Podstawowe zagadnienia z prawa pracy

Czym jest kodeks pracy?

Kodeks pracy jest głównym dokumentem regulującym prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy.

Kim są pracownicy?

PRACOWNIKAMI są wszystkie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, mianowania, stosunku służbowego, powołania, wyboru, spółdzielczej umowy o pracę (mogą to być osoby które ukończyły 18 lat ale również te pomiędzy 16 - 18 rokiem życia, przy czym te ostatnie na podstawie przepisów szczegółowych).

Kim są pracodawcy?

PRACODAWCAMI mogą być osoby fizyczne, prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej (np. osobowe spółki prawa handlowego) jeżeli zatrudniają pracowników.

Wymień podstawowe prawa pracownicze

Każdy pracownik ma prawo do:

1) swobodnie wybranej pracy (nikt tego prawa nie może zabronić jedynie przepisy szczególne),

2) urlopu,

3) określenia czasu pracy i dodatkowych dni wolnych,

4) wypoczynku,

5) godziwego wynagrodzenia odpowiadającego kwalifikacjom oraz ilości wykonywanej pracy

6) zrzeszania się.

Wymień główne organy, sprawujące kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy i BHP

PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY - jest organem sprawującym kontrolę nad przestrzeganiem przepisów prawa pracy oraz Bezpieczeństwa i Higieny Pracy przez pracodawców.

PAŃSTOWA INSPEKCJA SANITARNA - jest organem kontrolującym przestrzeganie higieny pracy i warunków środowiska pracy.

Kiedy możemy mówić o nawiązaniu stosunku do pracy?

Nawiązanie stosunku pracy następuje wtedy, gdy (zgodne oświadczenie woli pracodawcy i pracownika) pracownik zobowiązuje się do wykonywania pod kierownictwem pracodawcy, a pracodawca do zapłaty określonego wynagrodzenia.

Kierownictwo, pracodawcy w trakcie wykonywania pracy przez pracownika może mu wydawać bezpośrednie dyspozycje, może zmieniać pracownikowi miejsce pracy.

Omów podstawowe zasady, obowiązujące przy podpisywaniu umowy o pracę

Umowa o pracę, może być zawarta na czas określony, nieokreślony, na czas wykonywania określonej pracy. Każda z tych umów może być poprzedzona umową na okres próbny. Jeżeli mamy podpisane 2 umowy na czas określony to trzecia umowa również zawarta na czas określony przekształca się w umowę na czas nieokreślony, ale przerwy między nimi nie mogą być dłuższe niż 1 miesiąc. Umowy wchodzące w ciąg tych umów to umowy czasowe zawarte na czas określony, nie mogą to być umowy na okres próbny ani na czas wykonywania określonej pracy. Umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie (przed rozpoczęciem pracy, max do 7 dni od rozpoczęcia pracy) w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach; powinna określać: rodzaj pracy i miejsce jej wykonywania, wynagrodzenie, termin rozpoczęcia pracy.

Kiedy następuje rozwiązanie umowy o pracę?

Rozwiązanie umowy o pracę: -na mocy porozumienia stron, -za wypowiedzeniem przez pracownika lub pracodawcę, -bez wypowiedzenia przez pracownika jak i pracodawcę z określeniem przyczyny przewidzianej w prawie pracy, -z upływem czasu na jaki została zawarta, -z dniem ukończenia pracy dla której została zawarta

W przypadku wypowiedzenia: -umowy na okres próbny (zawierane na okres od 2 tyg. do 3 m-cy): 1 tydz., -na czas nieokreślony: zależy od stażu pracy u danego pracodawcy (do 6 m-cy: 2 tygodnie; ponad 6 m-cy: 1 m-c; ponad 3 lata: 3 m-ce), -na czas określony dłuższy niż 6 m-cy: 2 tyg.

Okres wypowiedzenia może być skrócony max do 1 m-ca, za pozostałe 2 m-ce przysługuje odszkodowanie.

Przed wypowiedzeniem musi być podana przyczyna. W czasie wypowiedzenia przysługują nam dni wolne na poszukiwanie pracy: 2 dni gdy okres pracy krótszy niż 1 m-c, 3 dni gdy okres pracy dłuższy od m-ca.

Jeżeli strony zawarły umowę na czas określony dłuższy niż 6 m-cy to mogą ustalić w umowie, że może ona zostać wcześniej rozwiązana.

Postępowanie w sądzie pracy jest nieodpłatne. Do sądu możemy wystąpić jeżeli uznamy, że zostaliśmy zwolnieni niesłusznie, albo niezgodnie z przepisami. Możemy żądać przy umowie na czas nieokreślony odszkodowania albo przywrócenia, przy umowie na czas określony tylko odszkodowania. Sąd podejmuje decyzję o tym czy będzie to odszkodowanie czy przywrócenie do pracy. Jeżeli sąd podejmie decyzję o przywróceniu to w przypadku gdy jeszcze trwa wypowiedzenie orzeka o zniesieniu, nieważności wypowiedzenia. Po przywróceniu przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (przy umowach na czas nieokreślony będzie to odszkodowanie za czas wypowiedzenia (max za 3 m-ce), przy umowach czasowych odszkodowanie za czas do upływu, którego umowa miała trwać, nie dłużej jednak niż za 3 m-ce). W przypadku przywrócenia musimy się zgłosić do pracodawcy przed upływem 7 dni (przysługuje wtedy wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy max za 2 m-ce)

Co to jest wypowiedzenie zmieniające?

Wypowiedzenie zmieniające:, gdy zmiany trwają dłużej niż 3 m-ce. Jeżeli nie zgodzimy się na zmiany to pracodawca może nam wypowiedzieć umowę o pracę. Gdy do połowy okresu wypowiedzenia nie wniesiemy sprzeciwu, wówczas oznacza to, że zgadzamy się z nowymi warunkami umowy.

Nie można zwolnić: kobiet w ciąży i w trakcie urlopu macierzyńskiego, (jeżeli pracuje się powyżej 6 m-cy pracodawca ma obowiązek udzielenia urlopu wych.), osób którym brakuje nie więcej niż 2 lata do osiągnięciu wieku emerytalnego chyba, że zakład pracy ogłasza upadłość, likwidację lub przekształcenie.

Kiedy następuje rozwiązanie umowy o pracę?

ROZWIAZANIE UMOWY O PRACĘ - może nastąpić: 1)bez wypowiedzenia: -z winy pracownika: gdy pracownik naruszył obowiązki pracy (np. naruszenie regulaminu, picie w pracy, nieuzasadnione opuszczenie stanowiska pracy, zniszczenie mienia pracodawcy), gdy popełnił ciężkie przestępstwo (pracodawca w ciągu m-ca od momentu gdy dowie się o winie pracownika może go zwolnić po upływie m-ca już nie), gdy utraci uprawnienia do wykonywania pracy.

-bez winy pracownika w skutek długotrwałej niezdolności do pracy (choroby). Zależy od stażu pracy: zatrudnieni do 6 m-cy gdy chorują dłużej niż 3 m-ce, zatrudnieni pow. 6 m-cy gdy chorują dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku; -innej nieusprawiedliwionej nieobecności trwającej dłużej niż 1 m-c.

Czy pracownik ma prawo zwolnić się bez wcześniejszego wypowiedzenia umowy o pracę?

Pracownik może się zwolnić bez wypowiedzenia gdy:

-pracodawca nie przeniesie pracownika na inne stanowisko w przypadku lekarskiego orzeczenia o szkodliwości danego stanowiska,

-pracodawca narusza prawa pracownika (naruszanie dóbr osobistych pracownika, niewypłacalnie terminowo wynagrodzeń, poniżanie pracownika).

Pracownikowi który zwalnia się bez wypowiedzenia z winy pracodawcy przysługuje odszkodowanie (przy umowie na czas nieokreślony jest to odszkodowanie za czas wypowiedzenia, przy umowach czasowych - odszkodowanie za okres 2 tygodni). W przypadku umów na czas nieokreślony pracownik może żądać przywrócenia lub odszkodowania, przy umowach czasowych tylko odszkodowania. Wysokość odszkodowania pracodawcy od pracownika, który zwolnił się bez wypowiedzenia i wyrządził tym szkody pracodawcy wynosi: -umowa na czas określony-odszkodowanie za 2 tyg, -umowa na czas nieokreślony-max 3 miesięczne wynagrodzenie.

Kiedy następuje wygaśnięcie umowy o pracę?

Wygaśnięcie umowy o pracę następuje w przypadku:

1) śmierci pracownika,

2) śmierci pracodawcy gdy jest nim osoba fizyczna, przy czym pracownikowi przysługuje odszkodowanie od spadkobierców,

3) tymczasowego aresztowania trwającego dłużej niż 3 m-ce,

4) porzucenia pracy przez pracownika (bez żadnych dodatkowych konsekwencji),

5) w przypadku powołania na jakieś inne stanowisko i jeżeli po zakończeniu pracy na tym stanowisku nie wrócimy w ciągu 7 dni do poprzedniego pracodawcy.

Wynagrodzenie przysługuje za wykonaną pracę. Musi być wypłacane raz w miesiącu w ostatnim dniu miesiąca. Najpóźniej do 10 następnego miesiąca. Potrącenia z wynagrodzenia: 1)zaliczka na podatek dochodowy, 2)przy płaceniu alimentów 3/5 wynagrodzenia (musi zostać 75% minimalnego wynagrodzenia), 3)odszkodowania do ½ wynagrodzenia, 4)kary pieniężne do 1/10 wynagrodzenia.

Komu przysługuje odprawa emerytalna, lub rentowa?

Odprawa emerytalna i rentowa przysługuje każdemu pracownikowi w wysokości miesięcznego wynagrodzenia może być wyższa w zależności od pracodawcy). Odprawa taka przysługuje tylko raz.

Komu przysługuje odprawa pośmiertna?

Odprawa pośmiertna przysługuje rodzinie gdy śmierć zdarzyła się w trakcie bycia pracownikiem lub w czasie pobierania zasiłku z tytułu choroby. Jej wysokość jest uzależniona od stażu u danego pracodawcy: -do 10 lat - 1 miesieczne wynagrodzenie, -powyżej 10 lat - 3 miesięczne wynagrodzenie, -powyżej 15 lat - 6 miesięczne wynagrodzenie.

Każdy nowy pracownik musi przejść szkolenie wstępne tzw. Instruktaż stanowiskowy; następnie w okresie 6 m-cy od zatrudnienia szkolenie podstawowe, kolejne co jakiś czas w zależności od stanowiska - szkolenia okresowe (pracownicy fizyczni co 3 lata, administracyjni co 6 lat)

Jakie są podstawowe obowiązki pracodawcy?

Do głównych obowiązków każdego pracodawcy, należą:

1)szkolenia pracownika, 2)umożliwienia pracownikom podnoszenia kwalifikacji, 3)w miarę możliwości zaspokajania potrzeb socjalnych pracowników (pracodawca zatrudniający powyżej 20 pracowników ma obowiązek tworzenia Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w ramach którego: talony, paczki świąteczne dla dzieci; zatrudniający mniej niż 20 pracowników ma obowiązek wypłacania świadczeń urlopowych w wysokości 50% przeciętnego wynagrodzenia)

Jakie znasz rodzaje podatków?

Od osób fizycznych:

Dochodowy- przychody z gosp. Leśnej , z działalności rolniczej, przychody uzyskane z tytułu spadku i darowizny, przychody z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, przychody z tytułu ustalenia podziału lub ograniczenia majątkowej wspólnoty małżeńskiej. Te wszystkie przychody nie podlegają temu podatkowi, są wyłączone. Pozostałe podlegają.

Przychód - koszty uzyskania przychodu = dochód podlegający opodatkowaniu

Koszty uzyskania przychodu - są różne w zależności od tego z jakiego źródła pochodzą przychody.

Odliczenia od dochodu przed opodatkowaniem

1)składki na ubezpieczenia społeczne (jeżeli te nie były zaliczone do kosztów uzyskania przychodów)

2)składki na rzecz organizacji, gdzie przynależność jest obowiązkowa, 3)wydatki na cele rehabilitacyjne, 4)darowizny (naukowe, oświatowe, kulturowe, ochrony zdrowia-do 15% dochodu przed opodatkowaniem; na kościoły, fundacje, ochrona zdrowia do 10 %). Darowizn nie można dokonywać na rzecz osób fizycznych, prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej.

Odliczenia od podatku
  1. odsetki od kredytu zaciągniętego na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika (budowa domu, wkład budowlano - mieszkaniowy, zakup nowo wybudowanego mieszkania od przedsiębiorców zajmujących się taką działalnością, zabudowa, przebudowa), ale kredyt musi zostać udzielony przez podmiot uprawniony ( banki lub kasy oszczędnościowo - mieszkaniowe). Po 01.01.02 w planie zagospodarowania przestrzennego musi być ujęte, że inwestycja jest przeznaczona na budowę budynku mieszkaniowego i musi być zakończona w ciągu 3 lat.
  2. Składki na ubezpieczenia zdrowotne
  3. Odpłatne kształcenie lub doskonalenie zawodowe.
  4. Zakup pomocy naukowych związanych z wykonywaną pracą, gdy jesteśmy zatrudnieni na podstawie umowy o prace.

Co to jest świadectwo pracy i jakie dane zawiera?

Gdy umowa wygasa z określonych przyczyn lub zostaje rozwiązana, pracodawca ma obowiązek wydania świadectwa pracy niezależnie od wszelkich rozliczeń finansowych z pracownikiem, powinno zostać wydane w dniu rozwiązania lub wygaśnięcia umowy a jeżeli nie jest to możliwe, to w ciągu 7 dni pracodawca ma obowiązek je dostarczyć.

Świadectwo zawiera: -czas pracy, -zajmowane stanowisko, -wysokość wynagrodzenia (życzenie pracownika), -przyczyna rozwiązania umowy, -wykorzystane dni wolne, -to za ile dni z tytułu choroby zapłacił pracodawca

Jeżeli pracodawca zamieścił niewłaściwe dane, to pracownik w ciągu 7 dni występuje o sprostowanie, jeżeli w ciągu kolejnych 7 dni pracodawca nie sprostuje danych to wtedy pracownik może odwołać się do Sądu Pracy. Jeśli sąd orzekł na rzecz pracownika, to przysługuje mu odszkodowanie na czas pozostawania bez pracy, nie dłużej niż 6 tygodni.

Wymień wszystkie obowiązki , należące do pracownika-zakaz konkurencji,

-przestrzeganie zasad BHP,
-przestrzeganie godzin pracy,
-przestrzeganie tajemnic firmy,
-przestrzeganie zasady współżycia pracowników,
-przestrzeganie regulaminu
Zakaz konkurencji: -umowa na czas pracy, - po zakończeniu umowy o pracę, nie dłużej niż 3 lata ( za ten okres przysługuje pracownikowi odszkodowanie w wysokości 25% wynagrodzenia miesięcznie, może być wypłacone w całości)

Gdy pracownik nie dotrzyma umowy pracodawca może żądać odszkodowania.

Czy jest i co zawiera regulamin pracy?

Przedsiębiorca zatrudniający więcej niż 5 osób musi sporządzić i wywiesić regulamin pracy.

Regulamin zawiera:
-organizację pracy
,-systemy i rozkłady czasu pracy,
-wykaz stanowisk, -wynagrodzenie,
-rodzaj pracy dla młodocianych

-system kar i nagród za wykonaną pracę