Przed rozbiorami polskimi w państwie tym istniały, prężnie działając 4 szkoły wyższe, które charakteryzowały się wszystkimi cechami uniwersytetu średniowiecznego. Do tych uczelni należał m.in. Uniwersytet Jagielloński znajdujący się w Krakowie. Został on utworzony w 1364 roku przez Kazimierza Wielkiego. Wtedy to nazwany został Akademia Krakowską, a jego struktura wzorowana była na Uniwersytecie Bolońskim. W roku 1400 został zmodernizowany przez Jadwigę i Władysława Jagiełłów, którzy w swoich działaniach chcieli odwzorować nowoczesność Uniwersytetu Paryskiego. Kolejną działającą w tych czasach szkołą wyższą był Uniwersytet Wileński, który swoją siedzibę jak sama nazwa wskazuje miał w Wilnie. Do istnienia powołał go Stefan Batory w 1579 roku. Został on przekształcony z Akademii Wileńskiej (było to kolegium jezuickie) na uniwersytet. W latach 1594-1784 prosperowała Akademia Zamojska, która swoja siedzibę posiadała w Zamościu. Jej działalność odbywała się na zasadzie idei uniwersytetów faktycznych, ale nie była ona formalnie zarejestrowana. Ostatnią z wyżej wspomnianych szkół wyższych był Uniwersytet Lwowski we Lwowie. Powołał go do istnienia Jan II Kazimierz. Miało to miejsce w 1661 roku. Powstał on na bazie wcześniej istniejącej Akademii Lwowskiej (wtedy prężnie działającego kolegium jezuickiego). Niestety jako szkoła wyższa miał pewną wadę, którą była niemożność nadawania stopni naukowych. Ponad to szkoły, o których mowa w tym artykule nie były jedynymi w Polsce, starającymi się o miano uniwersytetu. Niestety na staraniach poprzestano. Jedna z takich szkół znajdowała się w Chełmie i nazywana była Akademią Chełmińską. Mimo, że powołana do życia została w 1386 roku, swoje działanie rozpoczęła dopiero w 1434 roku. Przyczyną takiego stanu rzeczy był brak funduszy. Dopiero, gdy pojawił się nowy akt fundacyjny, Akademia zaczęła działać na jego prawach. Szkoła ta starała się utrzymać swój wysoki poziom nauczania i status uczelni wyższej. Niestety w 1818 roku jej obowiązki ograniczono do poziomu gimnazjum. Później już nie uzyskała wyższego stopnia. Akademia Lubrańskiego w Poznaniu była kolejną szkołą, której nigdy nie udało się uzyskać statusu uczelni wyższej. Powstała ona w 1519 roku. Mimo długiego istnienia i lat praktyki w 1780 roku stała się szkołą średnią. W Braniewie istniała jeszcze jedna szkoła borykająca się z podobnym problemem. Było to Collegium Hosianum w Braniewie prowadzone przez jezuitów. Powołano je do życia w 1564 roku. Niestety i tej szkole nie udało się nigdy stać uczelnią wyższą, a nawet wraz z zakonem, który odpowiadał za jej istnienie znikła z rynku szkolnictwa. Wydarzenie to miało miejsce w 1945 roku. Innymi szkołami starającymi się o status uczelni wyższej było Kolegium Kijowsko-Mohylańskie w Kijowie prowadzone przez dyżuritów, powołane do istnienia w 1631 roku przez archimandrytę Mohyłę. Swój bieg zakończyło w 1817 roku. Godna zauważenia jest również Akademia Rakowska, prowadzona przez arian. Jej okres prosperowania ograniczony był do lat 1602-1638. Ważne są również tutaj trzy luterańskie gimnazja akademickie w Elblągu, Toruniu i Gdańsku.

W czasie panowania zaborców na terenach dawnej Polski kształcenie wyższe organizowały cztery uczelnie. Należały do nich: uniwersytet w Krakowie, który zawładnięty przez Austriaków stał się uczelnią austriacką, gdzie wszelka naukę prowadzono w języku łacińskim; uniwersytet we Lwowie, gdzie z kolei wiodącymi językami wykładowymi były łacina i niemiecki; uniwersytet w Warszawie założony w 1816 roku i sławiący się nazwą Uniwersytetu Warszawskiego i uniwersytet w Wilnie. W okresie zaborów na ziemiach polskich istniało lub powstawało jeszcze kilka szkół, wokół których należy na chwilę zatrzymać swoje rozważania. Do tego rodzaju instytucji szkolnictwa wyższego należała m.in. szkoła, posiadająca statut uniwersytetu. Była to Akademia Połocka prosperująca w latach 1812-1820. Inną tego typu szkołą było Gimnazjum Wołyńskie powołane do istnienia w 1805 w Krzemieńcu, które od 1819 roku nosiło nazwę Liceum Krzemienieckiego. W związku z tym gimnazjum wiązano wielkie plany i nadzieje. Niestety szkoła ta nigdy nie uzyskała statusy uniwersytetu. W 1831 roku została zlikwidowana. Przyczyną tego była działalność powstaniowa i późniejsza zemsta zaborców. Zgromadzone dzieła, wyposażenie pracowni oraz niektórzy profesorzy zostali zawładnięci przez zaborców, a później wykorzystani do utworzenia Uniwersytetu Kijowskiego w Kijowie. Niepowodzenia Powstania Listopadowego przyczyniły się również do zlikwidowania dwóch uniwersytetów istniejących w zaborze rosyjskim. Należała do nich Szkoła Główna Warszawska z siedzibą w Warszawie. Jej lata istnienia przypadały na okres 1862-1869. Na początku istniejąca jako szkoła polska, następnie przekształcona w uniwersytet rosyjski. Polacy nie tracąc woli walki utworzyli źdźbło polskiej szkoły kształcącej w zakresie wyższym. Była to uczelnia, o której istnieniu nie wiedzieli zaborcy. Nazwana została Uniwersytetem Latającym. Jej powstanie datuje się na rok 1882. W pierwszym stadium rozwoju kształciła przede wszystkim kobiety. W 1905 roku uniwersytet ten został przekształcony w Towarzystwo Kursów Naukowych. Zaborcy jednak nie próżnowali, zabierając Polakom w latach 1870-1871 uniwersytet krakowskiuniwersytet lwowski. Takie działanie zostało zrekompensowane w 1872 roku, kiedy szkoła rolnicza w Dublanach otrzymała uprawnienia szkoły wyższej. Została nazwana Akademią Rolniczą w Dublanach. Z kolei w 1877 roku powołano do życia Politechnikę Lwowską.

Zaraz po tym, jak Polska odzyskała niepodległość sporządzono ustawę, która regulowała warunki, na jakich mogły istnieć polskie szkoły wyższe. Powstała ona w 1920 roku i za prawowity uznawała uniwersytet typu liberalnego opierający się na strukturze uniwersytetu niemieckiego. Ustawa ta również określała podział uczelni na zawodowe i akademickie, przy czym tylko uczelnie akademickie otrzymały prawo i zarazem możliwość prowadzenia prac badawczych, jak i nadawania stopni naukowych. Miały one również możliwość swobodnej organizacji nauki, czy administracji. Niestety sielanka nie trwała długo. Niecałe 15 lat później, bo w 1933 roku sporządzono nową ustawę na mocy, której znacznie zmniejszono możliwości uczelni na rzecz centralnej władzy oświatowej. Miano wyższych uczelni nosiło pięć uniwersytetów w pięciu miastach polskich tj. w Krakowie, Wilnie, Warszawie, Lwowie i w Poznaniu. (W Poznaniu w 1919 roku założono Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.) Status wyższej uczelni otrzymał również prywatny Katolicki Uniwersytet Lubelski. Powstał on w 1918 roku, a możliwości, cele i kompetencje, opierające się na strukturze Gregorianum w Rzymie zostały mu nadane przez Stolicę Apostolską. Ponadto w tym miejscu należałoby wspomnieć o ośmiu innych uczelniach państwowych, tj.: Politechniki WarszawskaLwowska, Akademia Górnicza (dzisiejsza Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica), Akademia Sztuk Pięknych w KrakowieAkademia Sztuk Pięknych w Warszawie, oraz Akademia Medycyny Weterynaryjnej, a także Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Szkoła Główna Handlowa. Oprócz uczelni państwowych możemy zwrócić uwagę na sprywatyzowane tj.: Szkoła Nauk Politycznych w Warszawie, Wolna Wszechnica Polska w Warszawie, Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego we Lwowie oraz Akademia Stomatologiczna w Warszawie.

Przed wybuchem drugiej wojny światowej wyższe szkoły polskie o statusie uniwersyteckim miały taką sama strukturę i ideę funkcjonowania jak te istniejące na zachodzie Europy. Uzyskiwane stopnie i uprawnienia akceptowane były prawie we wszystkich krajach europejskich.

Niestety i ta sytuacja nie trwała długo. Po wybuchu drugiej wojny światowej szkoły na terenach polskich, ale okupowanych przez Niemców zostały zlikwidowane. Z uniwersytetu w Wilnie stworzono Uniwersytet Litewski. Z kolei mieszczący się we Lwowie zdezorganizowano i zbudowano na jego miejscu od podstaw Uniwersytet Ukraiński. Ograniczono również swobodę uniwersytetów w Krakowie, Lublinie i Warszawie. Wykładowcy prowadzili "naukę podziemną". Dodatkowo w Warszawie organizowano różnorakie nieoficjalne kursy. Przewodniczyli temu przedsięwzięciu wykładowcy z uniwersytetu w Poznaniu.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej na powrót wznowiono działalność uniwersytetów w Poznaniu, Krakowie i Warszawie. Dodatkowo powstał Katolicki Uniwersytet Lubelski (KUL) w Lublinie. Również w tym mieście pojawiły się inne uniwersytety np. Marii Curie-Skłodowskiej. Instytucje tego rodzaju powstały również w Toruniu tj. Uniwersytet Mikołaja Kopernika, w Łodzi- Uniwersytet Łódzki, w Szczecinie- Uniwersytet Szczeciński, w Katowicach- Uniwersytet Śląski, we Wrocławiu- Uniwersytet Wrocławski, w Gdańsku- Uniwersytet Gdański, jak również w Opolu- Uniwersytet Opolski. W okresie tym zorganizowano również działalność różnych szkół specjalistycznych, czyli takich, które mają uprawnienia do przeprowadzania badań naukowych i nadawania stopni naukowych. Należały do nich akademie medyczne, akademie teologiczne (w tym Akademia Teologii Katolickiej, czy Papieska Teologiczna Akademia w Krakowie- powstała w 1982 roku z Papieskiego Wydziały Teologicznego, czy również Chrześcijańska Akademia Teologiczna), trzynaście politechnikAkademia Górniczo-Hutnicza, wyższe szkoły rolnicze, akademie wychowania fizycznegowyższe szkoły artystyczne.

Rok 1989 przyniósł chęć powrócenia do dzielenia szkół wyższych na dwa rodzaje, tj. szkoły akademickie i zawodowe, które pojawiły się w ustawie z 1920 roku. Władze zajmujące się organizacja szkolnictwa wyższego pragną również wykreowania uniwersytetów polskich opierających się na wyglądzie tych znajdujących się na terenie Ameryki i Zachodniej Europy. Można również zaobserwować coraz częstsze pojawianie się prywatnych szkół wyższych, które niestety jeszcze do 1996 roku nie otrzymały wszystkich praw zapisanych w statusie uczelni akademickiej. Chodzi tu głównie o możliwość nadawania tytułów naukowych.