Układ krwionośny

1. Funkcje układu krwionośnego:łączność pomiędzy komórkami, tkankami i narządami; pośredniczy między środowiskiem zewnętrznym a komórkami ciała; doprowadza tlen i odprowadza dwutlenek węgla; transportuje różne substancje; zbiera i przenosi produkty przemiany materii; środowisko wewnętrzne komórek; regulacja temperatury, utrzymuje stałe ciśnienie osmotyczne i pH płynów ustrojowych, zapewnia homeostazę organizmu;

2. Budowa serca: tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana; z zewnątrz jama serca otoczona jest osierdziem (łącznotkankowy worek); 4 jamy: 2 przedsionki2 komory; budowa: żyła główna dolna i górna, prawy przedsionek, zastawka trójdzielna, prawa komora, przegroda serca (międzyprzedsionkowa i międzykomorowa), zastawka pnia płucnego (półksiężycowata), pień płucny, żyły płucne, lewy przedsionek, zastawka dwudzielna (mitralna), lewa komora, ściana serca, zastawka aorty (półksiężycowata), aorta; ściana serca jest trójwarstwowa: wsierdzie (cienki nabłonek, zakończenia nerwowe i naczynia włosowate), śródsierdzie (mięsień sercowy, w przedsionkach: 2-3 mm, w komorze lewej 15 mm, w komorze prawej 5 mm); nasierdzie (warstwa łącznotkankowa);

3. Praca serca: cykl pracy serca (0,83 s): skurcz przedsionków (0,11 s), skurcz komór (0,32 s), rozkurcz serca (0,40 s); zjawiska akustyczne – tony serca;

  • I faza (skurcz przedsionków) – komory biernie rozkurczają się, krew z przedsionków  wypełnia komory, otwarte zastawki przedsionkowo-komorowe, zamknięte zastawki półksiężycowate;
  • II faza (skurcz komór) – przedsionki rozkurczają się i ulegają zwiotczeniu, komory zaczynają się kurczyć, wzrasta ciśnienie w komorach, zamykają się zastawki przedsionkowo-komorowe (I ton serca), zastawki półksiężycowate otwierają się, krew opuszcza serce, zastawki półksiężycowate zamykają się (II ton serca);
  • III faza (rozkurcz serca) – zastawki półksiężycowate są zamknięte, zastawki przedsionkowo-komorowe są otwarte, przedsionki i komory rozkurczają się, krew napływa do przedsionków i komór, III ton serca – najsłabiej wyczuwalny, wywołany szmerami krwi napływającej do serca;

4. Pojemność serca i ciśnienie krwi: skurcz komór wpycha do tętnic 80 cm3 krwi – objętość wyrzutowa serca; objętość krwi wypchnięta z komór w ciągu jednej minuty – pojemność/rzut minutowa serca (ulega zmianom; ok. 5l w ciągu 1 min; 72 uderzenia x 70 ml); skurcz komór wtłacza krew pod pewnym ciśnieniem – tętno (puls); skurcz lewej komory (największe ciśnienie) – ciśnienie skurczowe (w spoczynku nie powinno przekraczać 120 mmHg); rozkurcz lewej komory (najmniejsze ciśnienie) – ciśnienie rozkurczowe (w spoczynku nie powinno przekraczać 80 mmHg); 140 mmHg / 90 mmHg – nadciśnienie tętnicze; wskaźnik sercowy – jest to stosunek rzutu minutowego serca do powierzchni ciała, WS = rzut minutowy (l/min) / powierzchnia ciała (m2);

5. Automatyzm serca: zdolność serca do samowytwarzania bodźców wywołujących skurcze i rozkurcze mięśnia sercowego; odpowiada za to układ bodźcotwórczy (układ przewodzący serca), inicjuje i rozprowadza impulsy nerwowe; budowa: węzeł zatokowo-przedsionkowy, węzeł przedsionkowo-komorowy, pęczek przedsionkowo-komorowy (pęczek Hisa), odgałęzienie (lewe i prawe) włókna Purkinjego; inicjacja impulsów jest w węźle zatokowo-przedsionkowym, wytworzony impuls przemieszcza się i powoduje skurcz komór , następnie przechodzi do włókien Purkinjego co powoduje skurcz komór; jeśli układ nie działa prawidłowo, niezbędna jest sztuczna stymulacja serca (rozrusznik serca);

6. EKG: elektrokardiograf; na zewnątrz błony włókna mięśnia sercowego w stanie spoczynku są ładunki dodatnie (+), a po wewnętrznej stronie błony są ładunki ujemne (-); potencjał spoczynkowy włókna mięśnia sercowego wynosi -90 mV, podczas pobudzenia zamieniają się ładunki i powstaje dodatni potencjał czynnościowy +20 mV; zmiana ładunków zachodzi najpierw we włóknach przedsionków co powoduje, że pierwsze kurczą się przedsionki, a potem komory serca; załamek P – skurcz przedsionków, kompleks załamków; QRS – początek skurczu komór; uchyłek T – koniec skurczu komór;

7. Regulacja pracy serca: częstość i siła skurczów oprócz automatycznej i samorzutnej regulacji są też podporządkowane układowi nerwowemu i hormonalnemu; pracę serca regulują dwa ośrodki nerwowe: przyspieszający (część piersiowa rdzenia kręgowego) i zwalniający (rdzeń przedłużony); tym ośrodkom podlegają nerwy współczulne i przywspółczulne wegetatywnej części układu nerwowego; wpływają również hormony, pobudzająco – adrenalina, noradrenalina, tyroksyna); wpływa też temperatura i stan emocjonalny; przyspieszenie – włókna współczulne, noradrenalina, tyroksyna, glukagon), hamowanie – insulina, włókna przywspółczulne;

8. Ukrwienie serca: serce posiada własne naczynia krwionośne na powierzchni i w głębi serca – układ wieńcowy; pobierają 5% krwi ze skurczu komór i przekazują 10% tlenu dostarczonego do organizmu; tętnica wieńcowa (z aorty) – tlen, glukoza, WKT ; żyła wieńcowa (do przedsionka prawego) – zbędne produkty przemiany materii;

9. Budowa i rola naczyń krwionośnych:

  • naczynia włosowate(zbudowane ze śródbłonka; dużo porów, co pomaga w wymianie substancji; przekazują komórką tlen i substancje energetyczne, budulcowe, regulujące, a zabierają dwutlenek węgla, produkty przemiany materii oraz energię cieplną; wąskie światło i liczne zakręty sieci powodują że w naczyniach tych spada szybkość przepływu krwi, usprawnia to przenikanie przez śródbłonek);
  • tętnice (z komór serca do narządów i tkanek; krew utlenowana (oprócz tętnicy płucnej); wysokie ciśnienie; mała średnica (światło); ściany nie zapadają się; błona zewnętrzna zawiera kolagen, włókna sprężyste i komórki mięśni gładkich; błona środkowa (najgrubsza) zbudowana jest z mięśni gładkich i włókien sprężystych; błona wewnętrzna to jednowarstwowy nabłonek płaski i włókna kolagenowe);
  • żyły (z narządów i tkanek do przedsionków serca; krew odtlenowana (oprócz żyły płucnej); niskie ciśnienie; duża średnia (światło); ściany zapadają się; błona zewnętrzna ma bardzo dużo włókien sprężystych; błona środkowa jest cienka, mało mięśni gładkich, dużo tkanki łącznej; błona wewnętrzna jest zbudowana z jednowarstwowego nabłonka płaskiego, który tworzy fałdy skierowane do światła naczynia – zastawki);
  • tętnica – arteriola – metaarteriola – naczynia włosowate – wenula – żyła;

10.  Krążenie krwi w krwioobiegu: umożliwia homeostazę, poprzez ustawiczną odnowę środowiska wewnętrznego organizmu; dwa krwioobiegi: duży (ustrojowy) i mały (płucny);

  • …PP->KP->pień płucny->tętnice płucne->naczynia włosowate płuc->żyły płucne->PL-> KL-> aorta->naczynia włosowate wszystkich narządów->żyła główna dolna lub górna->PP… ;
  • … aorta -> tętnica wątrobowa -> naczynia włosowate wątroby -> żyła wątrobowa -> żyła główna dolna … ;
  • aorta -> tętnice zaopatrujące jelita -> naczynia włosowate jelit -> żyła wrotna -> naczynia włosowate wątroby … ;

11.  Typy naczyń włosowatych: naczynia włosowate stanowią strefę przejściową między różnymi typami naczyń;

  • zwykła sieć kapilarna w tkankach(tętniczka – żyłka);
  • sieć dziwna tętniczo-tętnicza występująca w ciałku nerkowym (tętniczka – tętniczka);
  • układ wrotny wątroby (żyła wrotna);

12.  Dystrybucja krwi w organizmie człowieka:naczynia wieńcowe 5%; mózg 15%; mięśnie 15%; trzewia 35%; nerki 20%; skóra, kości i inne 10%;

13.  Krzepnięcie krwi: czynniki inicjujący krzepnięcie + [jony wapnia, czynniki płytkowe uwolnione z uszkodzonych płytek krwi, czynniki tkankowe uwolnione z uszkodzonych ścian naczynia krwionośnego, rożne białka osocza] -> aktywny czynnik inicjujący krzepnięcie + jony wapnia + protrombina -> trombina + fibrynogen -> skrzep -> fibryna (włóknik) -> rozkład włóknika;

zainicjowanie krzepnięcia, tworzenie skrzepu, regeneracja tkanek i rozkład skrzepu;

14.  Główne grupy krwi człowieka: błony komórkowe erytrocytów człowieka zawierają trzy rodzaje glikoprotein o właściwościach antygenowych: antygen A, antygen B, antygen D; antygeny A i B warunkują występowanie 4 grup głównych: A, B, AB, 0; w surowicy krwi występują naturalne przeciwciała (aglutyniny) anty-A (α) i anty-B (β) skierowane przeciwko obcym antygenom krwinkowym; antygen krwinkowy połączony ze skierowaną przeciwko niemu aglutyniną prowadzi do aglutynacji erytrocytów;

grupa krwi / antygen / przeciwciała (aglutyniny) / może być dawcą dla grup / może być biorcą grup;

  • A / A / anty-B / A, AB / A, 0;
  • B / B / anty-A / B, AB / B, 0;
  • AB / A, B / - / AB / A, B, AB, 0;
  • 0/ - / anty-A, anty-B / A, B, AB, 0 / 0;

15.  Czynnik Rh i konflikt serologiczny: jeśli erytrocyty w swoich błonach komórkowych zawierają antygen D to grupę krwi oznacza się jako Rh(+), a jeśli nie mają to Rh(-); gdy krwinki płodu Rh(+0 przedostaną się do organizmu matki Rh(-) dochodzi do konfliktu serologicznego, krew matki zaczyna aglutyniny anty-D, które powodują aglutynację erytrocytów dziecka, prowadzi to do hemolitycznej

choroby noworodka, trzeba w taki wypadku zrobić całkowitą transfuzję krwi;

16.  Badania laboratoryjne krwi: WBC – liczba leukocytów w 1 µl krwi obwodowej ( 4,8-10,5 x 103/µl), RBC – liczba erytrocytów w 1 µl krwi obwodowej (kobieta: 4,2-5,4 x 106/µl, mężczyzna: 4,5-6,1 x 103/µl), PLT – liczba płytek krwi w 1 µl krwi obwodowej (200-400 x 103/µl), HCT – (hematokryt) jaki procent krwi stanowią same erytrocyty, pokazuje to czy krew jest nadmiernie rozrzedzona czy zagęszczona (kobieta: 36,5%, mężczyzna: 42-52%), MCV – średnia objętość erytrocytów (kobieta: 81-95 fl, mężczyzna: 80-94 fl, mężczyzna: 80-94 fl); MCH – średnia zawartość hemoglobiny w erytrocycie (27-31 pq), ESR (dawniej OB) – szybkość opadania erytrocytów w jednostce czasu, wzrost może oznaczać zapalenie (kobieta: do 12 mm/h, mężczyzna do 8 mm/h);

17.  Choroby układu krwionośnego: miażdżyca tętnic (predyspozycje genetyczne, długotrwały proces zapalny uszkadzający śródbłonek naczyń, palenie tytoniu, dieta bogato tłuszczowa, otyłość, nadciśnienie tętnicze, długotrwały stres, wiek); choroba niedokrwienna serca (zmiany miażdżycowe zwężające naczynia wieńcowe); choroba nadciśnieniowa (uwarunkowana genetycznie – 60%, otyłość, dieta wysokotłuszczowa, duże spożycie soli, stres, mało aktywny styl życia, wzrost objętości minutowej serca spowodowany niedomykalnością zastawki aorty); zawał mięśnia sercowego (oderwanie blaszki miażdżycowej a następnie przemieszczenie jej fragmentu do naczynia wieńcowego serca, skurcz naczyń wieńcowych, otyłość, palenie tytoniu, dieta wysokotłuszczowa, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu); udar mózgu ( zator jednej z tętnic mózgu, wylew krwi z pękniętego naczynia do mózgu, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze);