Ptaki są stałocieplnymi kręgowcami. Ich ciało jest pokryte piórami, a ich przednie kończyny przekształcone są w skrzydła. Ich szczęki okryte są dziobem, będącym tworem rogowym. Współcześni przedstawiciele tej gromady nie posiadają zębów. Występują w praktycznie wszystkich siedliskach, na niemal wszystkich szerokościach geograficznych. Żyją w miastach, lasach, na łąkach, w środowiskach wodnych, na pustyniach i lądolodach. W środowiskach, w których występują odgrywają ogromną rolę. Ich znaczenie zarówno dla przyrody, jak i gospodarki człowieka jest bardzo duże.

Tryb życia ptaków wiąże się z ogromnym zużyciem energii, w związku z tym spożywają one ogromne ilości pokarmu. Ptaki odżywiają się nasionami, owocami, owadami, niekiedy ich pokarm stanowią nawet duże ssaki. Pokarmem kolibrów, będących najmniejszymi ptakami na świecie, jest wytwarzany przez kwiaty nektar. Gdy koliber spija nektar z kwiatów, pyłek kwiatowy przylepia się do jego piór. Kolibry zostawiają ten pyłek na następnym odwiedzonym przez siebie kwiecie. W ten sposób uczestniczą one w procesie zapylania kwiatów. W gromadzie ptaków występują ponadto padlinożercy. Do tej grupy zaliczamy między innymi sępy, żywiące się szczątkami zwierząt pozostawionymi przez lwy, lub inne drapieżniki. Dzięki ich działalności, sterty padliny nie zanieczyszczają sawanny, sępy pełnią zatem w przyrodzie funkcję sanitarną. Nasiona wielu drzew i krzewów owocowych rozsiewane są przez ptaki. Nasiona tych roślin są niestrawialne, w związku z tym mogą przebyć dalekie odległości w przewodach pokarmowych żywiących się owocami ptaków. Niektóre nasiona wręcz muszą przejść przez przewód pokarmowy ptaka, by mogły wykiełkować. Ptaki trawią natomiast nasiona chwastów, utrudniając im w ten sposób rozprzestrzenianie. Wpływa to korzystnie na gospodarkę ludzką. Dla wielu dzikich ptaków pokarmem są zwierzęta, będące z punktu widzenia człowieka niepożądanymi szkodnikami. Są nimi na przykład gryzonie i owady, które niszczą rośliny uprawne, przynosząc tym samym szkodę człowiekowi. Duże korzyści daje pozostawienie drzew w okolicach pól uprawnych, ponieważ mogą się na nich osiedlać ptaki, żywiące się szkodnikami. Obecność ptaków ogranicza liczebność populacji szkodników, dzięki czemu stosowanie toksycznych środków przeciw szkodnikom nie jest konieczne. Ma to istotne znaczenie zarówno dla zdrowia człowieka, jak i środowiska. Wprawdzie ptaki osiedlające się w pobliżu pól również powodują pewne straty w uprawach, lecz są one nieporównywalnie mniejsze niż te powodowane działalnością szkodników. Dla przykładu: swego czasu Mao Tse-Tung nakazał wszystkim obywatelom Chin zabijać wróble, które jego zdaniem powodowały znaczne straty w rolnictwie. Spadek liczebności populacji tych ptaków przyczynił się do gwałtownego wzrostu liczebności owadów, które powodowały straty w uprawach ryżu. W rezultacie zaczęto pospiesznie sprowadzać wróble z innych krajów, w celu odtworzenia populacji tych ptaków.

Ogromną, pozytywną rolę w środowisku odgrywają także ptaki wodne. Ma to związek z ich sposobem pozyskiwania pokarmu. Jesienią ptaki wodne zasiedlają płycizny i zatoki morskie, które są zanieczyszczone szczątkami organicznymi i resztkami wyrzucanego przez ludzi jedzenia. Ptaki żywią się nimi, zmniejszając tym samym szkodliwy ich wpływ. Ponad 90% zalegającej w płyciznach i zatokach biomasy zostaje zużyta przez takie ptaki jak kaczki, łabędzie, czy łyski. Dzięki temu wody są w mniejszym stopniu zanieczyszczone przez materię organiczną. Szczególnie istotną rolę ma to w przypadku wód narażonych na eutrofizację, na skutek nadmiernej ilości związków organicznych. Ta nadmierna ilość związana jest z nierozważną działalnością człowieka. Działalność ptaków najmocniej przyczynia się do spadku ilości materii organicznej w zanieczyszczonych przez wczasowiczów wodach. Niestety , działalność człowieka wpływa hamująco na ten naturalny mechanizm oczyszczania. Brodzące przy brzegu ptaki mogą zostać łatwo upolowane przez myśliwych. Nawet jeśli żaden ptak nie padnie łupem myśliwych, to jednak odgłos wystrzału płoszy je. Ptaki uciekają z zagrożonego terenu i nie wracają tam przez bardzo długi okres czasu, a w skrajnych przypadkach nie wracają nigdy. Jeśli miejsce żerowania ptaków jest pozostawione w spokoju, to wody są w 90-95% oczyszczone z zalegającej tam materii organicznej. Natomiast jeśli ptaki są wypłaszane z takich miejsc, to woda jest oczyszczona najwyżej w 15%. Pozostała część ulega rozkładowi, co sprawia, że wodę zanieczyszcza gnijący muł. Wpływa to ujemnie na walory turystyczne takiego miejsca, ponieważ taka zanieczyszczona woda charakteryzuje się nieprzyjemnym zapachem i nie nadaje się do kąpieli. Jednak największe straty powoduje takie zjawisko w środowisku naturalnym.

Ptaki są ponadto cennymi bioindykatorami zdrowotności przyrody danego terenu. Znajdują więc zastosowanie w badaniach nad stopniem zanieczyszczenia środowiska naturalnego. O bogactwie przyrodniczym danego terenu wiele mówi ilość ptaków, która tam występuje. Jeżeli na jakimś obszarze występuje dużo ptaków śpiewających to świadczy to o bogactwie zarówno świata zwierzęcego, jak i roślinnego. Dla przykładu, ptaki owadożerne występują tylko na tych terenach, na których występuje duża ilość zróżnicowanych gatunkowo owadów. Z kolei owady, żywiące się pokarmem roślinnym, występują tylko na terenach charakteryzujących się bogatą szatą roślinną. Kondycja ptaków mówi zatem wiele o stopniu zniszczenia środowiska naturalnego danego terenu.

Ptaki są ponadto istotnym czynnikiem naturalnej selekcji. Ptaki drapieżne na ogół nie polują na osobniki w pełni sprawne i zdrowe, ponieważ wiąże się to ze zbyt dużym wysiłkiem. Łupem drapieżników najczęściej padają osobniki chore i osłabione. W ten sposób choroby nie są rozprzestrzeniane w obrębie populacji ofiar, ponieważ ich nosiciele są w naturalny sposób eliminowani. Ponadto z populacji ofiar eliminowane są osobniki gorzej przystosowane, dzięki czemu do rozrodu przystępują tylko osobniki wyposażone w lepsze geny. W ten sposób cała populacja zyskuje, ponieważ gdyby do rozrodu przystępowały osobniki słabe, lub chore, spowodowałoby to wzrost śmiertelności w obrębie populacji ofiar. Spadek liczebności populacji ofiar pociąga za sobą spadek liczebności populacji drapieżników. Populacja drapieżców nie dąży zatem do całkowitego wyniszczenia populacji ofiar, lecz do utrzymania jej w równowadze.

Ptaki odgrywają także ogromną rolę w wielu łańcuchach troficznych. Są pokarmem dla wielu zwierząt, w tym także dla człowieka. Człowiek od wieków hoduje kury, kaczki, gęsi, indyki, perliczki oraz bażanty. Dostarczają one nie tylko mięsa, lecz także jajek, będących cennym źródłem białka. Stosunkowo nowym zjawiskiem jest hodowanie strusi oraz japońskich przepiórek. Przed wiekami ptasie mięso pozyskiwano podczas polowań. Obecnie polowania stały się raczej formą rozrywki. Myśliwi trzymają niekiedy wypchane ptaki jako trofea.

Bardzo duże zastosowanie znajdują ponadto ptasie pióra. Człowiek używa ich do wypychania poduszek oraz kołder. Pierze nie straciło na popularności, mimo tego, że na rynku pojawiło się wiele syntetycznych materiałów, służących do wypełniania kołder i poduszek. Pierze najlepiej bowiem trzyma ciepło. Do wypychania poduch i kołder najczęściej stosuje się pióra gęsi, w związku z tym niekiedy powstają wręcz całe fermy tych ptaków. Pióra mogą ponadto służyć jako element dekoracyjny; może stać się ozdobą zarówno stroju, jak i wnętrza.

Wiele egzotycznych ptaków jest hodowanych jako zwierzątka domowe. Bardzo popularne są papugi kanarki oraz gwarki. Kanarki ponadto pięknie śpiewają, a wykazujące sporą inteligencję papugi oraz gwarki są w stanie opanować duży zasób słów. W parkach oraz domach często hodowane są pawie, stanowiące ich efektowną ozdobę.

Niektóre sposoby wykorzystywania ptaków przez człowieka są bardzo niekonwencjonalne. W krajach śródziemnomorskich oraz w Afryce Południowej ludzie wykorzystują niedużą sówkę-pójdźkę, do polowania na inne ptaki. Mianowicie, gdy pójdźka znajdzie się w ciągu dnia, w otwartej przestrzeni, natychmiast wokół niej pojawiają się małe ptaszki, które skaczą wokół niej i krzyczą zdenerwowane. We wspomnianych rejonach świata, ludzie wystawiają oswojone pójdźki na zewnątrz, a wokół nich ustawiają posmarowane lepką substancją słupki. Momentalnie pojawiają się drobne ptaszki, które przyklejają się do nich i w ten sposób zostają upolowane.

Ponadto ptaki są często natchnieniem dla poetów i malarzy, którzy opisują ich piękno, ich śpiew oraz zdolność lotu, będącego dla człowieka symbolem wolności.

Nie sposób omówić wszystkich dziedzin, w których widoczny jest wpływ ptaków, zarówno na funkcjonowanie przyrody, jak i człowieka. Są to zwierzęta ogromnie różnorodne. Ich obecność jest niezbędna dla utrzymania równowagi w przyrodzie. Bez ptaków świat wyglądałby zupełnie inaczej.