Dżdżownica należy do grupy zwierząt zwanych pierścienicami ( Annelida ) , które mają wydłużone ciało podzielone na pierścieniowate segmenty. W ramach tej grupy istnieje gromada skąposzczetów (Oligochaeta ) do których należą zwierzęta zamieszkujące wilgotne gleby i słodkie wody. Skąposzczety nie posiadają odnóży , lecz na każdym segmencie osadzone jest kilka szczecinek. Maja one podłużną budowę ciała z wyraźną segmentacją , głowa jest słabo zaznaczona. Wszystkie organizmy zaliczane do skąposzczetów są hermafrodytami ( obupłciowe)- pojedynczy osobnik zawiera zarówno układ rozrodczy męski jak i żeński. Popularnym i powszechnie występującym skąposzczetem jest dżdżownica.

Morfologiafizjologia dżdżownicy ziemnej ( Lumbricus terrestris ).

Ciało dżdżownicy ma długość około 20 centymetrów, podzielone jest z zewnątrz rowkami na 100 segmentów. Wnętrze ciała podzielone jest specjalnymi przegrodami- sepiami. W pierwszym segmencie obecny jest otwór gębowy a w ostatnim - otwór odbytowy.

Ciało dżdżownicy stanowi wór skórno-mięśniowy zbudowany z dwóch warstw mięśni. Warstwa zewnętrzna jest zbudowana z mięsni biegnących okrężnie w stosunku do budowy ciała a warstwa wewnętrzna zawiera mięśnie podłużne. Wór skórno- mięśniowy pokrywa warstwa naskórka, który osłonięty jest dodatkowo kutykulą (oskórkiem ). Komórki naskórkowe wydzielają śluz , który pełni funkcje ochronne przed wysychaniem.

Dżdżownice drążą długie korytarze pod ziemią, powodując jej spulchnienie i napowietrzenie. Są one glebożercami tzn. zjadają duże ilości gleby wydobywając z niej resztki materii organicznej. W ciągu jednego dnia przez ich układ pokarmowy przechodzi ogromna ilość gleby. Wydaliny tych zwierząt wzbogacają ziemię w związki azotowe. Dżdżownica ma duże znaczenie w użyźnianiu i kształtowaniu gleby. Pobrany pokarm otworem gębowym zostaje strawiony w dość skomplikowanym układzie pokarmowym. Składa się on z gardzieli , przełyku, umięśnionego żołądka , długiego jelita i odbytu. Żołądek dżdżownicy zbudowany jest z dwóch części : w pierwszej zbudowanej z cienkiej ściany pokarm jest magazynowany, w drugiej -silnie umięśnionej zachodzi rozdrabnianie pokarmu. Właściwe trawienie zachodzi w dość długim jelicie, tu również ma miejsce wchłanianie strawionych cząstek pokarmowych. W celu zwiększenia powierzchni trawiącej w tylnej części jelita występuje jego poszerzenie zwane również tyflosolisem.

Układ krwionośny zbudowany jest z dwóch podłużnych naczyń połączonych ze sobą. Układ ten jest zamknięty, dzięki czemu jego wydajność jest duża. Naczynie grzbietowe usytuowane jest ponad przewodem pokarmowy. Do naczynia tego dochodzą liczne drobniejsze naczynia wychodzące z każdego naczynia. Krew doprowadzana z naczyń segmentowych do naczynia grzbietowego pompowana jest w nim w kierunku przedniej części ciała. Naczynie grzbietowe łączy się z brzusznym za pomocą pięciu par naczyń pierścieniowych w okolicy przełyku. Krew w naczyniu brzusznym płynie w kierunku tylnej części ciała. Od naczynia grzbietowego, ułożonego pod przewodem pokarmowym odchodzą do każdego segmentu mniejsze naczynia, dzięki którym ukrwione są wszystkie narządy w organizmie. Narządy wewnętrzne otoczone są siecią naczyń włosowatych, z których krew ponownie odprowadzana jest do naczynie grzbietowego.

Dżdżownice nie maja układu oddechowego. Wymiana gazowa prowadzona jest poprzez powłoki skórne. Tlen dostający się przez skórę do ciała przechwytywany jest przez hemoglobinę w krwi i rozprowadzany po całym ciele. Układ wydalniczy złożony jest z pary metanefrydiów zlokalizowanym w prawie każdym segmencie ciała. Metnefrydium zbudowane jest z lejka pokrytego licznymi włoskami - nefrostomu, który otwiera się do jamy ciała w poprzedzającym segmencie i przewodu odprowadzający wydaliny na zewnątrz ciała. Produkty które ulegają wydaleniu napędzane są do lejka za pomocą rzęsek go otaczających oraz z prądem płynu w jamie ciała, powstającym w wyniku skurczu wora skórno-mięśniowego. Metanefrydia pokryte są duża ilością drobnych naczyń krwionośnych , których zachodzi resorpcja wartościowych związków z wydalin. Metnefrdia mają bardziej zaawansowaną budowę niż proste protonefrydia, które kończą się ślepo w organizmach np. robaków płaskich. Kręgowce wyższe z reguły posiadają struktury wydalnicze w postaci metanefrydiów, natomiast ich postacie larwalne posiadają protonefrydia. W protonefrydiach występuje jedna , dość długa wić, natomiast w metanefrydiach - zespół rzęsek. Prost budowa protonefrydiów może wskazywać na to , że układ wydalniczy wszystkich zwierząt kręgowych i bezkręgowych wyewoluował z tych właśnie struktur występujących u niższych bezkręgowców.

Budowa układu nerwowego u dżdżownic jest dość prosta. Funkcje mózgu stanowią zwoje komórek nerwowych zwanych nadgardzielowymi. Oprócz tego istnieje jeszcze zwój podgardzielowy, który łączy się z nadgardzielowym za pomocą obrączki okołogardzielowej. Odchodzący od dolnego zwoju podwójny nerw brzuszny tworzy łańcuszek nerwowy. Łańcuszek ten ciągnie się wzmóż ciała pod układem pokarmowym. W każdym segmencie tworzy zgrubienie-zwój segmentowy. Z każdego tego zwoju wychodzą boczne nerwy, które unerwiają ograny i mięśnie w poszczególnych segmentach. Zwój podgardzielowy unerwia powłokę mięśniową wora tworzącego ciało , dzięki temu odpowiedzialny jest za ruch dżdżownicy. Po usunięciu tego zwoju zwierzę nie może się poruszać. Gdy zostanie usunięty mózg- zwój nadgardzielowy, dżdżownica nie reaguje na bodźce zewnętrzne lecz zachowuje zdolność poruszania się , utrzymywaną poprzez zwój podgardzielowy. W związku z podziemnym trybem życia jaki prowadzi dżdżownica , nie ma ona dobrze wykształconych narządów zmysłów. Z tego właśnie powodu wszelkie reakcje tych zwierząt są odruchami bezwarunkowymi, nieświadomymi.

Dżdżownice są hermafrodytyczne- produkują w swoim ciele zarówno komórki jajowe jak i plemniki. Zapłodnienie polega na wymianie plemników między dwoma osobnikami. W czasie kopulacji dwie dżdżownice zbliżają się do siebie w okolicy tak zwanego siodełka- szerokiego, zgrubiałego segmentu na środku ciała. Wydzielany poprzez siodełko śluz ma na celu ułatwić wymianę plemników między osobnikami. Plemniki po dostaniu się do siodełka drugiego osobnika przetransportowywane są do kanalików nasiennych. Po kilku dniach od zapłodnienia siodełko tworzy mufkę, która wypełniona jest cieczą. Mufka ta przesuwa się do przodu ciała , gdzie dociera do otworu płciowego żeńskiego, skąd pobierane są komórki jajowe. Gdy dotrze ona następnie do kanalików nasiennych, zostają pobrane z nich plemniki. Dochodzi do zapłodnienia jaj , mufka zsuwa się z ciała dżdżownicy tworząc szczelny kokon, w którym rozwijają się młode osobniki. Kokon zabezpiecza zarodki przed wyschnięciem, co jest związane z przystosowaniem dżdżownic do rozmnażania na lądzie.