Prawa człowieka to termin kryjący w swym znaczeniu koncepcję, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa. Wynikają one z godności człowieka, są niezbywalne , czyli nie można się ich zrzec, i nienaruszalne, tzn. istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią w żaden sposób regulowane. Państwu przypisuje się rolę instytucji, której zadaniem jest ochrona owych praw. Prawa te nazywane są także "absolutną koncepcją praw człowieka", istnieje też druga koncepcja, mówiąca, że prawa człowieka są relatywne, jest ona nazywana także prawami obywatela. Współczesny świat nie jest niestety wolny od tragedii ludzi, których prawa są łamane. Nie trzeba daleko szukać. Tuż za naszą granicą, u naszych sąsiadów - Białorusinów, prawa obywatelskie to tylko mit. Trzeba pamiętać, że każdy człowiek ma swoje prawa i wolności. Gwarantują mu je nie tylko konstytucje krajów, ale i traktaty międzynarodowe, np. Komitet Praw Człowieka w Genewie czy Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu. Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Amnesty International i Human Rights Watch to organizacje pozarządowe, zajmujące się tymi problemami.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka wskazuje na rozum, którym dysponuje człowiek jak również na to, że w swym postępowaniu kierował się duchem braterstwa. Od 1948 roku, kiedy to Organizacja Narodów Zjednoczonych uchwaliła Powszechną Deklarację Praw Człowieka, podpisało się pod nią około stu pięćdziesięciu państw. A jednak, mimo tego, w około stu krajach dochodzi jeszcze do sytuacji, kiedy za swoje przekonania, rasę i przynależność etniczną więzieni są ludzie. Nic więc dziwnego, że pojawiają się wątpliwości, czy aby rzeczywiście dokumenty, takie jak Deklaracja, były skuteczne. Bez wątpienia jednak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka sprawiła, że kwestie dotyczące praw człowieka stały się tematem międzynarodowych dyskusji, zaczęły też być powszechniej egzekwowane.

Po raz pierwszy o prawach człowieka powiedziało Pismo Święte. Ta święta księga przeniknięta jest przyrodzoną godnością ludzką, równością, sprawiedliwością i pokojem. Święty Paweł w liście do Galatów napisał: "Nie ma więcej niż Żyda ni Greka, ni niewolnika ni człowieka wolnego, ani też mężczyzny ni kobiety, ponieważ wszyscy jesteśmy jedno w Jezusie Chrystusie". Grecki stoicyzm skłaniał się ku naturalnej wolności i równości ludzi. Także Arystoteles w swej filozofii mówił o prawach człowieka, szczególnie zaś ważne miejsce zajmowały w niej sprawiedliwość i pokój. Również demokracja ateńska w swojej teorii mówiła o wolności działania i słowa. Mieli do tego prawo obywatele. W średniowieczu po raz pierwszy pojawiają się dokumenty na mocy których wybrane grupy ludzi miały gwarancje respektowania ich praw. Jednym z takich dokumentów była Wielka Karta Swobód - Magna Charta Libertatum, którą wydał w XIII wieku Jan bez Ziemi. Okres renesansu to czas respektowania ludzkiego prawa do życia, szanowano wolność, równość i własność. Ludzie, formując społeczeństwo, zgadzają się oddać państwu władzę, państwo zaś zobowiązuje się do zapewnienia im ochrony praw naturalnych. XVIII wiek przyniósł nowożytną, liberalną koncepcję praw człowieka. Samo pojęcie praw człowieka pojawiło się dopiero w Deklaracji Niepodległości USA w 1776 roku. Powtórzyła je francuska Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela w 1789 roku. Obie Deklaracje dawały społeczeństwu prawo do obalenia władzy, która nie chroni naturalnych praw człowieka, czy też wręcz je narusza. Obie dawały też ludziom gwarancję, że będą równi, wolni i bezpieczni, że będą mieli zapewnioną wolność słowa, przekonań i myśli. W niczym dokumentom francuskiemu i amerykańskiemu nie ustępowała Konstytucja 3-go Maja. W dalszych latach zaczął się rozwijać kapitalizm, robotnicy stawali się bardziej świadomi siebie, pojawiły się partie robotnicze, rozwijały się struktury państwowe i parlamentarne. W tak sprzyjających warunkach rozkwitały idee, głoszące społeczne i polityczne prawa człowieka i nawołujące do czynnego walczenia o te prawa. W 1863 roku powołany został Komitet Genewski, którego pomysłodawcą był Duant, który jako pierwszy otrzymał pokojową Nagrodę Nobla. Komitet Genewski z czasem przekształcił się w Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża. Impulsem do utworzenia Komitetu stały się doświadczenia wojenne. Kiedy zakończyła się I wojna światowa do życie powołana została Liga Narodów. Organizacja ta miała gwarantować trwały pokój, chroniąc prawa mniejszości. Doświadczenia II wojny światowej skłoniły środowisko międzynarodowe do działania na rzecz utrzymania pokoju. W podpisanej w 1941 roku Karcie Atlantyckiej jest napisane o "prawie wszystkich ludów do wybrania sobie formy rządu, pod jakim chce się żyć" i o "wolności od strachu i niedostatku". W Deklaracji Narodów Zjednoczonych silny akcent położono na zachowanie praw człowieka i dbałość o sprawiedliwość. Organizacja Narodów Zjednoczonych rozpoczęła zakrojony na szeroką skalę proces internacjonalizacji walki o prawa człowieka. Jednakże członkowie - założyciele ONZ nie byli zgodni w tej kwestii, dlatego karta Narodów Zjednoczonych nie zawiera definicji praw człowieka. Przełomowym momentem dla tej dziedziny stała się Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Jest ona najważniejszym dokumentem, dotyczącym praw człowieka, przyjęło ją Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 10 grudnia 1948 roku. Razem z nią przyjęto rezolucje, odnoszące się do prawa petycji, spraw mniejszości, popularyzowaniu informacji o Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka jak również do przygotowań projektów przepisów wykonawczych.

Prawa, przysługujące człowiekowi:

I. prawa osobiste to prawa do:

-życia

-sprawiedliwego

-decydowania o swoim życiu

II. prawa i wolności polityczne:

1. tzw. prawa negatywne, czyli takie, które służyć mają do ochrony wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa

- prawo do obywatelstwa

-prawo uczestniczenia w życiu publicznym

- czynne prawo wyborcze

- bierne prawo wyborcze

- wolność zrzeszania się

- prawo do zgromadzeń

- prawo składania wniosków, petycji, skarg

- prawo dostępu do informacji o działaniach władz i osób publicznych

- prawo równego dostępu do służby publicznej

III. wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

1. tzw. prawa pozytywne, czyli prawa socjalne

- prawo do ochrony zdrowia

- prawo do edukacji

- prawo do pracy

- prawo do godziwego, adekwatnego do pracy, wynagrodzenia, które zapewni jednostce i jej rodzinie egzystencję zgodną z godnością ludzką

-prawo do pomocy socjalnej (ogólnie)

2. prawa ekonomiczne:

- prawo do własności

- prawo dziedziczenia

3. prawo solidarnościowe, czyli wszelkie prawa, jakie przysługują grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia

4. prawa kulturalne:

- wolność twórczości artystycznej

-badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników

- wolność korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania

Międzynarodową organizacją, zajmującą się przypadkami łamania praw człowieka jest Amnesty International. Dociera ona do ludzi poprzez organizowanie kampanii nagłaśniających problem łamania praw człowieka, wykonywanie badań, dokumentacji i raportów o konkretnych przypadkach. Działacze piszą listy do rządów krajów łamiących te prawa, działają też poprzez publiczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, zajmują się też udzielaniem realnej pomocy finansowej i prawnej poszkodowanym osobom. Ale zadania Amnesty International nie ograniczają się do tego. Działający w AI próbują różnymi sposobami powstrzymać naruszanie i łamanie praw człowieka i robią to dobrowolnie. Są wolontariuszami. Fundamentalną zasadą działania Amnesty International jest solidarność międzynarodowa.