Kubizm to kierunek w sztukach plastycznych, który rozwinął się we Francji około 1906 roku. Jego nazwa jest przypadkowa i raczej kojarzy się z początkową fazą rozwoju kierunku. Pochodzi od francuskiego słowa "le cube" - kostka sześcienna, sześcian i pojawiła się około roku 1908. Użył jej francuski krytyk Luis Vauxcelles w stosunku do obrazu młodego wówczas malarza Georgesa Braque`a (1882-1963), jednego z twórców kierunku. Drugim był osiadły we Francji hiszpański malarz Pablo Picasso (1881-1973). Kubizm był rewolucyjną próbą odejścia od malarstwa tradycyjnego i jego iluzji rzeczywistości. Podjął próbę stworzenia nowej koncepcji przestrzeni malarskiej. Przez lata istnienia kubizmu wyraźnie widać jego przemiany. Nie jest to kierunek spójny. Dzieła okresu początkowego różnią się skrajnie od dzieł fazy końcowej. Picasso i Braque nie opierali się na żadnej teorii, nie chcieli tworzyć świadomie nowego prądu w sztuce. Przemiany kubizmu wynikały z poszukiwań czysto malarskich. Dotyczyły raczej budowy obrazu niż ideologii. Kubizm wyszedł z doświadczeń Cezanne`a, rozwinął je i wyciągnął wnioski z poszukiwań tego wielkiego malarza. Inspiracją były jego słowa, że " Naturę należy ujmować przez kulę, walec i stożek". Cezanne`a zajmowało to jak przedstawić bryłę i przestrzeń na dwuwymiarowej powierzchni płótna, a także jak przedstawić ową bryłę i przestrzeń za pomocą kolorów bez uciekania się do użycia perspektywy i światłocienia pojmowanych w sposób tradycyjny. Późne malarstwo Cezanne`a było dla kubistów punktem wyjścia. Retrospektywna wystawa prac tego artysty, która obyła się w 1907 roku była im bardzo pomocna. Od początku swojej działalności kubiści otoczeni byli intelektualistami i pisarzami (poeta Apollinaire, krytycy Andre Salmon, Max Jacob, pisarka amerykańska Gertruda Stein). Dzieje kubizmu dzieli się na trzy okresy: prekubistyczny (geometryczny), analitycznysyntetyczny. Kubizm prekubistyczny zaczął się od namalowania portretu Gertrudy Stein przez Picassa. Postać, a zwłaszcza głowa kobiety potraktowana została jako konkretna forma o określonym ciężarze, ujęta w lekkim geometrycznym uproszczeniu. Artysta zastosował również spłycenie głębi przestrzennej. Na prostotę form używanych w kubizmie duży wpływ wywarła inspiracja sztuką prymitywną, a przede wszystkim rzeźbą afrykańską. W tym czasie zaczęły powstawać akty, pejzaże i martwe natury przedstawione w silnym uproszczeniu geometrycznym. Geometryzacja staje się ostra i nachalna. Artyści szukają odpowiedzi na pytanie jak pogodzić przy malowaniu natury jej ciężar materialny i trójwymiarowość z tylko dwoma wymiarami płótna. Nieistotne jest jak przedmiot wgląda w danej chwili, ale jaki naprawdę jest. Na początku 1907 roku Picasso namalował obraz wyjątkowy pt."Panny z Avignon", którego celowo nie dokończył. Została w nim proroczo przepowiedziana dalsza droga kubizmu. Picasso zrezygnował z bryły, wizerunki kobiet zbudował ze zgeometryzowanych płaszczyzn, przez co doprowadził do częściowego rozbicia formy. Ostrym, szokującym deformacjom odpowiada wyzywający temat. Po namalowaniu tej kompozycji Picasso powraca na jakiś czas do geometrycznej bryły umieszczonej w zawężonej przestrzeni. Głowy kobiet w obrazach "Panny z Avignon" i "Kobieta z wachlarzem" przywodzą na myśl rzeźbę murzyńską. Pod koniec okresu wstępnego kubiści malowali pejzaże (np. "Domy w Estaque" - Braque`a, "Horta de Ebro"- Picassa), gdzie doskonale widać wpływ malarstwa Cezanne`a w godzeniu przestrzeni z płaszczyzną. Gama kolorystyczna w tym okresie jest zamienna gdyż składa się z brązów, ugrów i zieleni. Obrazy stały się monochromatyczne, by podkreślić bardziej wyrazistość brył. Okres prekubistyczny zajmował się przede wszystkim dwoma zasadniczymi problemami: relacją pomiędzy przestrzenią a płaszczyzną oraz ukazaniem pełnej wiedzy o danym przedmiocie, jego istotnych właściwościach i cechach nie tylko w jednej chwili, nastroju czy świetle, ale obiektywnie. Dalsza droga poprowadziła twórców kubizmu do decyzji rozbicia przedmiotu, gdyż złudzenie bryłowatości kłóciło się zdecydowanie z dwoma wymiarami płótna. Kubizm przeszedł w okres analityczny (1909-1911). Zgeometryzowane płaszczyzny przedmiotu uległy spłaszczeniu, a następnie rozłożeniu i rozsypaniu. Fragmenty, które były wynikiem rozbicia, nie opisywały już przedmiotu jak w całym dotychczasowym malarstwie. Przestały opowiadać o nim tworząc jedynie jego sugestię. Po raz pierwszy sposób przedstawiania był tak odległy od piękna humanistycznego i uległości wobec natury. Przykładowymi dziełami mogą być: "Portret Vollarda" i " Portret Kahnweilera" Picassa z 1910 roku. Dalej jeszcze posunięty jest kubizm analityczny w pracach Braque`a "Człowiek z gitarą" i Picassa "Akordeonista". Kubiści chcieli mówić o "istocie" przedmiotu, czyli o sensie jego kształty, który nigdy nie jest widoczny z kilku stron równocześnie. Dopiero suma spostrzeżeń, które wynikają z poruszania się wokół przedmiotu lub obracania go w dłoni daje pełny obraz jego struktury przestrzennej. Dla kubistów ważna była również funkcja przedmiotu, który poznać można naprawdę dopiero przez kontakt bezpośredni. Picasso powiedział: "Wydaje mi się potwornością, by kobieta malowała fajki skoro ich nie pali". Artyści w tym czasie odeszli od pejzażu, natomiast malowali chętnie martwe natury złożone z przedmiotów codziennego użytku oraz z instrumentów muzycznych. O istocie przedmiotu łatwiej mówić językiem aluzji niedomówień i skojarzeń, więc w tej fazie kubizmu jest wiele niedookreśleń i przenikań. Po przedmiocie pozostał tylko nikły ślad, odpryski ledwie rozpoznawalne. Był to czas gdy malarstwo stanęło u wrót abstrakcji, chociaż kubiści do tego nie dążyli. Gama barwna została zawężona do brązów i szarości. By zachować czytelność i przywrócić przedmiotom konkretność, od roku 1911 kubiści zaczęli łączyć z malarstwem elementy zaczerpnięte z realnej , nie przetworzonej artystycznie rzeczywistości. Tak pojawił się collage (kolaż) - naklejanka- polegający na wbudowaniu w powierzchnię obrazu tapet, gazet, pojedynczych liter lub całych napisów. Powstała w ten sposób nowa technika, a zarazem nowy język plastyczny. W okresie, gdy zaczęto stosować kolaże znikła iluzja przestrzeni i bryły w dotychczasowej formie. Kubizm przeszedł w okres syntetyczny (1912-1915). Ponownie przedmioty uległy scaleniu, ale na nowych zasadach. Kubizm wykorzystując doświadczenia poprzedniego okresu odszedł od przedmiotowości, opisowości i wierności widzenia. Na plan pierwszy wysunęła się rzeczywistość pojęciowa, nie wzrokowa. Świat rzeczy miał przemawiać nie zewnętrznym podobieństwem, ale taką deformacją, która obnażała najistotniejsze cechy przedmiotu sprowadzając jego kształty do znaku symbolu, który odnajdzie skróconą drogę do naszego pojmowania go. Powraca pełna gama barwna, a trójwymiarowość przedmiotu scalona została z dwoma wymiarami płótna przez spłaszczone, zdeformowane kształty. Na tym zakończył się odkrywczy okres kubizmu. Każdy z kubistów na swój własny sposób zaczął wykorzystywać odkryte możliwości, ale celem pozostało oddanie rzeczywistości przedmiotowej.

Pablo Picasso- właściwie Pablo Ruiz Blasco ( 1881-1973). Był hiszpańskim malarzem, grafikiem i rzeźbiarzem. Jednym z najwybitniejszych twórców sztuki XX wieku. Zaczął rysować pod kierunkiem swojego ojca- wykładowcy szkoły sztuk pięknych w Maladze. Już jako kilkunastoletni chłopiec opanował doskonale warsztat realistycznego studium natury. W 1891 roku przeprowadził się wraz z rodziną do La Coruna, a w 1895 do Barcelony. Tam uczy się w szkole sztuk pięknych, a potem w Akademii San Fernando w Madrycie(1897-1898). Później działa w kręgach artystycznej awangardy Barcelony. W 1900 roku jedenastoletni Picasso po raz pierwszy wystawił swoje prace i po raz pierwszy wyjechał do Paryża. W latach 1900-1902 odbył do stolicy Francji trzy podróże. W 1901 roku wydawał w Madrycie pismo " Arte Joven". Jego twórczość w tym czasie głównie kształtowała się pod wpływem malarstwa, symbolistów i neoimpresjonistów. Okres twórczej pracy artysty do powstania kubizmu określa się jako okres błękitny i różowy. Nazwy wzięły się od tonacji w jakich artysta stworzył swoje dzieła. Okres niebieski od 1901 roku charakteryzuje się przedstawianiem scen figuralnych o silnej wymowie społecznej ("Życie", "Stary gitarzysta", "Dwie siostry", "Prasowaczka"). Obrazy tego okresu cechuje ekspresyjny niebieski koloryt i wydłużenie proporcji postaci. Forma jest silnie uproszczona, a kształty dość płynne. W 1904 roku Picasso przeniósł się do Paryża i zamieszkał w Bateau-Lavoir, gdzie zbierali się poeci kolekcjonerzy i malarze. Kolejną fazą jego malarstwa był okres różowy (od 1905 roku). Dominowała w nim również tematyka figuralna. Picasso zainteresował się życiem cyrku widzianym od strony kulis (obrazy "Arlekin", "Rodzina arlekina", "Akrobaci z psem" i akwaforty "Linoskoczkowie"). Obydwa okresy łączy pełen współczucia i zrozumienia stosunek do drugiego człowieka. Na lata 1906-1914 przypada rozwój kubizmu. Pod wpływem rzeźb staroiberyjskich i murzyńskich oraz malarstwa Cezanne`a zaczął pracować nad nową koncepcją przestrzeni w obrazie. Od portretu Gertrudy Stein Picasso zmienia swój warsztat zasadniczo. Maluje "Panny z Avignon", gdzie następuje geometryzacja formy i rozluźnienie struktury bryły. Jest to faza prekubistyczna w jego twórczości. Od jesieni 1909 roku po pobycie w Horta de Ebro, gdzie namalował słynny cykl pejzaży m.in."Domy na wzgórzu", współpracował ściśle z Braquem. Efektem tej współpracy był rozwój kubizmu. Nastąpiła faza analityczna, a po niej syntetyczna. W tym czasie Picasso tworzy kolaże. Po 1914 roku samotnie kontynuuje doświadczenia kubistyczne, zwiększając powoli rolę koloru (np. "Arlekin") i wprowadzając dekoracyjną płaską plamę barwną (" Pierrot i arlekin", "Trzej muzykanci"). W 1917 roku Picasso wyjechał do Włoch, gdzie pracował jako scenograf dla zespołu "Balety rosyjskie" S. Diagilewa. W związku z bezpośrednim kontaktem ze sztuką włoską stworzył kompozycje o cechach klasycznych ( "Czytająca", "Źródło"). W następnych latach Picasso zbliżył się do ruchu surrealistycznego. W jego kompozycjach pojawiają się elementy dynamiki (" Taniec"), ostre deformacje i ekspresyjne przekształcenia ( " Kąpiące się kobiety"). Około 1931 roku przeszedł do układów bardziej dekoracyjnych, w których akcentował płaskość plamy barwnej i linearyzm konturów ("Czerwony fotel", "Kobieta przed lustrem"). W 1934 roku w czasie podróży do Hiszpanii powstały liczne kompozycje na temat corridy. Ich rozwinięciem stał się poetycko interpretowany cykl "Minotauromachia" (1935-1936). Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii Picasso opowiedział się po stronie republiki. W 1937 roku namalował monumentalne dzieło "Guernika", które powstało po zbombardowaniu miasteczka w czasie hiszpańskiej wojny domowej. Obraz przeznaczony był do pawilonu hiszpańskiego na paryskiej Wystawie Światowej. "Guernika" to generalna metafora plastyczna, wielka alegoria okrucieństwa, rozpaczy, protestu przeciwko przemocy. Wszystkie środki artystyczne używane przez Picassa: uproszczenia, ekspresyjne odkształcenia i drapieżność formy złożyły się na ten reprezentatywny obraz w malarstwie XX wieku. Okres wojny (1939-1945) artysta spędził w Paryżu. W 1944 roku wstąpił do Francuskiej Partii Komunistycznej i włączył się do ruchu obrońców pokoju. W 1948 wziął udział w kongresie wrocławskim. Potępił wojnę w Korei, czego przykładem jest obraz z 1951 roku "Masakra w Korei". Problemowi walki o pokój poświęcił dwie wielkie kompozycje ścienne: "Wojna" i "Pokój". Namalował też "Gołąbka pokoju", wykorzystywanego potem w wielu krajach świata jako symbol walki o pokój. Po 1945 roku działał głównie na południu Francji. W okresie powojennym jego twórczość wyróżnia się niezwykłym bogactwem tematycznym oraz wirtuozerią techniczną. Wielokrotnie podejmował temat walki byków i mitycznej postaci minotaura, zwłaszcza w technikach graficznych. W 1934 roku podczas pobytu w Hiszpanii powstał cykl "Tauromachie". Wrócił do tego tematu w latach 1958-1960. Wykonywał liczne ilustracje do utworów literackich: "Nieznanego arcydzieła" - Balzaca, "Metamorfoz"- Owidiusza, "Lizystraty"- Arystofanesa. Po 1955 roku powstały obrazy będące dowolną interpretacją dzieł dawnych mistrzów: "Kobiety algierskie" - Delacroix, "Kobiety nad brzegiem Sekwany"- Courbeta, "Las meninas"- Velazqueza (50 wersji), "Śniadanie na trawie"- Maneta. Świadectwem jego inwencji twórczej są jego niezliczone rysunki. W 1947 zainteresował się również ceramiką. Picasso należał do natur nieustannie poszukujących nowych dróg, był zmienny i wciąż penetrował świat we wszystkich kierunkach. Picasso jako człowiek i artysta, wszystko i wszystkich podporządkowywał sobie, a samego siebie wyłącznie sztuce. Był tytanem pracy i nikt nie poznał liczby jego dzieł. Jego styl ma tak silne piętno indywidualne, że dzieła jego łatwo rozpoznać. Był artystą wszechstronnym, ale w jego sztuce króluje kobieta, mimo, że odarł ją z wielu tradycyjnych uroków. Zawsze silny u niego pierwiastek erotyzmu przeradza się w pracach późniejszych w seksualną obsesję. Umiera w wieku 92 lat -8 kwietna 1973 roku.

"Wszyscy zrozumieć chcą malarstwo. Czemu nie próbują zrozumieć śpiewu ptaków? Dlaczego kocha się noc, kwiat, wszystko, co nas otacza, nie usiłując tego zrozumieć? Tymczasem malarstwo ludzie chcą zrozumieć."

P.Picasso