Mikołajek - geneza i gatunek utworu

„Mikołajek” to jeden ze zbiorów opowiadań poświęconych postaci francuskiego chłopca, którego codzienne przygody stały się z czasem jednym z najbardziej rozpoznawalnych cykli literatury dziecięcej XX wieku. Krótkie teksty składające się na tom pierwotnie ukazywały się w prasie – publikowane były w odcinkach w gazetach i czasopismach – dopiero z czasem zaczęto je porządkować i wydawać w formie książkowej.

Za pierwszy tekst uznaje się opowiadanie „Jajo wielkanocne”, które ukazało się we francuskiej prasie w 1959 roku. René Goscinny i Jean-Jacques Sempé nie planowali wówczas stworzenia rozbudowanego cyklu; początkowo były to raczej krótkie, autonomiczne formy, bliskie humorystycznej historyjce obrazkowej. Dopiero ogromna popularność publikowanych tekstów sprawiła, że przygody Mikołajka zaczęły rozwijać się w spójną serię. W latach 1959–1965 powstało kilkaset opowiadań poświęconych bohaterowi i jego szkolnym oraz domowym perypetiom.

Po śmierci René Goscinnego publikacja tekstów została na dłuższy czas wstrzymana. Dopiero w 2004 roku, z inicjatywy jego córki, rozpoczęto ponowne porządkowanie i wydawanie wcześniej rozproszonych oraz niepublikowanych opowiadań. Wówczas zaczęto układać je w spójne tomy, znane dziś czytelnikom.

Tom zatytułowany „Mikołajek” jest pierwszym z pięciu zbiorów tworzących cykl „Pierwsze przygody Mikołajka”, wydanych jeszcze za życia autora. W kolejnych latach opublikowano również trzy następne tomy, oparte na tekstach wcześniej niewydanych.

Pod względem gatunkowym wszystkie części cyklu stanowią zbiory krótkich opowiadań. Są to formy zwięzłe, syntetyczne, o wyraźnie zaznaczonej kompozycji i wyraźnym punkcie kulminacyjnym. Narracja prowadzona jest konsekwentnie z perspektywy głównego bohatera – siedmioletniego Mikołajka – co często zostaje dodatkowo podkreślone już na poziomie tytułów poszczególnych tekstów (np. „Uciekłem z domu”). Zabieg ten wzmacnia iluzję autentycznego dziecięcego opowiadania i jednoznacznie określa narratora całego cyklu.

Oddanie głosu dziecku wpływa również na język opowiadań: jest on dynamiczny, pozornie prosty, silnie nacechowany emocjonalnie i podporządkowany logice dziecięcego postrzegania świata. Dzięki temu czytelnik odnosi wrażenie bezpośredniego uczestnictwa w opisywanych wydarzeniach, a narracja zyskuje wyjątkową lekkość i humor.

Jako zbiór opowiadań „Mikołajek” charakteryzuje się następującymi cechami gatunkowymi:

• stosunkowo niewielką objętością poszczególnych tekstów,
• jasno zarysowaną fabułą obejmującą wstęp, rozwinięcie i zakończenie,
• narracją prozatorską opartą na logicznych związkach przyczynowo-skutkowych,
• dominacją czasu przeszłego,
• wyraźnie zaznaczonym finałem,
• autonomicznością poszczególnych historii, mimo ich wspólnego świata przedstawionego i powracających bohaterów.