Doktryna wyróżnia 3 następujące składniki. Do nich możemy zaliczyć: teologię, kosmologię oraz antropologię.

Składnik teologiczny to możność bycia bogami przez każdego człowieka, przedmiot, zwierzę czy zjawisko.

Do składnika kosmologicznego należy religia, która jako pierwszorzędne pytanie stawia o początek naszego świata oraz w którym momencie i gdzie nastąpi jego koniec.

Poprzez składnik antropologiczny każda religia rozumie składnik człowieka. Należy do nich stworzenie człowieka, miejsce jego powstania, np. mitologia germańska opisuje człowieka, który został stworzony przez wyciosanie go z kawałku drewna. Występuje tutaj również opis samego człowieka oraz jego obowiązków. W składniku tym również uwzględnia się prezentację ciała oraz duszy. Jest też zawarta informacja dotycząca końca człowieka i jego miejsca po śmierci.

Te poszczególne elementy wpływają na powstanie doktryny.

Z kultem związane są te czynności, które wykonywane są przez samego człowieka. Wykonuje je z pobudek związanych z religią. Zdarzają się one przede wszystkim w takich momentach, które są ważne dla każdego człowieka w jego życiu np. podczas chrztu, komunii świętej, pogrzebu oraz ślubu. Czynności te wykonywane są także w chwilach bardzo ważnych dla danej grupy. Sam Eliade zauważa, że religie, które są złożone związane są z wydarzeniami oraz czynnościami, które odwzorowywane są na założycielu danej religii.

I tak religia chrześcijańska posiada założyciela w postaci Jezusa Chrystusa

Składniki, które najlepiej opisują daną religię to: doktryna plus kult plus organizacja

CHRZEŚCIJAŃSTWO

Biblia stanowi zbiór ksiąg mających pochodzenie święte. Biblia składa się z Nowego oraz Starego Testamentu. Stary Testament, u Żydów nazywa się Tora i jest ona przez nich uznawana. Samo słowo Biblia ma pochodzenie greckie; biblos znaczy księga.

Czas powstania Starego Testamentu datuje się na ok. dwunasty wiek przed naszą erą. Natomiast końcowe księgi ST datuje się na ok. I w. p.n.e.

Pierwszą część ST tworzy zbiór, nazywany Pięcioksięgiem, z kolei w Biblii hebrajskiej Prawem ( Tora) lub Prawem Mojżesza. Pięć kolejnych ksiąg tego zbioru przedstawia najdawniejszy etap historii Izraela oraz jego prawodawstwo.

Biblia posiada dwóch autorów. Pierwszym z nich jest Duch Święty, z kolei drugim jest człowiek. Zgodnie z nakazem samego Jezusa Chrystusa apostołowie z samego początku głosili ustnie Jego Ewangelię Żydom oraz poganom. Po pewnym czasie doszli do wniosku, że ich świadectwo należy spisać, aby również chrześcijanie następnych pokoleń posiadali niezmienny oraz pełny fundament wiary, która opiera się na słowach samego Jezusa Chrystusa.

Do ksiąg Nowego testamentu zaliczamy; Ewangelie synoptyczne: Mateusza, Marka i Łukasza, które różnią się od Ewangelii Janowej sposobem ujęcia wydarzeń. Ewangelie synoptyczne przede wszystkim całą działalność związaną z działalnością publiczną Jezusa Chrystusa zamykają w jednym roku, podczas gdy Ewangelia świętego Jana sugeruje trzy lata.

Wszystkie księgi spisywane przez samych Apostołów lub przez ich uczniów powstawały w II połowie I wieku, czyli od około 50 roku do około 100 roku po Chr. Spisane zostały one w tzw. języku koine, był to język używany przez ludność mówiącą po grecku ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Religie można podzielić na:

  • fałszywe oraz prawdziwe; kryterium jest dany punkt patrzenia samego wierzącego;
  • objawione oraz naturalne;
  • umarłe oraz żywe;
  • pierwotne oraz rozwinięte;
  • ksiąg oraz tradycjonalne;
  • ezoteryczne oraz egzoteryczne;
  • politeistyczne oraz monoteistyczne

Inny podział:

  • religie, które są założone oraz nie założone; te pierwsze odnoszą się do swojego założyciela, natomiast te drugie maja odwołanie do swojej tradycji, w wyniku czego nie mają również założyciela
  • religie narodowe oraz uniwersalne

Narodowe religie są związane ściśle z jednym narodem. Ograniczają się tylko do jednej grupy etnicznej. Taka religia twierdzi, że naród, który jest społeczeństwem jest również nosicielem swojego zbawienia, gdyż zbawienie zostało dane, czyli zbawienie nie zostało zadane. Uważają one również, że cała opatrzność Boga skierowana jest na jeden naród. Przykładem religii narodowej jest judaizm.

  • uniwersalne lub też powszechne, swoim zasięgiem ogarniają liczne kraje
  • religie wschodu oraz zachodu
  • religie wschodu występują, w kierunku wschodnim od terenów państwa irańskiego
  • religie zachodu występują, w kierunku zachodnim od terenów państwa irańskiego

Duży wpływ w związku z tym podziałem wywierają odrębne oraz różne kręgi związane z kulturą.

Statystyka religii:

  • chrześcijaństwo posiada więcej niż miliard wyznawców
  • islam ok. osiemset milionów
  • hinduizm ok. sześćset milionów
  • buddyzm posiada kilkaset milionów
  • konfucjanizm występuje w Chinach
  • taoizm występuje w Chinach
  • szintoizm występuje na terenie Japonii; posiada ok. 60 milionów wyznawców
  • sikhizm występuje w Indiach; posiada ok. 20 milionów wyznawców
  • dżinizm ok. ośmiu milionów wyznawców
  • judaizm ok. dziesięciu milionów wyznawców

HINDUIZM

Jest główną religią powstałą na terenach obecnego państwa, jakim są Indie. Należy do najstarszych wyznań na świecie. Siedemdziesiąt procent osób zamieszkałych w Indiach wyznaje właśnie hinduizm. Następne 100 mln wyznaje islam, a na trzecim miejscu klasyfikuje się sikhizm, który posiada ok. dwudziestu milionów mieszkańców. W dalszej kolejności występują chrześcijanie. Jest ich ok. dziesięciu mln, następne buddyści, mają sześć milionów oraz dżiniści posiadają również 5 milionów wyznawców.

Hinduizm jako religia posiada następujące fazy:

  • wedyzm -jest religią wedyjską należy ona do najstarszych faz; powstała ona w drugim tysiąclecie p.n.e.
  • braminizm - powstawała na przełomie pierwszego tysiąclecie przed naszą erą do połowy drugiego tysiąclecia naszej ery
  • hinduizm powstawał od połowy pierwszego tysiąclecia naszej ery

Hinduizm należy do religii niezałożonych. Jego rozwój przebiegał stopniowo. Nie posiada on ścisłych reguł wiary, ani jakiś z góry narzuconych zachowań. W swojej strukturze nie ma jednolitej organizacji. Hinduizm jest religią politeistyczną oraz monoteistyczną. Ma on bogato rozbudowany panteon bóstw, w związku, z czym wierni mają duży wybór w czczeniu jakiegoś jednego bóstwo, czyli, tzw. henoteizm

Do hinduizmu należą następujące Księgi święte:

  • wedy należą ona do najstarszych księg. Weda znaczy tyle, co wiedza. Należą one do najstarszych spisanych zabytków jakie posiada ludzkość. Powstały one ok. 1700r. p.n.e. Zapis ich umieszczone został w specjalnym sanskrycie, na który złożone są cztery części. Należą tutaj:
  • rigweda, czyli, najstarsza część wed
  • brahmany pojawiły się one między dziesiątym a ósmym wiekiem przed naszą erą wraz z kapłanami. Występują tu brahmany stanowiące zasadniczy opis ceremonii
  • upaniszady powstałe ok. ósmego i szóstego wieku przed naszą erą . Zawierają one dociekania filozoficzne
  • eposy indyjskie, na które składają się 2 wielkie księgi: Ramajama zawierająca hymn o Ramie, właśnie ona powstała pomiędzy piątym i trzecim wiekiem przed naszą erą. Opisuje ona zstąpieniu Wisznu pod postacią Ramy na ziemię
  • Mahabharata jej powstanie datuje się pomiędzy piątym i trzecim w. przed naszą erą. Główny bohater tego dzieła jest Kriszna jest on ósmym wcieleniem Wisznu
  • purany to zbiór mitów; jego powstanie datuje się na początek n.e.
  • księga zawierająca prawa Manu

Obraz świata zawarty w religii hinduistycznej:

  • Kosmos jest tu przedstawiany jako wieczny. Obecnie ma miejsce w nim przemiana. Według hinduizmu wszystko się zmienia, nawet i sami bogowie. Istoty, które posiadają dusze mogą też przechodzić we wcielenia, czyli san albo sansara. Wcielenia te podporządkowane są prawu Karmana, czyli Karmie. To właśnie czyny, które zbieraliśmy przez całe życie decydują o tym, w co się wcielimy.

Bogowie hinduizmu:

  • zjawiska przyrody, czyli ziemia, rzeki ( szczególnie Ganges), rośliny, góry, kamienie, zwierzęta
  • bóstwa gromadne, do których należą anioły nazywani gandardianami oraz muzycy niebiańscy
  • Djous Pitar, jest ona najstarszym Bogiem. On oraz jego żona stali się początkiem dla innych bogów.

Obecnie hinduizm czci : Brahmę, Wisznu oraz Sziwę

Brahma , to Bóg uważany za stwórcę tego świta. Hinduiści utożsamiają go z odwiecznym cyklem tego świata. Na jego temat nie powstały żadne mity. Nie posiada również świętych. Nie należy go mylić z duchem wiecznym, czyli brahmanem

Wisznu należy do najbardziej czczonych przez wyznawców hinduizmu. Jest opiekunem człowieka. Posiada również ogromną ilość wyznawców. Do tej pory było dziewięć jego przyjść. Jego ósmym wcieleniem jest Krishna, a dziewiątym Budda. Jednak do najważniejszych wstąpień należą postacie ramy i Krishny. W dziesiątym przyjściu na ziemię będzie miał postać Kalki. Przedstawiany jest za pomocą koloru niebieskiego.

Sziwa jest trzecim z ważnych bóstw hinduizmu. W umysłach wiernych kojarzony się z niebezpiecznymi mocami. Niekiedy przybiera postać wyglądając groźnie. Przedstawiany jest z łańcuchem trupich czaszek na szyi.

Sprawowanie kultu: Ariowie nie posiadali świątyń kultu i kapłanów. Składano ofiary po niebem. Braminizm stał się okresem, gdzie pojawili się pierwsi kapłani. Najstarszy pośród społeczności posiadał przywilej przewodnictwa ceremonii. Po jakimś czasie zaczynają pojawiać się świątynie, w których modlitwa do bóstw zanoszona jest przez kapłanów. Do najważniejszych czynności ceremonialnych w hinduizmie należy pudża. Niekiedy pali się kadzidła, zapala światła oraz namaszcza posągi. Wierni z kolei w domach mają ołtarzyki, które są miejscem ich modlitwy. Kapłani również wykonują czynności związane z kultem, przez co elementy danej ofiary oraz ceremonii są przenoszone na ulice. Do czynności kultowych należą także posty, obmycia, pielgrzymki związane z miejscami świętymi.

W hinduizmie wyłoniło się społeczeństwo kastowe:

  • bramini, czyli kapłani będący najwyższym stanem
  • ksziatriowie, czyli dawni wojownicy
  • wajsiowie do nich należą wytwórcy oraz rzemieślnicy
  • siudrowie będący najniższym stanem

Wszystkie te stany dzielą jeszcze na mniejsze kasty, gdzie każda z nich posiada oryginalny oraz specyficzny charakter. Hinduizm wylicza ok. trzech tysięcy kast. Najwyższą kastą są bramini, do niej należą kapłani. Oprócz nich są jeszcze pariasi są marginesem pogardzanym przez społeczeństwo.

ŻYCIE W RELIGII HINDUISTYCZNEJ PO ŚMIERCI

Hinduizm wierzy, że po śmierci następuje proces przechodzenia poprzez następujące wcielenia się duszy. Duża może być wcielone w każdą rzecz, gdy po śmierci nie osiągnie wcielenia to błąka się wówczas po całym świecie. Człowiek, który grzeszył w swoim życiu ziemskim idzie do piekła, aby tam odpokutować za swoje czyny. Po skoczeniu pokuty z powrotem następuje odrodzenie się jego na ziemi. Otrzymanie zbawienia to przerwanie kolejnego łańcucha wcieleń. Ma tutaj miejsce łączenia się duszy z brahmanem czyli absolutem. Prawo Karmana zarządza kolejnymi wcieleniami. Stanowi ono prawo, które odpłaca dobro oraz zło, zaś Jama jest odpowiedzialny za dokonywanie sądów.

ODŁAMY RELIGII HINDUISTYCZNEJ:

  • wisznuici, to Ci którzy czczą Wisznu
  • sziwaici , to Ci, którzy czczą Sziwę
  • siaktowie oni za matkę oraz władczynię tego świata uważają boginię Durgę

BUDDYZM

Najważniejsze miejsca dla wyznawców buddyzmu:

  • Kapilabastu miejsce zamieszkania rodziców Buddy
  • Lumbini miejsce, gdzie na świat przyszedł Buddy
  • Kusigara miejsce śmierci Buddy
  • Bodh Gaja miejsce, w którym Budda doznał olśnienia
  • -Sarnath - miejsce wygłoszenia przez Buddę pierwszego kazania

Buddyzm jest religią o złożonej strukturze. Sam Budda zaznaczał, że jest tym, który doznał przebudzenia. Słowo Budda oznacza światły albo obudzony. Prawdziwe imię Buddy brzmi: Siddhartha Gautama. Miał In królewskie pochodzenie. Jego życie datuje się na ok. 560 do ok. 480 przed naszą erą. W chwili swojej śmierci miał ponad osiemdziesiąt lat. Jego ojciec był księciem jednego z wielu państewek Indii. Jako młodzieniec uzyskał on gruntowne wykształcenie, gdyż miał odziedziczyć tron. Pewnego razu na spacerze spotkał: żebraka, mnicha, chorego oraz zmarłego. Wydarzenie to bardzo odcisnęło się na jego życiu. Budda bardzo się zniechęcił. W wieku szesnastu lat poślubił księżniczkę Yosodaną. Z nią miał jedno dziecko syna Raula. W wieku dwudziestu dziewięciu lat zdecydował się na opuszczenie pałacu. Po nim zaczął się etap trwający sześć lat. Podczas tego okresu Budda słuchał mędrców oraz oddawał się umartwieniom w postaci ascezy. Po sześciu latach odszedł od swoich mędrców. Mając 35 lat w miejscowości Bodh Gaja usiadł pod figowcem. Po pewnym czasu na figowcu pojawiły się kwiaty. Buddzie ujawniła się prawda. Tam również kusił go demon, zachęcając Buddę, aby nie ogłaszał ludziom prawdy, bo oni jej nie zrozumieją. Budda nie posłuchał Demona i ogłaszał poznaną prawdę. W Sarnach powiedział swoje pierwsze kazanie. Kolejne wędrował, gdzie również głosił naukę. Dożył osiemdziesięciu lat. Miejscem jego śmierci był dom kowala. Po siedmiu dniach czuwania i modlenia, Budda został spalony. Niektóre koście przeznaczono na relikwie. To ona stały się fundamentem po przyszłe świątynie. Swoje korzenie Buddyzm ma Hinduizmie, gdyż sam Budda podjął się zadania reformowania religii hinduistycznej. Stąd dużo wpływów z hinduizmu jest w buddyzmie. Jako religia znacznie ograniczył on obrzędowość, która jest charakterystyczna dla hinduizmu jak również odrzucił kastowy podział. Oparł tą religię na wysiłku danej jednostki

CZTERY PRAWDY DOTYCZĄCE CIERPIENIA:

  • życie wiąże się z cierpieniem
  • źródłem wszelkiego cierpienia stanowi pragnienie
  • tylko wyzbycie się pragnienia powoduje brak cierpienia, drogą do wyzbycia się cierpienia stanowi ośmioraka ścieżka

OSIEM ŚCIEŻEK W BUDDYZMIE:

  • odpowiednie poglądy
  • odpowiednia intuicja
  • odpowiedni język
  • odpowiednie postępowanie

PRZYKAZANIA BUDDYZMU:

  • nie zabijaj; przykazanie to dotyczy również zwierząt
  • nie kradnij
  • nie kłam
  • wystrzegaj się rozwiązłości
  • nie bierz substancji odurzających
  • właściwe się zachowuj
  • czyń uzasadniony wysiłek
  • myśl właściwie
  • odpowiednia koncentracja oraz medytacja

PODSTAWOWE POJĘCIA BUDDYZMIE:

Nirwana, która stanowi cel życia w buddyzmie. Jest środkową kategoria tego systemu. Ostatecznie wiąże się z zerwaniem kolejnego wcielenia i zaprzestaniem cierpienia.

Dusza nie odpowiada za tożsamość związaną z wiecznością. Ona ulega zmianom. Złożona jest z dwunastu elementów. Budda nie pozostawił po sobie żadnych pism. On skoncentrował się jedynie na nauczaniu. Spisywaniem jego nauczania zajmowali się jego uczniowie. Naukę tą przekazywano, przez co najmniej czterysta lat. Została ona spisana w pierwszym oraz drugim wieku naszej ery. Miejscem, gdzie ją spisano był Cejlon, a język, który użyto to Pari. Nazwano ją wówczas Triptaka. W jej skład wchodziły 3 części:

  • winajapitaka zawiera zbiór norm zakonnych
  • sudtapitaka zawiera zbiór kazań
  • abhidamapitaka zawiera zbiór doktryn

Poza ta księga Buddyzm posiada jeszcze odrębne kanony, między innymi w Chinach oraz w Tybecie.

Mnisi, którzy byli uczniami Buddy zbierali się oraz tworzyli klasztory. Na większa skalę buddyzm się rozwijał w trakcie rządów Aszioki, tj. trzeci wiek przed naszą erą. Cesarz ten założył misje również poza Indiami, Koniec ery przyniósł ze sobą rozłam w tym systemie na dwa wozy:

  • Himajama czyli mały wóz
  • Mahajama czyli duży wóz

Mahajama ma obecnie ok. osiemdziesięciu procent wyznawców całego buddyzmu, z kolei Himajama stanowi tylko niepełne dwadzieścia procent. Himajama (terawata), czyli droga starszych. Nauka Himajany została obok nauki Buddy, zaś Mahajama nie jest już tak rygorystyczna, uważa, że zbawienie uzyskuje się przez indywidualny wysiłek. Doskonałością w dużym wozie jest arhant, czyli osoba, która osiągnęła już wszystko, aby żyć w stanie nirwany, jednak poświęca się dla innych, aby pomóc im w dojściu do zbawienia. Z dużego wozu wyodrębnił się jeszcze jeden wóz o nazwie wadzrajama, czyli diamentowy. On w zupełności odszedł od nauczania Buddy, wnikając w zaklęcia oraz magię.

MNISI:

Budda był również założycielem pierwszej gminy zwanej sankha, która w składzie ma 2 stany. Należą do nich: świeccy oraz mnisi. Przyjęcie danej osoby odbywa się poprzez ceremonię tzw., odejścia od tego świata. Etap samego nowicjatu zostaje zakończony wraz z ukończeniem dwudziestu lat. Następuje golenie głowy oraz mnisi chodzą boso. Takie życie zobowiązuje również do nie posiadania niczego. Główny cel stanowi nirwana. Mnisi muszą w swoim rozwoju przejść poszczególne szczeble

DŻINIZM

Jego powstanie ma podobną historię do systemu buddyjskiego. Jego założyciel Warthanama działał w czwartym wieku przed naszą erą. W tym samym czasie, co sam Budda. Swoje życie prowadził na północnych terenach Indii i również jego ojciec był władcą jednego z podzielonych państewek w Indii. Był żonaty. Z związku tego urodziło mu się dziecko. Mając niespełna dwadzieścia lat postanowił stać się ascetą, gzie rozpoczął z nimi wędrówkę. Trwało to przez szereg lat. Wędrówka ta zakończyła się, kiedy Warthanama miał 44 lata. W 40 roku swojego życia doszedł do oświecenia. Zmienił wówczas imię na Dżina Mahawira, czyli wielkiego zwycięzcę. Potem zaczął nauczać. Zgon jego nastąpił prze śmierć głodową, którą podjął dobrowolnie w Parze. Większy prestiż dżinizm osiągnął podczas panowania Czndragupty w czwartym wieku przed naszą erą. Obecnie dżinizm posiada ok. kilkunastu ml wyznawców.

OBRAZ ŚWIATA:

Według dżinizmu świat nie posiada początku oraz końca, natomiast poddany jest cyklom. Ziemia w swoim wnętrzu posiada piekło i tam jest także niebo. Nad nim jest siedziba, w której egzystują zbawieni. Tutaj również wszystko przyporządkowuje się prawu Karmana. Wolność od materii powoduje trwanie czystej duchowości.

Poziomy świadomości występujące u wszystkich istot żywych:

  • najniższy tutaj istoty mają jeden zmysł, jest to dotyk posiadają do najniższe rośliny
  • wyższy tutaj istoty mają 2 zmysły : dotyk oraz smak, posiadają je najniżej dojrzałe zwierzęta
  • istoty posiadające 3 zmysły, czyli dotyk, smak oraz węch mają je niżej wydatne owady
  • istoty mające cztery zmysły, czyli: dotyk, wzrok, smak oraz węch, posiadają je bardziej rozwinięte zwierzęta oraz owady
  • istoty mające pięć zmysłów, czyli : węch, słuch dotyk, smak, oraz wzrok, posiadają je najwyższe istoty

Bardzo rzadko następuje zjawisko wcielenia się duszy w człowieka. Istotne są, tzw. klejnoty:

  • należyta wiedza związana ze znajomością reguł samego dżinizmu
  • odpowiednia wiara
  • odpowiednie postępowanie
  • wiedza
  • medytacje
  • brak pożądliwości
  • wspieranie ascetów

System ten posiada wiarę w bóstwa, je z kolei bierze z systemu hinduistycznego, gdyż one też są naznaczone prawem Karmana.

SIKHIZM

System ten powstał w miejscowości Pendżab, a dokładnie na zachodnich terenach Indii na granicy z państwem pakistańskim. Jego powstanie datuje się na szesnasty wiek naszej ery. Jej założycielem był Nanak Czad, który żył w szesnastym wieku naszej ery. Religia ta swoje miejsce zajmowała tuż przy hinduizmie oraz islamie. Nanak Czad miał dwóch synów. W wieku trzydziestu lat zaznał olśnienia. Nie było go wówczas przez 3 dni. Wędrował po całych Indiach oraz nauczał. Zaraz po nim wystąpiło dziewięciu guru. Gowin Sinkh był ostatnim 10 guru. Religia ta twierdzi, że łączy Islam oraz hinduizm. Ona z islamu zapożyczyła Boga, natomiast z hinduizmu prawo Karmana oraz wędrówkę dusz. Powołał społeczność wojskową. Jest on również założycielem miasta Amritsaru znajdującego się w Pendżabie.

CHINY

W państwie chińskim religia została ukształtowana w trzecim i drugim tysiącleciu przed naszą erą. Konfucjusz żył w czwartym wieku p.n.e. Chińczycy dużą cześć oddawali przyrodzie. Ich najgłówniejsze bóstwo to Szang Ti. Po jakimś czasie jednak nie miał już tak dużej popularności. Zostaje sprecyzowane pojęcie Tien, oznaczającego niebo. W dziesiątym wieku przed naszą erą w religii tej pojawia się określenia pojęcia duszy. Na początku zakładano istnienie tylko 2 dusz. Pierwsza z nich ulatuje wprost do nieba. Z kolei druga idzie do nieba z ciałem. Sam początek był chaosem, z niego zaś wykreował się świat. Jest to też czas, w którym pojawili się 2 myśliciele. Pierwszym z nich był Konfucjusz, który żył w 551 do 479 przed naszą erą. Na świąt przyszedł on w Chinach. Miejscowość ta była księstwem i nosiła nazwę Lu. Mając dwadzieścia lat stał się urzędnikiem, następnie ożenił się. W wieku trzydziestu lat stał się dla wielu osób mistrzem. Głównym przedmiotem jego nauczania stała się reforma państwa. Mając ok. pięćdziesiąt lat rozpoczyna wędrówkę po Chinach, która kończy się w zasadzie klęską, gdyż nie udało mu się wprowadzić w Chinach reformy. Podjął decyzje powrotu i nauczania w Lu. Pozostawił po sobie kilka pism. Do nich należy przede wszystkim kronika miejscowości Lu oraz pieśni chińskie. Zmarł 479 r. przed naszą erą. Jego ciało zostało pochowane w Kufu. Konfucjusz był politykiem, teoretykiem państwa oraz myślicielem. Chciał w Chinach stworzyć silną władzę skupioną wokół cesarza. Nie stworzył on żadnego systemu religijnego a jedynie można go zaliczyć do moralistów oraz twórców etyki. Usługiwał się w swojej nauce pojęciem tao, jest to droga właściwego postępowania. Po śmierci został czczony szczególnie w Chinach.

PROTESTANTYZM

Terminem ty zostały określone wyznania będące w chrześcijaństwie. Powstały one na skutek reformacji. Protestantyzm posiada ok. trzystu pięćdziesięciu milionów wyznawców. Z kolei ma ok. 2000 większych oraz mniejszych grup wyznaniowych. Nazwa ta pochodzi z 1529 r. Po raz pierwszy została użyta na sejmie w miejscowości Spirz. Tam grupa książąt z Niemiec nie zgodziła się z zakazem głoszenia doktryny M. Lutra. Duży wpływ na jego powstanie miały również warunki społeczne, które panowały i ujawniły się wraz z końcem średniowiecza w wyznaniu katolickim. Reformacja jest związana z zakonem augustianów M. Lutra. Właśnie on zasadnicze myśli umieścił Małym oraz Dużym Katechizmem, w którym chciał przywrócić wierność objawianego słowa Bożego w Biblii. Luteranizm zdecydowanie odrzucił sens dobrych uczynków, sprzedaż odpustów, praktyki pokutne, śluby zakonne oraz celibat. Sakramenty katolickie zredukował tylko do dwóch, tj. do sakramentu chrztu świętego oraz eucharystii. Wyznanie to nie uznaje hierarchii kościelnej, uważając ją za ludzki wytwór. Nie wierzy w czyściec. Wierni rozgrzeszenia dostają zbiorowo. Maryja i święci nie są uznawane w Luteranizmie. Wyznanie to charakteryzuje się małym formalizmem, przez co jest bliższe ludowi. Ma piękne hymny mające oprawę J. S. Bacha przyczyniły się znacznie do reformy M. Lutra. Najwięcej wyznawców ma ono w Niemczech i krajach skandynawskich, Ameryce Południowej oraz Północnej oraz w Indiach. Idea Lutra stała się natchnieniem do powstania kalwinizmu, nazwa ta pochodzi od jej założyciela J. Kalwina. Wyznanie to jest podobne do luteranizmu. To, co ich różni to większy radykalizm od luteranizmu. Jest to przede wszystkim widoczne w ich nastawieniu do hierarchii kościelne i pogardzie względem papiestwa oraz rzymskiego centralizmu. Kalwinizm ma moralizatorski charakter łączony z predestynacją, która uważa, że sam Bóg odgórnie wyznaczył pewnych ludzi, aby osiągnęli zbawienie, z kolei innych przeznaczył na potępienie. Inna nazwa tego wyznania to ewangelicy reformowani. Kalwinizm powstał również w obydwu Amerykach. W Polsce pojawił się niewiele później niż sam luteranizm, w szesnastym w. W Anglii w wyniku dążenia wiążącego się zerwaniem stosunków z Kościołem oraz chęci uniezależnienia się Kościoła Angielskiego doprowadziło do powstania w tym państwie ruchów antyfeudalnych oraz antypapieskich. Kościół w Anglii swoją doktrynę umieszcza między luteranizmem oraz kalwinizmem. Kościół ten nie zerwał z tradycją. Zachował również dogmat o zbawieniu, ale tutaj bardziej jest nachylony do luterańskiej koncepcji zbawienia dokonującej się poprzez wiarę. Akcentuje mocno sakralność kapłaństwa oraz sukcesje apostolską. W organizacji Kościół Anglikański przybiera formę Kościoła państwowego oraz jest podporządkowany władzy królewskiej. Sam monarcha nie stanowi głowy kościoła, do tego przydziela arcybiskupów oraz biskupów. Za władzę ustawodawczą odpowiedzialne jest Zgromadzenie Kościelne, na które składają się 3 Izby. Do nich należą: Izba biskupów jak również duchowych oraz izba świeckich. Uchwały tych izb muszą zostać zaakceptowane przez Izbę Gmin i Izbę Lordów oraz przez

sankcję królewską. Wyznanie to ma dużo swoich wyznawców w Ameryce Północnej i Australii. W 1985 r. w Kościele tym udzielono święceń kapłańskich 8 kobietom. Przeobrażenia, które dokonywały się w kościołach ewangelickich ich efektem stawało się rozprzestrzenianie tego wyznania, na różne kontynenty. W ten sposób zaczęły powstawać różne grupy ściśle powiązane z kalwinizmem oraz luteranizmem. Zjawisko to określane jest jako Druga Reformacja. Powstałe w ten sposób ruchy utworzyły pewną gamę wyznań, kościołów o raz grup, a ich klasyfikacja jest ciężka. Najbardziej popularne powstały w Anglii w siedemnastym w. Tam również powstał baptyzm, którego założycielem jest J. Smith. Doktryna ta jest oparta na kalwinizmie. Głównym jej założeniem jest chrzest dokonywany względem dorosłych, gdyż świadomie potem zostają włączeni do całej wspólnoty wyznaniowej oraz Kościoła Metodystów. Baptyzm pierwotnie pochodzi anglikanizmu. Najwięcej baptystów występuje w Stanach Zjednoczonych. Z kolei w Polsce jest od roku 1918. Inne odłamy stanowią: pietyści, bracia polscy, adwentyści, mormoni, prezbiterianie angielscy oraz zielonoświątkowcy.

Nazwa protestantyzm scala nie tylko te postaci chrześcijaństwa, które wywodzą się z ruchów reformatorskich powstałych w szesnastym wieku w wyniku działalności Marcina Lutra oraz Jana Kalwina. Scala ona także kościoły, związki wyznaniowe i również ugrupowania odwołujące się do nurtu chrystianizmu. Nie są one związane z kościołem prawosławnym ani też rzymskim.