Informacje ogólne

Impresjonizm wziął swą nazwę od obrazu Maneta, "L`impression. Soleil d`avante", kierunek dosłownym tłumaczeniu oznacza więc wrażenie. Nazwą tą określano kierunek w sztuce, który najsilniej zaznaczył się kierunek malarstwie i rzeźbie w drugiej połowie XIX wieku. Początki nowego nurtu obserwuje się już w latach , sześćdziesiątych, a szczyt jego rozwoju przypada na lata siedemdziesiąte. Impresjonizm zrodził się w kręgu młodych malarzy francuskich, zbuntowanych przeciwko klasycznym normom narzucanym sztuce. Już sama nazwa nieco mówi o założeniach impresjonistów, kierunek ten stawiał sobie za cel utrwalanie ulotnych, subiektywnych wrażeń, jakie powstają najczęściej w kontakcie z przyrodą. Impresjoniści najchętniej malowali w plenerze, przy naturalnym, słonecznym świetle.

Malarstwo plenerowe ściśle wiązało się z rolą światła w tym nurcie, impresjoniści przywiązywali wielką wagę do ukazywania elementów natury w naturalnym oświetleniu, które ulega bardzo szybkim przemianom. Artyści tego nurtu prowadzili własne studia nad światłem i jego rolą w powstawianiu koloru. Najchętniej podejmowanymi tematami były pejzaże i martwa natura. Krajobraz należało przedstawić tak, jak się go w danym momencie widziało, jakie robił on wrażenie. O ile akademicy stali na straży wiernego odtwarzania krajobrazu (który stanowił jedynie tło, dla różnego rodzaju scen, najczęściej biblijnych i mitologicznych), o tyle impresjoniści starali się ukazać go subiektywnie, niejednokrotnie czyniąc go głównym elementem dzieła. Charakterystyczną cecha tego malarstwa jest także niebieski odcień cienia. Impresjoniści nie stosowali czerni, ich zdaniem całkowita czerń nie występowała, cień zawsze miał odcień niebieski.

Impresjonizm w malarstwie

Nim wyłoniła się grupa młodych malarzy, która krytycy nazwali z odcieniem ironii impresjonistami, malarstwo W. Turnera oraz J. Constable`a przejawiało już pewne cechy tego stylu, choć dalekie było od zerwania z klasycyzmem, także malarstwo plenerowe artystów Szkoły Barbizońskiej odegrało role prekursorską dla tego nurtu. Innym ważnym źródłem inspiracji dla impresjonistów była sztuka orientalna, szczególnie zaś japońska.

Charakterystyczne dla malarstwa impresjonistycznego jest posługiwanie się barwna plama, malarze nie zaznaczali konturów, granice miedzy obiektami często się zacierały, całość była kompozycją barwnych plam, które dopiero z pewnej odległości nabierały kształtów. Impresjoniści łamali podstawowe zasady malarstwa akademickiego, jedną z nich była perspektywa linearna, którą impresjoniści zastąpili głębią osiąganą za pomocą barwy.

Początki kierunku były bardzo trudne i wiązały się wręcz z aurą skandalu. Impresjonistów nie dopuszczano do oficjalnych wystaw na Salonach, toteż postanowili oni otworzyć własną wystawę. Pierwsza z nich miała miejsce w roku 1874 w pracowni Nadra, artysty fotografika. Młodych artystów szeroko krytykowano za dziwaczność formy, brak perspektywy, błahą tematykę, łamanie podstawowych zasad sztuki malarskiej. Na tej pierwszej wystawie pojawił się też obraz "Impresja, wschód słońca" Claude`a Moneta, dzieło nie tylko nie doczekało się wówczas uznania, ale posłużyło francuskiemu krytykowi, Leroy`owi do ukucia terminu "impresjoniści", który był dosyć sarkastyczny. W sumie miało miejsce siedem wystaw impresjonistycznych, na których wystawiano dzieła największych twórców (Monet, Degas, Renoir). Impresjoniści nie tworzyli formalnie grupy artystycznej, łączyła ich przyjaźń (przynajmniej na początku, bo potem rozeszli się skłóceni) i podobne podejście do malarstwa. Mimo wspólnych założeń ich twórczość byłą indywidualna, i oryginalna.

Impresjonizm narodził się we Francji, tam też doczekał się najpełniejszej realizacji i najwybitniejszych dzieł. Po trudnych początkach wreszcie po ostatniej, siódmej wystawie w roku 1877 został oficjalnie uznany. Triumfował do końca XIX wieku i na samym początku XX wieku, kiedy to zaczęły go wypierać nowe prądy. Od impresjonizmu przyjęło się datować początek malarstwa nowoczesnego, zrywającego z tradycją klasyczna. W malarstwie polskim impresjonistyczne elementy można odnaleźć w pracach J. Pankiewicza oraz Władysława Podkowińskiego, impresjonizmowi także impresjonizmowi nieco mniejszym stopniu impresjonizmowi twórczości A. Gierymskiego, Olgi Poznańskiej i Leona Wyczółkowskiego.

Impresjonizm w literaturze

Nurt zapoczątkowany w malarstwie oddziaływał też na inne dziedziny sztuki, także na literaturę. Trudno mówić o poezji czy pisarstwie stricte impresjonistycznym, kierunek ten współwystępował najczęściej z innymi, takimi jak ekspresjonizm, symbolizm czy naturalizm. Impresjonizm nie stanowił odrębnej poetyki, była to raczej metoda opisu, przedstawiania zjawisk ulotnych. Podobnie jak w malarstwie wiązał się on z buntem wobec zastanych form i tak na przykład w prozie narracyjnej doprowadził do rozluźnienia wymogów formalnych, kompozycja stawała się mniej zwarta i skupiona na głównym wątku, pisarze wplatali poboczne sceny nie mające znaczenia dla rozwoju wydarzeń, a jedynie tworzące nastrój. Impresjonizm zagościł jednak głównie w liryce, ze względu na swój programowy subiektywizm. Ponadto impresjonizm w literaturze często przybierał formy iście malarskiego opisu.