęła się prywatyzacja a także reformy strukturalne mające poprawić rentowność poszczególnych sektorów. Dodatkowo Czechy bardzo szybko stały się ważnym partnerem firm międzynarodowych które lokowały swoje zakłady w Czechach. W rolnictwie rozpoczęto likwidacje kolektywnych gospodarstw i wprowadzanie własności prywatnej.

Czeski przemysł to głównie wyroby przetworzone a więc przemysł elektromaszynowy, metalowy, włókienniczy, odzieżowy i spożywczy. Obecnie najbardziej znany jest przemysł środków transportu. Do przykładów takich udanych przekształceń zalicza się zakłady produkujące samochody marki Skoda które weszły w kooperacje z niemieckim Volkswagenem. Dzięki temu jakość samochodów wzrosła tak bardzo, że dzisiaj Skoda z powodzeniem konkuruje na rynkach europejskich z innymi producentami samochodów osobowych. Do innych znanych marek czeskich należy obuwie firmy Bata i motocykle firmy Jawa. W roku 2003 w Czeskim Kolinie rozpoczęła się wielka inwestycja warta 1,5 mld euro. Właśnie tam dwa koncerny Toyota i PSA zdecydowały się zlokalizować swoje zakłady produkujące małe samochody osobowe takie jak Toyota Aygo, Citroen C1 i Peugeot 107. docelowo ma tam być zatrudnionych 3 tysiące osób.

Czeska energetyka zawodowa opiera się głównie o węgle spalane w elektrowniach cieplnych. W ostatnich latach dołączyły Czechy do państw posiadających elektrownie atomowe. Czeski zespół znajduje się w Temelinie.

Sieć komunikacyjna Czech jest dobrze rozwinięta. Długość linii kolejowych wynosi ponad 9 tysięcy kilometrów i jest w 28% zelektryfikowana. We współpracy z niemieckim Siemensem dokonywana jest rozbudowa trakcji elektrycznej a Niemcy dostarczają czechom nowoczesny tabor i technologie. Czeskie koleje są włączone w system europejski przez dwa bardzo ważne szlaki. Pierwszy wiedzie z zachodu Europy z Niemiec przez Czechy i Słowacje na Ukrainę oraz drugi południkowy z Niemiec przez Czechy do krajów południowych. Rozbudowywana jest również sieć autostrad z których najważniejsza to Praga - Bratysława. Obecnie Czesi mają już ponad 700 kilometrów autostrad.

Czechy przystąpiły również do wielu ważnych organizacji międzynarodowych. Od roku 1999 razem z Polska są członkiem NATO. W roku 2004 razem z dziesięcioma innymi krajami Czechy została członkiem Unii Europejskiej. W kraju rządy sprawują socjaldemokraci nastawieni bardzo pro europejsko i reformujący kraj. W czasie ostatniego konfliktu Czechy wyraziły swoje poparcie dla interwencji zbrojnej w Iraku.

Polska to kraj położony w Europie Środkowej który z racji swojej wielkości zaczyna obecnie odgrywać dużą rolę w tej części świata. Jego sytuacja geopolityczna uległa dużym zmianom w wyniku powstania nowych sąsiadów. Z trzech w roku 1989 powstało siedem nowych organizmów państwowych. Polska rozpoczęła aktywne tworzenie polityki regionu doprowadzając do powstania takich struktur jak CEFTA, Grupa Wyszehradzka czy Trójkąt Weimarski. Polska jest bardzo dużym krajem jak na warunki Europejskie. Na 312 tysiącach kilometrów kwadratowych mieszka prawie 39 milionowy naród.

W Polsce zmiany polityczne rozpoczęły się wraz ze zwołaniem Okrągłego Stołu. Jego postanowienia to między innymi przeprowadzenie wyborów parlamentarnych do Sejmu Kontraktowego. Odbyły się one 4 czerwca 1989 roku przynosząc sukces partii opozycyjnej która zdobyła wszystkie możliwe miejsca w Sejmie a także zdecydowaną większość w puli przyznanej jej w Senacie. W wyniku wyborów uformowany został pierwszy niekomunistyczny rząd od ponad pół wieku na którego czele staną Tadeusz Mazowiecki. Ważną dla późniejszej historii przemian była postać Leszka Balcerowicza jako ministra finansów. To on był głównym strategiem zmian w polskiej gospodarce i to on forsował szybkie zmiany mające zaprowadzić w Polsce system rynkowy. Opracował on niezbędne działania dla osiągnięcia tego celu nazwane "Planem Balcerowicza".

Szybko rozwiązał on problemy kursu dolara amerykańskiego tego oficjalnego i czarnorynkowego, rozpoczął walkę z inflacją oraz z problemem słabego zaopatrzenia handlu w wyroby. W tym okresie rozpoczyna się proces prywatyzacji w Polsce. Bardzo szybko stały się zauważalna zmiany zapoczątkowane przez Balcerowicza. W 1994 roku już połowa PKB była wytwarzana w sektorze prywatnym a jego rozwój był bardzo gwałtowny, głównie drobnej przedsiębiorczości. Po roku 1989 2 miliony osób rozpoczęło swoja działalność gospodarczą w sektorze prywatnym. W 1994 zatrudniał on już 60% ogółu zatrudnionych.

Taki szok transformacyjny nie mógł się obejść bez problemów. W wyniku pojawienia się dzikiego kapitalizmu szybko rozpoczęła się grupa osób wykorzystująca okres transformacji. Pojawia się w Polsce klasa średnia często zyskująca swoja pozycje kosztem mniej wykwalifikowanych robotników. Mniej przedsiębiorczy ludzie zostają przegranymi procesu transformacji. Szybkie tempo doprowadza do wielu kryzysów i upadku wielu przedsiębiorstw. Pojawiają się w wyniku tego pierwsze glosy niezadowolenia ze zmian w Polsce a poparcie nie jest już takie jak na początku transformacji. Były to czynniki które sprawiły, że już w roku 1993 do władzy dochodzi rząd oparty na spadkobiercach SDRP czyli SLD. W koalicji z PSL powołuje rząd który na cale szczęście dla Polski kontynuuje reformy.

Bardzo niekorzystne zmiany zaszły na wsi polskiej. Największym problemem polskiej wsi były bardzo niekorzystne struktury zarówno samych gospodarstw jak i osób zajmujących się rolnictwem. Przez kilkadziesiąt lat socjalizmu kiedy to nie udało się znacjonalizować rolnictwa było ono zaniedbywanym sektorem gospodarki. Najbardziej na stanie rolnictwa odbiła się reforma rolna przeprowadzona zaraz po wojnie.

W późniejszym okresie rolnicy mieli problemy z dostępem do kapitału, do czynników produkcji i do wszelkiej pomocy państwa jak na przykład ubezpieczenia. Dzisiaj w momencie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej można i należy dokonywać zmian strukturalnych w rolnictwie. Trzeba poprawić bardzo niską konkurencyjność polskiego rolnictwa. Po roku 1990 jeszcze jedna zmiana pogrążyła wieś w depresji. Była to likwidacja Państwowych Gospodarstw Rolnych. W nich zatrudnionych było 100 tysięcy osób które zapewnioną miało pracę, mieszkanie i opiekę. Dziś szczególnie trudna jest sytuacja obszarów wsi w województwie warmińsko mazurskim gdzie PGR-ów było dużo.

Lata 90. to intensywny rozkwit branży spożywczej w Polsce. Ta działalność okazała się bardzo interesująca dla zagranicznych inwestorów. Postrzegali oni wewnętrzny rynek jako wyjątkowo chłonny po tylu latach bardzo ograniczonego zaspokajania potrzeb społeczeństwa. Szybko więc w branży spożywczej pojawił się kapitał prywatny w tym zagraniczny. Pomimo tak widocznych zmian jeszcze w połowie lat 90. państwo kontrolowało 15% przemysłu spożywczego. Największą rolę w poprawie jakości produkcji i kondycji całej branży spożywczej miał zdecydowanie kapitał zagraniczny.

Tylko do roku 2000 zagraniczne firmy w polski przemysł spożywczy zainwestowały około 5 miliardów dolarów. Dla tego okresu wszystkie inwestycje w Polsce miały wartość 20 miliardów dolarów co oddaje skale inwestycji. W kręgu największego zainteresowania inwestorów znalazły się cukiernictwo, firmy tytoniowe i browary. Duże były także inwestycje bezpośrednie w przemysł mięsny i przetworów mięsnych. Do największych inwestorów w tej branży należą: Coca Cola Hellenic Bottling Company, niemiecka Reemtsma Cigarettenfabrik GmbH, amerykański Philip Morris, szwajcarskie Nestle, amerykańskie Pepsico, holenderskie Harbin BV i Heineken.

Od roku 1992 polska zaczęła dźwigać się z kryzysu gospodarczego po upadku socjalizmu. Od tamtego roku notowany jest stały wzrost gospodarczy. Przyśpieszenie rozwoju nastąpiło po podpisaniu porozumienia w sprawie redukcji polskiego zadłużenia zagranicznego z Klubem Londyńskim. Podpisywano też inne umowy międzynarodowe jak te o współpracy gospodarczej z Litwą czy Łotwą.

W kolejnych wyborach parlamentarnych w 1997 roku do władzy doszła prawica w postaci Akcji Wyborczej Solidarność. Utworzyła ona rząd koalicyjny razem z Unia Wolności a nowym premierem został Jerzy Buzek z Akcji Wyborczej Solidarność. To właśnie podczas tej kadencji Sejmu rozpoczęto prace nad 4 ważnymi reformami: służby zdrowia, administracyjną, szkolnictwa i emerytalną.

Rok później w Brukseli rozpoczęto oficjalnie procedurę przyjmowania nowych członków do Unii Europejskiej. Unia miała zostać poszerzona o kolejne 10 państwa z Europy Środkowo Wschodniej i Południowej. Z kolei w 1999 polska stała się członkiem sojuszu wojskowego czyli NATO. W roku 2002 podczas szczytu Unii Europejskiej w Kopenhadze władze polskie oficjalnie zakończyły negocjacje z Unią Europejska i dostały oficjalne zaproszenie do członkostwa. Polskę od członkostwa dzieliło jeszcze referendum akcesyjne. Odbyło się ono w czerwcu 2003 roku i zakończyło się sukcesem. Większość polskiego społeczeństwa opowiedziała się za wstąpieniem. Moment ten nastąpił w 2004 roku kiedy to z dniem 1 maja Polska stała się jednym z 25 członków Unii Europejskiej.

Dzisiaj Unia ma dla naszego kraju ogromne znaczenie. Nasza gospodarka aż 70% eksportowanych produktów wysyła do innych państw członkowskich. Z drugiej strony 60% naszego importu pochodzi z krajów 25. dzisiaj udział sektora prywatnego w wytwarzaniu PKB wynosi przeszło 70% i zatrudnia przy tym 70% czynnych zawodowo.

Dla polskich miast transformacja oznaczała chwilowy wzrost liczby ludności by późnej zaczął on maleć na rzecz strefy podmiejskiej. Pojawiły się więc w Polsce procesy dezurbanizacji. Wielka zmiana jakościowa była zmiana systemów budowlanych i pojawienie się budownictwa prywatnego na dużą skalę.

Do dzisiaj jeden problem nie został rozwiązany. Jest nim bezrobocie. Obecnie wynosi ono około 18% i jest najwyższym wskaźnikiem w całej Europie. Drogą do jego zmniejszenia wydają się długo zapowiadane zmiany w podatkach a także rozwój gospodarczy. Wielu uważa, że w podatkach konieczna jest zmiana tak radykalna jak podatek liniowy. Jest to bardzo drastyczne narzędzie ale kilka przykładów z innych krajów pokazuje, że może ono przynieść spore korzyści. Wielu widzi w takim podatku uzdrowienie polskiego budżetu. Dla tych opowiadających się za ideą państwa socjalnego i solidarnego jest to niesprawiedliwe gdyż bogaci powinni płacić większe podatki.

Do roku 1990 nie było w Polsce firm zagranicznych poza tymi określanymi jako firmy polonijne. Pojawiły się ona w dużej ilości już po transformacji. W obecnych warunkach 91% kapitału przychodzącego do Polski pochodzi z krajów OECD. Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych informuje, że tylko w 2002 napłynęło do nas 6 miliardów dolarów poprzez inwestycje a przez okres 13 lat od rozpoczęcia inwestycji było tych dolarów aż 66 miliardów. Środki te nie są lokowane równomiernie w Polską gospodarkę. Najwięcej inwestycji przyjmuje sektor wytwórczy (42%), później sektor finansowy (22%) i na końcu transport i komunikacja. Zainteresowanie polskimi przedsiębiorstwami i polskim rynkiem wewnętrznym pojawiło się ze strony firm unijnych już w roku 1990. Stale też rośnie udział pieniędzy przeznaczanych na inwestycje przez firmy zagraniczne. Dzisiaj z pośród środków napływających do Polski aż 67% to te skierowane na inwestycje. Rośnie zatem atrakcyjność Polski na arenie międzynarodowej a polskie warunki wewnętrzne są uznawane za stabilne.

Kapitał inwestowany w Polsce pochodzi głównie USA, Japonii, Niemiec i pozostałych krajów Unii Europejskiej. Największe inwestycje to te w przemyśle samochodowym a Tychach, Gliwicach, Poznaniu. Jak duże są inwestycje w Polsce świadczy ich porównanie z inwestycjami w całej Europie. Dla całego kontynentu przyrost wartości inwestycji to około 0,5% porównaniu z rokiem poprzedzającym podczas gdy w Polsce roczny wzrost to około 25%. Polska jest bardzo atrakcyjnym krajem dla inwestorów głównie ze względu na bardzo duży i chłonny rynek wewnętrzny. Dodatkowo czynnikami zachęcającymi są niskie koszty pracy, rozbudowany przemysł i perspektywy rozwoju nowych technologii.

Dla obcokrajowców bardzo korzystne jest także kupowanie w Polsce ziemi. Jest ona tania i jej zasoby są ogromne w przeciwieństwie do innych krajów europejskich. W niektórych z nich pojawiły się problemy z uzyskaniem nowych terenów pod uprawę. Nie ma jeszcze u nas pełnej swobody kupowania ziemi przez obcokrajowców ale i tak jesteśmy dla nich korzystnym rynkiem. U nas duże obszary pozostają wciąż niezagospodarowane a zagraniczni rolnicy to także transfer nowych rozwiązań w rolnictwie.

W ostatnich latach dużym problemem w Polsce był deficyt budżetowy. Obecnie rząd czyni starania aby nie przekroczył on zapowiadanych 30 miliardów złotych. W perspektywę dalszą dosunięte zostało wejście Polski do strefy euro.

Słowacja to nasz południowy sąsiad. Powierzchnia kraju to 49 tysięcy kilometrów kwadratowych a liczba ludności to jedynie 5 milionów osób. Przyrost naturalny jest wciąż dodatni a na jednego mieszkańca przypada mniej niż 10 tysięcy dolarów PKB (około 4000 w roku 2003).

Słowacja odzyskała niepodległość 1 stycznia 1993 w wyniku rozpadu Czechosłowacji po decyzji zgromadzenia parlamentarnego Czechosłowacji. Słowacy bardziej niż Czesi domagali się rozpadu unii dwóch państw utworzonej po roku 1990. dla nich bardzo niesprawiedliwe okazało się dzielenie stanowisk w administracji po roku 1990. Czesi stanowili w ówczesnej Słowacji tylko 1% ale dominowali w obsadzaniu stanowisk. Dla nich także duże znaczenie miał nierównomierny rozwój Czechosłowacji. Część wschodnia wyraźnie pozostawała zacofana w stosunku do rozwijającego się zachodu.

Słowacja była także przez wiele lat w rękach obcej władzy. Zrodziła się u nich w wyniku tego silna chęć samostanowienia. Jednak już po uzyskaniu niepodległości Słowacy napotkali wiele trudności. Gospodarka Słowacji nie należy do wysoko rozwiniętej i bardzo różniła się od gospodarki Czech. Największymi problemami była w znacznym stopniu jednostronna struktura gospodarki i silne powiązania z innymi gospodarkami socjalistycznymi. Rok 1994 był przełomowy i w tym roku rozpoczął się wzrost gospodarczy na Słowacji w skali 5 do 7% rocznie.

Najsilniejszymi stronami słowackiej gospodarki jest przemysł elektromaszynowy a w szczególności produkcja sprzętu AGD. Rozwinięty jest również przemysł odzieżowy i chemiczny. Na terenie Słowacji wydobywa się między innymi rudy rtęci, magnezyty i antymon ale w ilościach niewielkich. Duży jest udział lasów w ogólnej powierzchni Słowacji dzięki czemu duże jest jego pozyskanie. Wzrosło ono jeszcze na skutek ogromnego wiatrołomu w Tatrach słowackich. Coraz większe jest znaczenie turystyki jako źródła dochodów Słowaków. Rozbudowywana jest infrastruktura w wielu przeważnie górskich obszarach Słowacji. Coraz więcej osób odwiedza Słowacje a rocznie ta liczba przekracza już milion osób. Czeka tam na nich dobrze rozwinięta baza turystyczna w tym kilkadziesiąt tysięcy miejsc noclegowych. Wśród tych odwiedzających duży jest udział Polaków i Niemców. Dla poprawy jakości środowiska i zwiększenia atrakcyjności kraju w Słowacji ustanowiono wiele obszarów chronionych. Łączna powierzchnia to około 1 milion hektarów. Na 20 tysiącach hektarów utworzono pięć parków narodowych. Pozostałe to liczne rezerwaty przyrody i inne formy ochrony przyrody.

Słowacja od roku 1993 miała możliwość samodzielnego przystępowania do organizacji międzynarodowych. Jeszcze w tym samym roku zostaje członkiem ONZ i Rady Europy. Premierem w tym czasie był V. Mečiar który został wraz z gabinetem odwołany ze stanowiska. Po tej zmianie uchwalono miedzy innymi projekt prywatyzacji na Słowacji. Nowym premierem Słowacji został J. Moravčik. Niestabilność władz doprowadziła do szybkich wyborów przedterminowych po których nowym premierem został ponownie V. Mečiar. Rządził on przez całą kolejną kadencję aby w 1998 roku ustąpić a jego miejsce zajął Dziurinda. Koniec lat 90. to mocne starania Słowacji o przyjęcie do NATO.

Słowacy razem z Polakami i Czechami wstąpili w 2004 roku do Unii Europejskiej. Miesiąc wcześniej nowym prezydentem Słowacji został wybrany Ivan Gaszparovicz. Do ważnych wydarzeń gospodarczych na Słowacji należała decyzja koncernu PSA o budowie na Słowacji nowej fabryki samochodów. Francuzi zamierzają zainwestować w nowy zakład 700 milionów euro i stworzyć 3,5 tysiąca miejsc pracy. Decyzja o jej budowie została podjęta w styczniu 2004 roku. Podobna decyzja zapadła w marcu 2004 roku. Tym razem Hyundai/Kia zdecydowała o budowie nowej fabryki w słowackiej Żylinie. Inwestycja ta ma wartość 1,1 miliarda euro i prace w nowej fabryce znajdzie 4 tysiące osób. Obie te lokalizacje wygrały z polskimi propozycjami i pokazały, że dogodne położenie i rozwijający się system dróg szybkiego ruchu mogą skutecznie przyciągnąć inwestorów.

Ukraina to kolejny kraj uwolniony w 1991 roku spod dominacji Rosji. Uzyskała niepodległość 24 sierpnia 1991 w wyniku rozpadu ZSRR. Stało się to po 338 latach od przyłączenia Ukrainy do Rosji. Dzisiaj jednak bardzo dokładnie widać na Ukrainie jak silnie związane są oba państwa. W wyborach w 1994 ponownie pokazały, że znaczna część społeczeństwa chce ścisłej współpracy z Rosją. Podobnie wyglądała sytuacja po tegorocznych wyborach parlamentarnych. Powierzchnia Ukrainy to przeszło 603 tysiące kilometrów kwadratowych. Obywateli ma przy tym 47 milionów. Na Ukrainie odnotowywany jest duży spadek przyrostu naturalnego. Inflacja spadla poniżej 10% a PKB na osobę wynosi niewiele ponad 1000 dolarów.

Ukraina posiada bardzo dobrze rozwinięty przemysł rozlokowany po całym kraju. O sile Ukrainy stanowią tez duże zasoby surowców energetycznych, głównie węgla kamiennego. Jej przemysł produkuje wszystkie produkty a eksport opiera się głównie na metalach żelaznych i nieżelaznych, żywności, wyrobach elektromaszynowych i wyrobach chemicznych.

Centrum ukraińskiego przemysłu jest Zagłębie Donieckie. To tam znajduje się jedno z największych miejsc eksploatacji węgla kamiennego na świecie. W zagłębiu tym wydobywa się również ogromne ilości rud żelaza. W latach 90. na skutek kryzysu gospodarczego wydobycie zmalało o połowę w porównaniu z czasami ZSRR. Dzisiaj znowu przeżywa ożywienie dzięki ogromnemu zapotrzebowaniu na stal a co za tym idzie na rudy żelaza. Duży jest również skok cen węgla dzięki czemu jego wydobycie rośnie.

Nowe władze Ukrainy również weszły na drogę przemian wolnorynkowych. Pierwszym krokiem była prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, początkowo małych i średnich. Wprowadzane reformy gospodarcze i prywatyzacja nie przyniosły jednak spodziewanych efektów i produkcja spadła do poziomu sprzed 1989 roku. Na Ukrainie ze względu na ogrom gospodarki przejście na system wolnorynkowy potrwa jeszcze wiele lat. Ukraińskie firmy odnotowują spadek produkcji a ujemny bilans handlowy z zagranica rośnie. Są także pozytywne efekty zmian w ukraińskiej gospodarce. Waluta ukraińska jest stabilna a inflacja została zmniejszona do poziomu 6%. Jeszcze kilka lat temu było to 50%. Ukraina nie jest jak na razie miejscem wielu inwestycji zagranicznych głównie ze względu na ogrom korupcji i niejasne przepisy prawa.

Pomimo dużych zasobów węgla i rud metali problemem Ukrainy są niewielki zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego. Jest ona zmuszona do importowania dużych ilości obu surowców. W czasach ZSRR pozyskiwała je w całości z Rosji po bardzo korzystnych cenach. Jednak od 1994 roku Rosja dostarcza jedynie 80% potrzebnych Ukrainie ilości a reszta musi być kupowana na rynkach światowych.

Ukraina dąży również w ostatnim okresie do poprawy stosunków z Zachodem. Były one chłodne po tym jak Ukraina odmówiła podpisania traktatu o zakazie prób atomowych. Zwrotem w tej sytuacji było podpisanie traktatu z Unią Europejska na temat handlu. Prezydentem Ukrainy w tym czasie został Leonid Kuczma. Początkowo odnosił on duże sukcesy na polu reform gospodarczych. Doprowadził on do prywatyzacji własności ziemskiej i majątku trwałego. Wkrótce jednak okazało się, że prezydent zamieszany jest w niejasne zaangażowania służb specjalnych a tempo zmian spadło znacząco. W oczach obywateli władza była skorumpowana i doszło do niepokoi społecznych.

Pod koniec lat 90. pojawiły się również kolejne zmiany w systemach ekonomicznych Ukrainy takich jak: finansowym, monetarnym, bankowym, celnym. Obecnie wskaźniki ekonomiczne są dobre a przeprowadzone w ostatnim czasie reformy prospołeczne dają dobre perspektywy rozwoju Ukrainy w przyszłości. Celami politycznymi obecnych władz wydają się być: podpisanie traktatu stowarzyszeniowego z Unią Europejską oraz włączenie się w struktury NATO.

Kolejne wybory prezydenckie obaliły skorumpowanego prezydenta Kuczmę a na jego następcę wybrany został Janukowycz. Jednak według społeczeństwa ukraińskiego wybory zostały sfałszowane i w wyniku protestów powtórzono drugą turę wyborów. W jej wyniku prezydentem został Wiktor Juszczenko. Do tego wydarzenia bardzo przyczyniła się Polska jako przedstawiciel Unii Europejskiej. Jednak wybory pokazały, że Ukraina nie jest jednolita wewnętrznie. Zachodnia część jest wyraźnie proukraińska i proeuropejska natomiast wschodnie części Ukrainy domagają się zacienienia stosunków z Rosją.

Węgry to śródlądowy kraj położony w większości na terenie Niziny Węgierskiej. Powierzchnia Węgier to 93 tysiące kilometrów kwadratowych a ludność to 10 milionów osób. I tutaj przyrost naturalny jest ujemny. Przy inflacji wynoszącej kilka procent wartość PKB na jednego mieszkańca to około 5,5 tysiąca dolarów. Zadłużenie zagraniczna przekracza 30 miliardów dolarów. Handel zagraniczny ma następującą strukturę:

Eksport - surowce i półprodukty (36,9%), żywność (24,4%), maszyny (11,9%) do Niemiec (27,7%), WNP i krajów nadbałtyckich (13,2%), Austrii (10,7%).

Import - surowce i półprodukty (37%), maszyny (21,9%), artykuły konsumpcyjne (21,5%) z Niemiec (23,5%), WNP i krajów nadbałtyckich (16,8%), Austrii (14,4%).

Węgry również podobnie jak Polska osiągnęły niepodległość szybko bo już w roku 1990. Jeszcze w 1989 proklamowały niezależność. Wybory które odbyły się w 1990 doprowadziły do władzy konserwatystów wchodzących w skład Forum Demokratycznego. Trudne jednak były początki przemian na Węgrzech po tylu latach gospodarki centralnie sterowanej. W kraju pojawiło się kilkunasto procentowe bezrobocie, inflacja urosła do poziomu 22% a deficyt budżetowy rósł bardzo gwałtownie. Doprowadziło to do napięć wśród zwolenników reform i komunistów.

Podobnie jak w Polsce nowa siła polityczna na fali niezadowolenia musiała ustąpić po wyborach parlamentarnych w 19994 roku. Władza ponownie przeszła w ręce partii socjalistycznej. Na czele rządu staje Gyula Horne. Był on już kiedyś w rządzie jako minister spraw zagranicznych w ostatnim rządzie komunistów. Do rządzenia zaproszeni zostali także liberałowie ze Związku Wolnych Demokratów. Nie jest to jednak próba powrotu do starych metod rządzenia lecz kontynuowanie zmian mających zaprowadzić gospodarkę rynkową. Nowa władza szybko oficjalnie potwierdza o zamiarach reformowania gospodarki na wzorzec europejski a nie powrót do starego systemu sterowania centralnie. Rząd ten sprawuje władze aż do następnych wyborów kiedy to władza zostaje przejęta przez sojusz centroprawicowy. Nowym premierem został wtedy V. Orban. W czasie wyborów prezydenckich w 200o roku jako nowy prezydent zostaje wybrany Ferenc Madl. Po atakach na WTC i rozpoczęciu interwencji w Iraku Węgry nie stanęły po stronie USA i potępiły ataki na Irak podobnie jak Islandia. Sytuacja ta uległa zmianie w 2003 roku kiedy to sejm węgierski udzielił poparcia koalicji antyterrorystycznej. Nie padła jednak zgoda na wysłanie węgierskich wojsk do Iraku. Referendum akcesyjne do Unii Europejskiej wypadło pozytywnie i w następstwie jego Węgry przystąpiły do Unii razem z Polska 1 maja 2004 roku.

Głównym bogactwem Węgier jest ziemia i to co się na niej uprawia. W kraju tym wskaźnik produkcji zbóż na jednego mieszkańca należy do jednego z najwyższych na świecie. Oprócz zbóż w dużych ilościach uprawia się buraki cukrowe, słonecznik. W strukturze zasiewów kolejne miejsca zajmują warzywa, głównie jest to papryka z której Węgry słyną na całą Europę. Liczne są także uprawy pomidorów. W sadach i na plantacjach owocowych uprawia się jabłonie i winogrono. Pod względem produkcji żywności Węgry są w pełni samowystarczalne. Najlepsze warunki do uprawy roli występują w dolinie Dunaju. Głównie dzięki dobrym glebom i odpowiednim warunkom klimatycznym. Słynne w całej Europie są wina węgierskie w tym najbardziej ceniony tokaj. Dzisiaj rolnictwo węgierskie ulega ciągłym przemianom i jest już w znacznym stopniu prywatnym nastawionym na eksport uprawianych i hodowanych produktów spożywczych.

Nie jest to państwo zasobne w surowce mineralne. Na jego terytorium występują złoża magnezytów, cynku i ołowiu. Surowcem w dużych ilościach są boksyty. Złoża ich należą do największych na świcie i są one eksploatowane w Lesie Bakońskim. Eksploatowane są również surowce energetyczne w postaci węgla kamiennego, węgla brunatnego, ropy naftowej, gazu ziemnego a także rud żelaza.

Dzisiaj polowa energii elektrycznej na Węgrzech pochodzi z elektrowni atomowych.

Do czasu ogłoszenia niepodległości gospodarka węgierska była bardzo słabo rozwinięta. Produkowała głównie mało nowoczesne artykuły przemysłowe których zbyt nastręczał problemów nawet na rynkach RWPG czy Jugosławii. Uprzemysłowione było głównie wnętrze kraju. Produkowane były głównie wyroby przemysłu lekkiego i środków transportu. Do dzisiaj w kraju produkuje się autobusy, samochody ciężarowe oraz tabor kolejowy. Centrami ośrodków przemysłowych są Budapeszt, Miszkolc, Szeged, Debreczyn, Leninvaros i Pecs. Dzisiaj sytuacja zakładów węgierskich została w znacznym stopniu polepszona przez inwestycje zagraniczne. Inwestycje zostały skierowane między innymi do zakładów produkujących autobusy. W pewnym okresie Węgry były największym eksporterem tego typu pojazdów w Europie a do znanych marek należą autobusy Ikarus jeżdżące do dzisiaj w Polsce. W początkowym okresie transformacji gospodarka węgierska odczula spadek wartości PKB na skutek recesji. Sytuacja wymagała pomocy z zewnątrz i taka została udzielona z Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

W kraju zainwestowały zagraniczne koncerny w tym tak znane jak: General Electric, Suzuki, Siemens, Ford, Philips, Alcoa i Henkel.