Świtezianka - charakterystyka bohaterów
Chłopak (Strzelec)
Jest strzelcem w lasach okalających jezioro Świteź. Poznaje tajemniczą dziewczynę, która pojawia się tylko nocą, i zakochuje się w niej. Po kilkumiesięcznym okresie spotkań pragnie, by została z nim i zamieszkała w jego chacie. Strzelec jest podatny na kobiece wdzięki i niestały w uczuciach. Jednak wobec dziewczyny młodzieniec składa przysięgę wierności, wierząc, że jej dotrzyma.
Strzelec chce się dzielić z tajemniczą dziewczyną swoją chatą i wszystkimi swoimi zasobami, choć nie wie o niej nic. Deklaruje wierność i początkowo rzeczywiście nie chce zdradzić dziewczyny. Nawet kuszony wszelkimi możliwymi wdziękami wodnej zjawy, przez chwilę próbuje się opierać – zatrzymuje się, nie jest od razu skłonny paść w jej ramiona. Ostatecznie jednak ulega pokusie, a czary wodnej zjawy okazują się silniejsze od jego woli, za co zostaje surowo ukarany.
Dziewczyna (Świtezianka)
Pojawia się w dwóch postaciach: dziewczyny z lasu i wodnej zjawy.
W pierwszej części jest pozornie zwyczajną dziewczyną – nieufną, ale zdolną do uczucia, gotową pozostać z młodzieńcem, jeśli uwierzy w stałość jego miłości. Jest podejrzliwa i żąda od strzelca przysięgi wierności, ostrzegając, że za jej złamanie czeka go straszna kara.
W drugiej części utworu dziewczyna pojawia się jako nimfa wodna o niezwykłej urodzie – mieszkanka jeziora Świteź. Celowo wystawia strzelca na próbę, prowokując go do zdrady, choć doskonale wie, jak surowa kara go czeka. Świtezianka nie okazuje litości i nie zamierza przebaczyć – wypełnia rolę wykonawczyni moralnego wyroku.
Narrator
Narrator nie jest narratorem wszechwiedzącym. Relacjonuje wydarzenia, ale przyznaje się do niewiedzy („Kim jest dziewczyna? – ja nie wiem”). Opisywane przez niego zdarzenia dziwią również jego samego – nie rozumie ich w pełni i nie zna ich przebiegu z wyprzedzeniem.
Narrator nie zdradza czytelnikowi tożsamości tajemniczej dziewczyny, nie ostrzega bohatera i nie komentuje moralnie jego wyborów. Pełni w utworze rolę obserwatora – stoi z boku, nie ingeruje w wydarzenia, nie wnika w psychikę bohaterów, relacjonuje jedynie to, co może zostać zaobserwowane z zewnątrz. Taki sposób narracji wzmacnia tajemniczość ballady i jej ludowy charakter.
