DOKTRYNA POLITYCZNA - jest to zbiór poglądów na życie polityczne i społeczne w danym państwie, z zagadnieniami władzy i ustroju państwa. Poglądy te wynikają z jakiejś ideologii. Każda doktryna musi zawierać wskazówki teoretyczne oraz praktyczne w jaki sposób owa doktryna ma być realizowana. Według Z. Tymoszuka jest to zespół poglądów, który zawiera schematyczną wizję rzeczywistości politycznej; poglądy te są niemożliwe do zmodyfikowania. Ponadto owe poglądy muszą wyznaczać cele i przebieg działań politycznych w ściśle określonym miejscu i czasie.

LIBERALIZM - Pojęcie liberalizmu pojawiło się w XIX wieku. Głównymi przedstawicielami liberalizmu byli: John Locke (1632-1704), Charles Montesquieu (1689- 1755)- autor zasady trójpodziału władzy, Adam Smith (1723-1790) czy John Stuart Mill (1806- 1873). Liberalizm jest to ideologia, która w centrum sytuuje jednostkę ludzką. Fundamentalnym celem liberalizmu jest zapewnienie człowiekowi nieskrępowanego rozwoju. Główne wartości w liberalizmie to: wolność, racjonalność, indywidualizm, równość wobec prawa, pluralizm, tolerancja oraz własność prywatna. Żeby wartości te były przestrzegane należy oddzielić państwo od społeczeństwa, powinny być rządy konstytucyjne oparte na trójpodziale władzy oraz musi być w państwie gospodarka rynkowa. Na początku lat 30. XXw. w liberalizmie doszło do rozłamu. Powstały wówczas dwa nurty- radykalny oraz umiarkowany. W nurcie radykalnym dobro jest ważniejsze od dobra jednostki.

NEOLIBERALIZM - tak jak wszystkie "neo-kierunki" jest próbą powrotu do źródła, do podstawowej idei. Główną zasadą i celem jest wolność. Fundamentalną podstawą ekonomiki państwowej ma być liberalizm gospodarczy, dopuszcza jednak niewielką ingerencje państwa w sprawy gospodarcze. Celem neoliberalizmu jest stworzenie silnego ekonomicznie państwa, które jest w stanie wyeliminować wszelkie napięcia społeczne. Argumentem przeciwko negowaniu kultury liberalnej są: wysoki poziom ekonomiczny oraz wysoki standard życia. Współczesny neoliberalizm ma liczne nurty i odmiany.

KONSERWATYZM - z łac. conservare - zachować, ocalić. Termin stworzony przez Edmunda Burke'a, angielskiego filozofa. Podstawowa zasada konserwatyzmu to tradycja. Ideologia konserwatywna jest przeciwna liberalizmowi. Traktuje państwo jako silną strukturę, która opiera się na trwałości prawa. W konserwatyzmie znaczenie państwa jest zdecydowanie większe niż w liberalizmie. Doktryna konserwatywna postuluje za tradycyjnym porządkiem i ładem, które organizowane są przez autorytety państwowe, a nie przez wole ludu. Ideologia konserwatyzmu odrzuca jakiekolwiek formy rewolucyjnych przemian, gdyż są one szkodliwe dla społeczeństwa oraz osłabiają państwo.

DOKTRYNA CHRZEŚCIJAŃSKIEJ DEMOKRACJI - potocznie nazywane jest chadecją (od skrótu ChD); doktrynę tą stworzono w końcówce XIX wieku. Doktryna ta była reakcją myśli katolickiej na wzrost znaczenia myśli socjalistycznej. Ustrojem politycznym wg chadecji powinna być demokracja, ze szczególnym naciskiem na rozwijanie najróżniejszych form samorządności lokalnej oraz z zasadą pomocniczości. Zgodnie z chrześcijańską demokracją własność prywatna jest prawem naturalnym. Ideologia chrześcijańskiej demokracji propaguje model państwa gdzie będzie występować bliska współpraca instytucji kościelnych z instytucjami państwowymi. Chadecja popiera społeczeństwo bezkonfliktowym oraz rozwijające się harmonijnie. Taki stan chce osiągnąć poprzez rozwijanie indywidualnych wartości moralnych i etycznych u obywateli.

DOKTRYNA SOCJALDEMOKRACJI- jej najbardziej znanym propagatorem był Karol Marks; powstała na gruncie doktryny socjalizmu; Celem socjaldemokracji było stworzenie równości społecznej, oraz zreformowanie kapitalizmu w takim kierunku ażeby każdy miał równe prawo do pracy, do oświaty, kultury czy ochrony zdrowia. Doktryna ta odrzuciła rewolucję proletariacką jako sposób walki o równe prawa dla klasy robotniczej, natomiast przyjęła rozwiązania bardziej umiarkowane; nawołuje do wzajemnej współpracy kapitalistów z robotnikami. Socjaldemokracja twierdzi iż wartości takie jak: sprawiedliwość, wolność oraz równość są względem siebie współzależne. Ideologia socjaldemokracji utworzyła wzór państwa socjalnego.

EKSTERMIZM POLITYCZNY - jest to wyznawanie skrajnych poglądów oraz stosowanie radykalnych środków aby osiągnąć zamierzony cel. Jest to postawa wroga wobec wszelkich innych poglądów oraz idei politycznych; doktryna ta dopuszcza stosowanie bezwzględnej walki, posługiwanie się rozwiązaniami siłowymi, włącznie ze zlikwidowaniem przeciwników politycznych. Wszystkie doktryny ekstremistyczne cechuje terror, przemoc, zamachy oraz skrajność zasad, poglądów oraz metod ich osiągania. Do najbardziej rozpowszechnionych należą:

ANARCHIZM- z gr. brak rządu, bezrząd; powstał w XIX wieku jako odpowiedź na kapitalizm i doktryny marksistowskie. Doktryna ta najogólniej neguje istnienie państwa. Jej założenie sprowadza się głównie do przekonania, iż państwo oraz władza zbijają jednostkę, przez nie człowiek całkowicie traci wolność i wszelkie swobody, nie może sam o sobie decydować. Dlatego największym wrogiem dla anarchistów jest państwo oraz jego struktury. Głównym celem anarchistów jest doprowadzenie państwa i jego struktur do upadku, w zamian propaguje samoistne poukładanie się ludzi we wspólnoty, które będą pozbawione policji, wojska czy biurokracji. Doktryna anarchizm stworzyła i mocno propagowała strajki jako metodę walki. Już od lat 60-tych dla osiągania celów używała metod terrorystycznych. Anarchizm to ideologia antydemokratyczna, która funkcjonuje w ruchach oraz partiach lewackich.

TROCKIZM- jest ultralewicowym kierunkiem, który powstał w Rosji, w ruchu komunistycznym. Za twórcę uważa się L. Trockiego. Podstawową cechą trockizmu jest permanentna rewolucja. Według trockizmu warunkiem skuteczności rewolucji nie jest ustanowienie komunistycznego porządku tylko w jednym kraju, ale przeniesienie komunizmu na wszystkie państwa kapitalistyczne. Trockizm szukając idealnego społeczeństwa ciągle porównywał rzeczywistość z teorią rewolucji. W momencie kiedy rzeczywistość odbiegała od teorii rewolucyjnej, trzeba było ją zniszczyć. Doktryna ta negowała istnienie własności prywatnej, nawet najdrobniejsze przejawy własności prywatnej były niedopuszczalne, jedyna własność jaka uznawał to własność społeczną.

MAOIZM- doktryna społeczno-polityczna, którą stworzył oraz realizował Mao Zedong, przywódca Komunistycznej Partii Chin. Ideę rewolucji proletariackiej zastąpił ideą rewolucji chłopskiej. Głosił prymat działania nad myśleniem. Idealny model państwa polegał na stworzeniu wspólnot wiejskich, gdzie wszelka własność materialna oraz władza należałyby do wspólnoty. Formą rządzenia w państwie nie miała być ani partia, ani też żaden aparat państwowy, lecz miała to być, podobnie jak w anarchizmie, spontaniczność. Doktryna maoizmu doprowadziła Chiny oraz jego gospodarkę do ruiny.

DOKTRYNY EKSPANSJONISTYCZNE- każda z jej odłamów ma różne cechy w sensie ogólnym, jedno co je wszystkie łączy to taki sam pogląd na politykę zewnętrzną wobec innych państw. Ekspansjonizm ma bardzo różne formy: ekspansja przestrzenna, polityczna, gospodarcza czy religijna. Dzieli się je na:

FASZYZM- ( z wł. fascismo, od fascio - wiązka, związek) - doktryna polityczna, która wyrosła ze sprzeciwu wobec demokracji parlamentarnej; wykorzystała ona filozofię Heglowską do koncepcji modelu idealnego państwa gdzie państwo to nie twór historyczny, ale wynik ewolucji "ducha narodu", ewolucji tej jednostka powinna się całkowicie podporządkować. Faszyzm postuluje za silnym przywództwem i solidaryzmem społecznym, głosi kult narodu. Doktryna ta propaguje takie cechy i hasła jak: odwaga, siła, energia; W faszyzmie koncepcja państwa oraz narodu realizowana była poprzez rozbudowany aparat przymusu, ciągłą kontrolę policyjną, ostrą cenzurę oraz nieustanne zastraszenie obywateli.

KOMUNIZM- (łac. communis - wspólny, powszechny) - system społeczno-polityczny, który głosił istnienie powszechnej, ogólnej równości oraz niczym nieograniczony dostęp do wszystkich dóbr, a który jednocześnie eliminował wszelkie formy własności prywatnej. W jego programie było zniesienie ucisku i wyzysku społecznego. Główne hasła to równość i sprawiedliwość.

DOKTRYNA BREŻNIEWA- była nazywana też doktryną "ograniczonej suwerenności"; jedna z odmian ideologii komunistycznej; od doktryny stalinowskiej odróżniała ją stagnacja polityczna wewnątrz państwa na rzecz ekspansji zewnętrznej. Cechą charakterystyczną był interwencjonizm wojskowy; mówił on, że interwencja w państwie bloku, które dąży do secesji nie jest agresją, jest tylko samoobroną przed ingerencją wrogiej ideologii.

SYJONIZM- jest to ruch narodowy oraz towarzysząca mu ideologia, której celem nadrzędnym było odzyskanie oraz stworzenie państwa żydowskiego. Idea utworzenia niezależnego państwa żydowskiego pojawiła się pod koniec XIX w. w środowiskach europejskich Żydów. Ideologia syjonistyczna opierała się na dwóch podstawowych założeniach: - że istnieje tylko jeden ogólnoświatowy naród żydowski, - oraz, że na świecie panuje odwieczny antysemityzm. Ekspansja syjonistyczna była o podłożu narodowym.

FUNDAMENTALIZM- doktryna ta nie została ukształtowana na podłożu narodowym, ani politycznym, ani też ekonomicznym lecz na podłożu religijnym. Jest to rygorystyczne trzymanie się zasad oraz norm wyznaczonych przez daną religię. Jednym z jego przykładów może być fundamentalizm islamski, który dąży do podporządkowania zasadom islamu wszystkich sfer życia ludzkiego oraz społeczeństwa. Chce także nadać tym regułom państwowej sankcji wykonalności. Dzisiejszy fundamentalizm jest najczęściej reakcją na światowe procesy modernizacyjne, które zaczęły zachodzić po II wojnie w państwach arabskich. Fundamentalizm dotyka wszystkie istniejące religie, a przede wszystkim te które mają spisana tradycję.