Partia polityczna.

Partią polityczną nazywamy organizację społeczną, która jednoczy swoich członków wokół programu politycznego, doktryny lub ideologii, wyrażających interesy określonych grup społecznych i dąży do realizacji swojego programu przez zdobycie i sprawowanie władzy państwowej. Ewentualnie przez wpływanie na działalność aktualnie dysponujących władzą. Partia polityczna jest organizacją o charakterze formalnym. Ma swój statut, nazwę i program. Każdą należy wpisać w Sądzie Okręgowym w Warszawie do ewidencji partii politycznych. Partia polityczna ma też charakter członkowski.

Rozwój struktury partii politycznej obserwować możemy na przestrzeni wieków. I tak w średniowieczu partie polityczne jeszcze nie się nie zrodziły. Późnej pojawiają się tzw. koterie arystokratyczne, czyli partie dworskie, popierające przede wszystkim władzę króla. Zmiany ustrojowe końca XVIII wieku przyniosły wysyp klubów politycznych. W XIX wieku na masową skalę powstawały różnego rodzaju stronnictwa. W drugiej połowie XX wieku pojawiają się partie masowe i otwierają swoje drzwi dla wszystkich chętnych do członkowstwa.

Podział partii politycznych.

I. Ze względu na struktury organizacyjne partie polityczne dzielimy na partie:

1) nietrwałe - oparte na szacunku, łączyły je bardzo luźne więzi organizacyjne; spotykamy się z nimi na przełomie wieków XVIII i XIX.

2) masowej integracji, które są zorientowane na zrzeszenie jak największej liczby członków pod przywództwem ścisłego kierownictwa, wyłaniają się z nich elity partyjne; najczęściej partie lewicowe

3) kadrowe, czyli takie, które tworzą piramidę zależności, charakteryzują się silnym scentralizowaniem i nieliczną grupą wyspecjalizowanych członków; często partie prawicowe..

4) komitetowe, które pełnią funkcję komitetu wyborczego; Partia Demokratyczna i Republikańska w USA.

II. Ze względu na pochodzenie członków partie polityczne dzielimy na:

1) klasowe, czyli takie, które reprezentują interesy konkretnej klasy. Powstawały na przełomie XIX i XX wieku. Jako przykład mogą tu posłużyć partie komunistyczne. Charakterystyczne dla partii klasowych jest to, że znikają ze sceny politycznej wraz z rozwojem kapitalizmu.

2) ludowe, łączące zróżnicowane warstwy społeczne

III. Ze względu na sposób wypełniania funkcji partie polityczne dzielimy na:

1) partie patronatu, które charakteryzuje posiadanie jednego konkretnego celu, nastawione na sukces polityczny swego przywódcy. Z takimi partiami spotykamy się, np. w USA, w Polsce Samoobrona RP.

2) partie światopoglądowe, które nastawione są na realizację ideologii politycznych, o podstawie klasowej lub religijnej, np. LPR.

3) partie interesu, dążące do realizacji interesów pewnych grup społecznych; np. Krajowa Partia Emerytów i Rencistów.

IV. Ze względu na stosunek do zasad konstytucyjnych państwa partie polityczne dzielimy na:

1) antysystemowe, czyli o charakterze opozycyjnym, mające na celu zmianę obecnego systemu. Przykładem niech będzie to, co dzieje się dzisiaj na Białorusi.

2) legalne, które są w zgodzie z systemem

V. Rewolucja francuska wykształciła podział partii, którym posługujemy się do dziś:

LEWICA CENTRUM PRAWICA

VI. Podział ze względu na głoszoną ideologię:

PARTIE KONSERWATYWNE

Są to partie, opierające swoją ideologię na tradycyjnych wartościach, wyznawanych przez naród i na stałe zamieszkałych w społeczeństwie. Charakteryzuje je niechęć do wprowadzania zmian, nowinek, nowoczesności. Przykładem takich partii na polskiej scenie politycznej są LPR i częściowo PiS.

PARTIE CHADECKIE, chrześcijańsko -- demokratyczne

Korzenie ideologiczne tych partii wywodzą się z przywiązania do tradycji chrześcijańskiej. Opierają się na autorytecie Kościoła. Nawiązują w swych poglądach do uniwersalnych wartości religijnych, które często łączy się z poglądami konserwatywnymi. Są opozycją dla socjalistów i liberałów. Polską partią chadecką jest ZChN.

PARTIE LIBERALNE

Najważniejsze w poglądach partii liberalnych jest poszanowanie praw jednostki. Jej wolność jest tu priorytetem. Dla liberałów istotne jest ograniczenie interwencjonizmu państwowego w życiu społeczno - gospodarcze. Stawiają na prywatyzację i obniżanie podatków. Np. Platforma Obywatelska.

PARTIE SOCJALDEMOKRATYCZNE

Jako cel stawiają sobie takie zreformowanie kapitalizmu, które doprowadzi do sytuacji, w której każdy obywatel będzie miał dostęp do pracy. Chodzi tu też o zrównanie szans wszystkich obywateli, o równy dostęp do szkolnictwa, sprawiedliwe podatki. W Polsce działają tak SLD i SdPL.

PARTIE CHŁOPSKIE

Głównym elektoratem są chłopi i to o ich interesy troszczą się partie chłopskie. Z reguły tego typu partie powstają w reakcji na postępującą industrializację. Bazują na emocjach społecznych. Bardzo często cieszą się dużym poparciem społecznym, ponieważ stawiają na politykę rolną. Ważne jest dla nich wyrównanie szans środowisk wiejskich i miejskich, dlatego często współdziałają z partiami socjaldemokratycznymi. Tak było, np. w przypadku PSL.

PARTIE ZIELONYCH

Zieloni walczą o prawa człowieka, wspierają oddolną demokrację partycypacyjną, czyli chcą dla społeczeństwa rzeczywistego wpływu na politykę władz. Mocno akcentują problem nierówności szans kobiet i mężczyzn, m.in. na rynku pracy. Mówią też o prawach mniejszości, o problemie globalizacji, wyzysku ekonomicznym, o ochronie środowiska. Zajmują się tym, czym niechętnie zawracają sobie głowę inne partie. W Europie partie Zielonych mają duże wpływy. W Polsce działają Zieloni 2004.

PARTIE PROTESTU

Łączy się je często z politycznym populizmem. Protestują przeciwko rozprzestrzeniającej się biurokracji i mechanizmom państwa dobrobytu. Do tej kategorii zaliczymy Samoobronę RP.

PARTIE LIBERANO - KONSERWATYWNE

Np. Unia Polityki Realnej Janusza Korwina - Mikke

PARIE NARODOWE

Np. Ruch Patriotyczny

PARTIE ROBOTNICZE

Powstają, żeby zaprotestować przeciwko mechanizmom wyzysku, które wiązały się kiedyś z rewolucją burżuazyjną. Z partii robotniczych na przestrzeni czasu wykształciły się partie socjaldemokratyczne. Walczą o poprawę warunków pracy robotników, o zaplecze socjalne, ubezpieczenia społeczne, bezpłatną służbę zdrowia.

PARTIE REGIONALNE

Reprezentują interesy lokalnych społeczności, walczących o sprawy swojego regionu, tj. przywileje, subsydia, możliwości rozwoju. Powstają, ponieważ władza się centralizuje, ale też dlatego, że regiony coraz bardziej zwracają uwagę na swoją tożsamość. Przykładem niech będzie Polska Partia Socjalno - Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego.

PARTIE KOMUNISTYCZNE (zgodnie z polską konstytucją są nielegalne)

Ich powstanie spowodowały podziały w ruchu robotniczym. Są opozycją dla partii socjaldemokratycznych. W programie mają uniezależnienie klasy robotniczej, a co za tym idzie zlikwidowanie klasowości społeczeństwa, przez co można osiągnąć większą sprawiedliwość społeczną. Partie typu PZPR czy KPZR, które rządziły w krajach komunistycznych różnią się znacznie od tych działających w Europie zachodniej, mających charakter raczej socjaldemokratyczny. Aktualnie w Polsce działa Komunistyczna Partia Polski.

PARTIE FASZYSTOWSKIE (nielegalne)

Tworzyły się jako opozycja dla systemu demokratycznego. Swoją ideologię opierają na nacjonalizmie, faszyzmie, rasizmie, absolutyzmie. Przoduje u nich idea wodzostwa i kult czynu.

Partie polityczne mają na celu:

a) kształtować opinie i stanowiska polityczne;

b) spełniać funkcję wyborczą (sformułować program wyborczy i wyselekcjonować kandydatów, którzy wystartują w wyborach );

c) rządzić.

Podział programów politycznych

Podstawą programu wyborczego są poglądy danej partii. W nim partie starają się zawrzeć informacje o tym, jakie działania chcą podjąć, będąc u władzy.

Wyróżniamy programy:

a) uniwersalne, czyli takie, które dotyczą wszelkich dziedzin życia, nie koncentrujące się na jednej kwestii

b) pragmatyczne, czyli takie, które charakteryzuje celowość, mające na celu realizację konkretnych celów

c) umiarkowane, czyli takie, które próbują zająć się wszystkim, ale nie zwracające uwagi na szczegóły

Warunki istnienia partii politycznych. Ustawy, sposoby finansowania.

Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych i Konstytucja RP to dwa dokumenty, które regulują sytuację prawną partii politycznych. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie, partia polityczna to organizacja o charakterze dobrowolnym, która występuje pod określoną nazwą, której celem jest uczestniczenie w życiu publicznym. Udział ten polegać ma na wywieraniu metodami demokratycznymi wpływu na modelowanie polityki państwa lub też sprawowanie władzy publicznej.

Konstytucja RP w Artykule 13. zakazuje działalności partiom, które odwołują się w swoich programach do nazizmu, faszyzmu i komunizmu, jak równiach tym, które w swym programie mówią o nienawiści rasowej i narodowościowej, o możliwości przejęcia władzy lub wpływania na politykę kraju poprzez stosowanie przemocy. Struktury partii muszą być jawne, podobnie jak członkostwo.

Każda nowopowstała partia, uzyskawszy wpis do ewidencji partii politycznych w Sądzie Okręgowym w Warszawie, może czerpać korzyści z praw, które wynikają z ustaw. Żeby zarejestrować partię polityczną należy zebrać co najmniej tysiąc podpisów pełnoletnich obywateli polskich.

Finansowanie partii w Polsce

  1. źródła finansowania mają być jawne
  2. źródłem środków finansowych posiadanych przez partie mogą być składki członkowskie, darowizny, dochody z majątków, dotacje i subwencje państwowe
  3. zakazane jest prowadzenie przez partię działalności gospodarczej. Partia może jednak sprzedawać swoje publikacje i przedmioty, które ją symbolizują.

Subwencje i dotacje z budżetu przysługują komitetom wyborczym, które przekroczyły próg 3% poparcia w ostatnich wyborach albo 6%, jeśli startowały jako koalicje.

SŁOWNICZEK WYBORCZY

ORDYNAJCA WYBORCZA

Umowa normująca tryb i organizację wyborów do określonego organu przedstawicielskiego.

PRÓG WYBORCZY

Progiem wyborczym nazywamy procent poparcia konieczny do wejścia do parlamentu. Dla partii jest to 5%, dla koalicji 8%.

OKRĘGI JEDNOMANDATOWE

Tereny, na których przeprowadza się wybory, podzielone są na okręgi. Na każdy okręg przypada jeden mandat. Oznacza to, że w okręgu wybory wygrywa ten, na kogo oddanych zostanie najwięcej głosów.

METODY OBLICZANIA GŁOSÓW:

A. Metoda Honda - dzielnikami są liczby naturalne; Jest korzystniejsza dla dużych partii. Prowadzi to do mniejszego rozdrobnienia w parlamencie, ułatwia przejęcie władzy przez jedną partię.

B. Metoda St. Lagun - dzielnikami są liczby nie parzyste; jest korzystniejsza dla małych partii. Powoduje spore rozdrobnienie, utrudnia przejęcie władzy przez jedną partię.

Do 2001 roku w polskim systemie stosowano metodę Honda. AWS doprowadziła do zmiany na metodę ST. Lagun w obawie przed objęciem władzy przez SLD.