Władza wykonawcza i jej organy.

Do organów władzy wykonawczej zaliczamy:

1. PREZYDENTA

- zasadnicze zadanie prezydenta RP to reprezentowanie państwa w kontaktach z zagranicą: przyjmowanie przedstawicieli delegowanych przez inne państwa; wysyłanie przedstawicieli Polski na placówki zagraniczne;

- Prezydent sprawuje zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi RP

- ogłasza wybory do parlamentu

- powołuje premiera, a na jego wniosek dalszych członków Rady Ministrów

- posiada prawo inicjatywy ustawodawczej oraz veta ustawodawczego

- nadaje obywatelstwo

- powołuje na stanowiska niektórych wyższych urzędników

- posiada również możliwość prawa łaski

- przyznaje ordery i innego rodzaju odznaczenia

Do tej pory urząd prezydenta w sprawowany był przez: G. Narutowicza, S. Wojciechowskiego, I. Mościckiego, L. Wałęsę, A. Kwaśniewskiego.

2. RZĄD

- w skład rządu wchodzi premier i wyznaczani przez niego, a powoływani przez prezydenta, ministrowie

- Prezes Rady Ministrów i poszczególni ministrowie posiadają prawo inicjatywy ustawodawczej

- rząd opracowuje i przygotowuje coroczny plan budżetowy

- podejmuje decyzje w zakresie bieżącej polityki wewnętrznej i zewnętrznej państwa

- ustawy są przyjmowane przez parlament, natomiast rząd odpowiedzialny jest za ich wykonanie

Możemy wyróżnić trzy systemy sprawowania władzy:

- system parlamentarno - gabinetowy - Polska

-system prezydencki - Meksyk, USA

- system mieszany - dominujący we współczesnym świecie

Władza sądownicza i jej organy.

W skład polskiego wymiaru sprawiedliwości wchodzą następujące jednostki:

- Trybunał Konstytucyjny, który orzeka o zgodności ustaw z konstytucją.

- Trybunał Stanu prowadzący sprawy najwyższych urzędników państwowych, w sytuacji, gdy zostają oni posądzeni o popełnienie przestępstwa.

- Sąd Najwyższy rozpatrujący odwołania od decyzji sądów niższej instancji

- Naczelny Sąd Administracyjny, sądy administracyjne - ocenią decyzje, wydają postanowienia odnoszące się do działań podejmowanych przez organy państwowe.

- Sądy wojskowe

- sądownictwo powszechne - trójinstancyjne (sądy rejonowe i okręgowe, a także i apelacyjne)

Prawo państwowe reguluje relacje, które występują między obywatelami, instytucjami państwowymi. Dokonuje oceny, co jest prawnie dozwolone, a co jest przez prawo zakazane.

W prawie możemy wyróżnić różne jego dziedziny jak np. prawo handlowe, rodzinne czy karne. Na straży przestrzegania prawa stoją specjalnie w tym celu powołane organy, do których należą: policja, Najwyższa Izba Kontroli (NIK).

Konstytucja, ustawy oraz rozporządzenia ministrów to akty prawne w RP.

KONSTYTUCJA, - czyli ustawa zasadnicza, o charakterze nadrzędnym w stosunku do innych aktów, mająca najwyższą moc prawną, co oznacza, że inne ustawy czy rozporządzenia nie mogą być z nią sprzeczne. Rozstrzyga o systemie politycznym, jak również i gospodarczy, jaki obowiązuje w państwie. Określa, kto i w jaki sposób sprawuje władzę. Rozdziela również kompetencje pomiędzy organy władzy państwowej, dokonuje określenia praw i obowiązków, a także i wolności przysługujących obywatelom.

Konstytucja uchwalana jest w specjalnym trybie, odmiennym niż ten stosowany do ustaw zwykłych. Do zaprowadzenia zmian w konstytucji, potrzebny jest wniosek złożony, co najmniej przez 1/5 posłów zasiadających w sejmie, senacie lub przedłożenie tego wniosku przez urzędującego prezydenta. Projekt ten, w takim samej formie, musi zostać zaaprobowany przez obie izby (Sejm i Senat). Obie Izy maja na to 60 dni. Przyjęcie ustawy dokonującej zmiany w konstytucji następuje w obecności przynajmniej ½ ustawowo określonej liczby posłów i senatorów. Większość musi stanowić, co najmniej 2/3 głosów. Senat do przyjęcia zmian potrzebuje połowy osób zasiadających w Senacie. Potrzebna jest bezwzględna większość głosów.

Konstytucja w każdym państwie jest naczelnym aktem decydującym o ustroju danego państwa, o prawach, jakie przysługują obywatelom. Jest to fundament całego systemu prawnego. Decyduje o podziale władzy, o celach i sposobach ich osiągania ważnych dla państwa.

Dotychczas, w Polsce obowiązywały następujące konstytucje:

- 3 maja 1791 rok - Konstytucja 3-go Maja ( m.in. wzmacniała władzę króla, zniosła obowiązujące dotychczas liberum veto)

- luty 1919 rok - Tzw. Mała Konstytucja

- 17 marca 1921 rok - Konstytucja Marcowa ( wprowadziła system rządów parlamentarnych, szeroki zakres praw i swobód dla obywateli)

- 23 kwietnia 1935 rok - Konstytucja Kwietniowa (wprowadzała system rządów prezydenckich)

- maj 1952 rok - Konstytucja PRL (Polskiej Republiki Ludowej, system rządów komunistycznych)

- czerwiec 1992 rok - Mała Konstytucja

- 2 kwietnia 1997 rok - Konstytucja III RP

ZGROMADZENIE NARODOWE - w jego skład wchodzi sejm i senat. Izba wyższa, czyli senat, składa się ze 100 senatorów. Izba niższa, która jest sejm, składa się z 460 posłów. Członkowie obu izb wybierani są w wyborach powszechnych, tajnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych, na kadencję 4 - letnią. W parlamencie mogą zasiąść partie, które w wyborach przekroczyły 5% próg wyborczy. Koalicje muszą osiągnąć próg 8%. Wybory do Senatu odbywają się zgodnie z zasadą większościową, co oznacza, że mandaty zdobywają osoby, które w danym okręgu uzyskali największą liczbę głosów. Wybory do sejmu odbywają się natomiast według zasady proporcjonalnej.

SEJM - w jego skład wchodzi 460 posłów. Są oni wybierani w wyborach pięcioprzymiotnikowych (równych, tajnych, proporcjonalnych, bezpośrednich i powszechnych). Sejm wybierany jest na cztery lata, a jego kadencja rozpoczyna się w dniu, gdy izba zbierze się na pierwsze posiedzenie. Kadencja ulega zakończeniu w dniu, który poprzedza pierwsze posiedzenie nowo wybranego sejmu. Do zadań izby niższej należy ustawodawstwo, funkcja kreacyjna, oraz sprawowanie kontroli nad rządem i innymi jednostkami państwa. Najważniejsze zadania sejmu związane są z funkcją ustawodawcza. W ustawach regulowane są takie dziedziny jak: prawa i wolności obywateli, sposób działania o organizacji naczelnych organów państwa, sposoby sprawowania nad nimi kontroli. Szczególne znaczenie ma tutaj ustawa dotycząca budżetu. Ustawy wydawane przez sejm, mogą również upoważniać Prezydenta do ratyfikacji, w imieniu polskiego państwa, umów międzynarodowych (także do ich wypowiadania).

Nie tylko ustawy, ale także w formie uchwały sejm podejmuje swoje decyzje. Ta formą przyjmuje decyzja o przeprowadzeniu referendum, czy o udzieleniu Radzie Ministrów wotum nieufności. Sejm spełniając swoją funkcję kreacyjną, decyduje o powołaniu i odwoływaniu urzędników na niektóre stanowiska państwowe. Ta funkcja jest również realizowana poprzez wotum zaufania, które Rada Ministrów otrzymuje od Sejmu. Może on także samodzielnie wybrać Prezesa Rady Ministrów i cały jej skład, lub zaaprobować kandydatury przedstawione przez Prezydenta. Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Generalny Inspektor danych Osobowych czy Rzecznik Praw Obywatelskich to stanowiska, o obsadzeniu, których decydują zarówno sejm jak i senat. Prezydent przedstawia kandydaturę na Prezesa NBP, która podlega akceptacji sejmu. Do kompetencji kreacyjnych sejmu zaliczamy również współdecydowanie o powalaniu: Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Rady Polityki Pieniężnej, Krajowej Rady Sądownictwa, Trybunału Stanu.

Do zadań kontrolnych sejmu możemy zaliczyć: wykorzystywanie interpelacji, możliwość pytań i zapytań poselskich, udzielanie absolutorium dla rządu związane z prawidłowym wykonaniem budżetu, udzielanie wotum nieufności w stosunku do Rady Ministrów. Taki wniosek uchwalany jest większością ustawowej liczby posłów, przy czym wniosek musi zostać zgłoszony przez posłów, w liczbie, co najmniej 46. Wniosek taki musi również zawierać imienne wskazanie na kandydata, który ma zastąpić premiera, do którego wotum nieufności jest adresowane. Do zadań kontrolnych zaliczamy również przyjmowanie sprawozdań Najwyższej Izby Kontroli dotyczące przeprowadzonych przez nią kontroli. Takie sprawozdania składa również Rzecznik Praw Obywatelskich, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

Funkcję kontrolną sprawuje nie tylko sejm jako izba, ale również i komisje działające w jego ramach. Ich funkcje kontrolne są również związane z wysłuchiwaniem sprawozdań, informacji poszczególnych ministrów, uchwalanie opinii i stanowisk skierowanych do Rady Ministrów jako takiej, lub poszczególnych ministrów wchodzących w jej skład. Wytyczne lub prośby mogą być kierowane również m.in. do Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

Przez sejm może zostać również powołana specjalna komisja do zbadania określonej sprawy.

Również i samodzielnie, posłowie mogą uczestniczyć w sprawowaniu funkcji kontrolnej. Maja taka możliwość dzięki zapytaniom, interpelacją poselskim. Swe pytania z prośbą o wyjaśnienie danej sprawy, czy o określenie stanowiska ministerstwa w jakiejś kwestii mogą kierować do członków Rady Ministrów, instytucji czy organów państwowych, albo np. do samorządu lokalnego.

Poseł ani senator nie może być uzależniony od wyborców, związany instrukcjami od nich pochodzącymi. Posiada immunitet, który go chroni przed np. pociągnięciem do odpowiedzialności karnej (poza kilkoma przypadkami, np. zdrada stanu). Mandat poselski nie może być np. łączony z niektórymi stanowiskami w administracji państwowej, na przykład ze sprawowaniem funkcji Prezesa NBP czy Prezesa NIK. W Sejmie posłowie mogą się organizować w koła poselskie (co najmniej 3 posłów) lub kluby poselskie (co najmniej 15 posłów). Są one tworzone na zasadzie przynależności politycznej, partyjnej.

Organy sejmu - w jego skład wchodzą:

- Marszałek Sejmu - stoi on na straży prawa, godności, zapewnia porządek obrad. Decyduje on o zwoływaniu posiedzeń Sejmu i przewodniczy im. Zwołuje tez Konwent Seniorów, kieruje pracami Prezydium Sejmu, rozpoczyna proces uchwałodawczy, jak również i ustawodawczy. W przypadku, gdyby Prezydent nie był w stanie sparować swoich funkcji, na jego miejsce zostaje powoływany Marszałek Sejmu.

- Prezydium Sejmu - tworzą go Marszałek i Wicemarszałkowie. Są wybierani przez Sejm. Prezydium Sejmu ustala tryb pracy izby, harmonogram. Nadzoruje również współpracę pomiędzy poszczególnymi komisjami. Do jego zadań należy również wykładnia regulaminu sejmu, w przypadku, gdy zachodzą jakieś sprzeczności.

- Konwent Seniorów - zapewnia spójność działań klubów i kół poselskich. Jego skład stanowią przewodniczący klubów, kół poselskich działających w Sejmie, Marszałek i jego zastępcy. Zadania Konwentu Seniorów związane są przede wszystkich z funkcją doradczą

- komisje powoływane przez Sejm - ich skład wyłaniany jest z grona posłów wchodzących w skład sejmu danej kadencji. Opiniują, rozpatrują i przygotowują spawy, nad którymi sejm będzie pracował na zbliżających się posiedzeniach. Marszałek, czy wicemarszałkowie mogą zwrócić się do komisji o wydanie opinii w jakiejś konkretnej sprawie. Do komisji należy również sprawowanie funkcji kontrolnej, z zakresu kontroli działań organów państwa, samorządu terytorialnego, czy innych jednostek. Kontroli poddawane jest wykonanie uchwał i ustaw wydanych przez sejm.

Komisje powołane przez sejm rozpatrują przygotowane przez ministrów sprawozdania, informacje pochodzące od osób kierujących poszczególnymi organami państwowej administracji, dokonując jednocześnie analizy działań, jakie były podejmowane. Komisje sejmowe są powoływane na wniosek przedstawiony przez prezydium Sejmu, po zasięgnięciu opinii Konwentu seniorów. Powołanie następuje w drodze uchwały. Komisja, jej skład osobowy jest odzwierciedleniem układu sił politycznych, jakie są w Sejmie. Kadencja Sejmu może ulec skróceniu. Dzieje się tak gdy 2/3 większości posłów podejmie taka uchwałę. Również Prezydent, w szczególnych okolicznościach, może podjąć decyzję o skróceniu kadencji.

Obradujące na jednym posiedzeniu dwie izby - Sejm i Senat, tworzą Zgromadzenie Narodowe. Obraduje ono od przewodnictwem Marszałka Sejmu. Do głównych zadań Zgromadzenia Narodowego należą: uchwalanie konstytucji, wysłuchanie przysięgi nowo powołanego Prezydenta, może też podjąć uchwałę, o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu.

Prawo wyborcze.

Mamy dwa rodzaje prawa wyborczego:

- bierne prawo wyborcze, - czyli prawo zasiadania w Sejmie czy w Senacie. Do Sejmu, może zostać wybrany polski obywatel, którego wiek, najpóźniej w dniu wyborów jest nie mniejszy niż 21 lat. Do Senatu ta granica wynosi lat 30.

- czynne prawo wyborcze - prawo, które umożliwia głosowanie w referendum, w wyborach parlamentarnych, prezydenckich czy samorządowych. Czynne prawo wyborcze posiada każdy polski obywatel, który najpóźniej do dnia wyborów ma 18 lat. Prawa tego nie posiadają osoby ubezwłasnowolnione, czy skazane prawomocnym wyrokiem sądu na pozbawienie praw publicznych, wyborczych.

Inicjatywa ustawodawcza.

Według polskiej konstytucji, inicjatywa ustawodawcza przysługuje: posłom, senatorom, Prezydentowi RP, Radzie Ministrów, obywatelom posiadającym czynne prawo wyborcze (co najmniej 100 tys.) Są jednak wyjątki, gdyż ustawy związane z zaciąganiem długu publicznego, ustawę budżetową, ustawy dotyczące udzielenia gwarancji finansowych przez państwo mogą być tylko inicjowane przez Radę Ministrów.

Mandat poselski.

Jest to pełnomocnictwo udzielone przez wyborców. Jego celem jest sprawowanie funkcji przedstawiciela narodu (bycia posłem lub senatorem). Mandatu tego nie można łączyć z niektórymi innymi stanowiskami administracji państwowej. Należą do nich: piastowanie stanowiska Prezesa NBP, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa NIK, ambasadora, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Niedozwolone jest również równoczesne zatrudnienie w Kancelarii Prezydenta, Sejmu czy Senatu. Sędziowie, prokuratorzy, policjanci, osoby zatrudnione w służbach ochrony państwa na czas sprawowania mandatu są zobowiązani do zrezygnowania ze swoich stanowisk do dnia, w którym sejm zbiera się na pierwsze posiedzenie.

Wygaśnięcie mandatu ma miejsce w momencie śmierci osoby zajmującej to stanowisko, zrzeczenia się przez nią mandatu, końca kadencji sejmu, czy pozbawienia mandatu. Nie można zasiadać jednocześnie w obu izbach.

Marszałek sejmu.

Wybierany jest na pierwszym posiedzeniu, kandydatów zgłaszają posłowie,(co najmniej 15), wybór dokonywany jest większością, co najmniej połowy ustawowo określonej liczy posłów i senatorów. Marszałek strzeże porządku obrad, kieruje pracami izby i Prezydium Sejmu, zwołuje Konwent Seniorów i mu przewodniczy. Kieruje również pracami Kancelarii Sejmu, desygnuje i odwołuje jej szefa, jego zastępców po otrzymaniu opinii pochodzącej od Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich. Podczas obrad Zgromadzenia Narodowego przewodniczy jego obradom.

Ordynacja wyborcza - ustawa, która określa sposób organizacji i tryb, w jakim wybory są przeprowadzane.

Organy Sejmu - konstytucja wymienia tutaj Marszałka, jego zastępców, Konwent Seniorów, różnego rodzaju komisje.

Proces legislacyjny - proces wydawania ustaw, innych aktów prawnych przez Sejm i Senat. Proces ten zaczyna się w momencie przedłożenia odpowiedniego projektu, przez podmioty do tego upoważnione. Projekt ten czytany jest następnie w obu izbach, opiniowany przez komisje, uchwalany przez Sejm, następnie przez Senat. Końcowy etap tego procesu to złożenie podpisu przez Prezydenta i ogłoszenie gotowej ustawy w Dzienniku Ustaw.