W epoce klasycyzmu w centrum zainteresowania stał człowiek wraz z jego aspiracjami i duchowością. Wraz z nadejściem nowej epoki, romantyzmu, uwaga twórców skoncentrowała się na człowieku jako jednostce przeżywającej silne emocje i uczucia. Podstawowymi cechami epoki, które równocześnie zapanowały także i w muzyce, były emocjonalizm i subiektywizm. Romantyzm postulował także silne powiązanie muzyki z innymi dziedzinami sztuki, zwłaszcza z literaturą i malarstwem. Wszystkich romantycznych artystów łączyła wspólna cecha, jaką była skłonność do uczuciowych wypowiedzi, które nierzadko doprowadzały do przewagi treści nad formą. By zrealizować romantyczne postulaty, kompozytorzy zaczęli nadawać swoim utworom konkretne utwory, które miały słuchaczom sugerować pewne pozamuzyczne treści. Taką muzykę zaczęto nazywać programową. Formy cykliczne, jak sonata i symfonia, które były przodującymi w poprzedniej epoce, powoli tracą swoje znaczenie, choć niektórzy kompozytorzy nadal do nich sięgają, modyfikując je i naginając do własnych artystycznych wizji. W centrum zainteresowania kompozytorów romantycznych znalazła się jednak liryka wokalna, oraz formy instrumentalne które z niej czerpały. Nastąpił bujny rozkwit wirtuozowskich tendencji, który zaowocował powstaniem stylu brillant, a także duże zainteresowanie kompozytorów rodzimym folklorem muzycznym, czego skutkiem było powstanie tzw. szkół narodowych. Również na okres romantyzmu przypada powstanie muzykologii w wyniku wzrastającego zainteresowania muzyką dawną.

Za symboliczny początek romantyzmu w muzyce podaje się często datę 1815, kiedy wydano pierwsze pieśni Franciszka Schuberta. Jest on uważany za twórcę pieśni romantycznej, który nadał jej doskonały kształt. Napisał ponad 600 takich utworów, które niejednokrotnie łączył w cykle takie jak "Piękna młynarka", "Łabędzi śpiew" czy "Podróż zimowa". Jego pieśni odbiegają od klasycznej formy - zmienia się bowiem stosunek kompozytora do tekstu. Zakłada on, że muzyka powinna być mu podporządkowana, ma wzmacniać działanie słowa i ilustrować tekst, a nie wysuwać się na plan pierwszy. W pieśniach Schuberta ważną rolę odgrywa akompaniament fortepianowy, który bierze odpowiedzialność za odpowiednie oddanie ogólnego charakteru, atmosfery panującej w utworze. Pod względem formalnym pieśni tego kompozytora podzielić można na zwrotkowe, dla których wzorem nierzadko były pieśni ludowe - do takich należą m. in. "Pstrąg" i "Polna różyczka", deklamacyjne - gdzie na pierwszy plan zdecydowanie wysuwa się tekst - tu przykładem jest pieśń "Śmierć i dziewczyna" oraz balladowe, do których należy np. "Król elfów". Oprócz pieśni Schubert jest twórcą miniatur fortepianowych - pisał impromptus a także moments musicaux. Dużą rolę w jego twórczości odgrywają też dzieła kameralne, do których nierzadko wprowadzał tematy zaczerpnięte z własnych pieśni. Jednak twórczość symfoniczna tego kompozytora jest jeszcze klasyczna. O romantycznej formie i treści można mówić dopiero w przypadku VIII Symfonii h-moll, nazwanej "Niedokończoną". Składa się ona bowiem jedynie z dwóch części, które jednak idealnie się dopełniają.

Za typowego przedstawiciela romantyzmu w muzyce uznać można innego niemieckiego kompozytora, Roberta Schumanna. Urodził się w roku 1810 i już od dzieciństwa przejawiał niezwykłe skłonności w dziedzinie zarówno muzyki jak i literatury. Znalazło to swoje odbicie w jego twórczości kompozytorskiej, na wskroś przenikniętej poezją, oraz w działalności publicystycznej kompozytora. Jego twórczość może być przykładem najczystszego typu muzyki romantycznej. Bardzo wyraźnie nawiązywał do postulatu łączenia muzyki z poezją, równocześnie poszukiwał nowych form wyrazu i środków technicznych. Jego najważniejszymi kompozycjami są niewątpliwie utwory fortepianowe łączone przez kompozytora w cykle takie jak "Karnawał", "Motyle", "Sceny dziecięce" czy "Noveletty". Zdarzało się, że nie łączył ich w cykle, ale później wydawał w zbiorach. Tutaj przykładem mogą być "Album dla młodzieży" oraz "Etiudy koncertowe" op. 10. Często były to utwory o niewielkich rozmiarach zaliczane do formy miniatury fortepianowej. Formę swoich dzieł Schumann dostosowywał do ich treści wyrazowej, napięcia emocjonalnego, a w pieśniach - tekstu poetyckiego. Jego twórczość cechuje kapryśna, nerwowa, czuła na każde, nawet najmniejsze zmiany wyrazowe, linia melodyczna. Do tego dochodzą jeszcze częste zmiany metrum i synkopowana rytmika. Do najważniejszych cyklów pieśni tego kompozytora należą "Miłość i życie kobiety", "Miłość poety" oraz "Mychren". Napisał cztery symfonie: I "Wiosenna", II C-dur, III "Reńska" oraz IV d-moll. Nawiązywał w nich do twórczości Beethovena wykorzystując taki sam skład orkiestry i zachowując klasyczną formę czteroczęściową. Z utworów orkiestrowych pisał też uwertury takie jak "Manfred", Faust" oraz "Herman i Dorota", koncert fortepianowy, skrzypcowy i wiolonczelowy, fantazję na skrzypce i orkiestrę. Skomponował też wiele utworów kameralnych, a także operę "Genowefa" i muzykę do "Manfreda" Byrona.

Feliks Mendelssohn-Bartholdy, kolejny romantyczny kompozytor, nazywany był często "dzieckiem szczęścia". Przyszedł on na świat w roku 1809 Był synem bogatego bankiera i od najwcześniejszych lat opływał w dostatki. Równocześnie odziedziczył po matce nadzwyczajny talent muzyczny, który rozwijał już do lat dziecięcych. W wieku dziesięciu lat dawał już publiczne koncerty robiąc furorę jako cudowne dziecko. Jego pierwsze kompozycje pochodzą z okresu kiedy miał lat 12. To właśnie on w roku 1829 odkrył zapomnianą "Pasję według św. Mateusza" Jana Sebastiana Bacha i doprowadził do jej światowej prapremiery. Do najważniejszych kompozycji Mendelssohna należy pięć symfonii, uwertury, m. in. "Sen nocy letniej" i "Hebrydy", dwa koncerty fortepianowe, koncert skrzypcowy i "Capriccio brillant" na fortepian i orkiestrę. Pisał też utwory chóralne, w tym słynne oratorium "Eliasz", muzykę do sztuk teatralnych, m. in. do "Snu nocy letniej" Szekspira oraz szeregu utworów kameralnych. Na gruncie muzyki fortepianowej wyróżniają się słynne "Pieśni bez słów", których sam tytuł sugeruje dążenie kompozytora w kierunku przeniesienia liryzmu i kantyleny melodii z liryki wokalnej do muzyki instrumentalnej. Zachował w nich zazwyczaj klasyczną formę trzyczęściową, stosował jednak sporo innowacji w posługiwaniu się strukturami okresowymi. Mendelssohna można określić mianem "romantycznego klasyka", gdyż cechuje go mozartowska wręcz dyscyplina formalna połączona z romantycznym wyrazem i poetycką fantastyką. Jego twórczość wprowadza nowe zdobycze na terenie muzyki orkiestrowej, rozwija on bowiem możliwości poszczególnych instrumentów. Jest to również pierwszy kompozytor romantyczny, który sięgnął w swej twórczości do przedklasycznych form polifonicznych.

Najwybitniejszym polskim kompozytorem romantycznym jest natomiast Fryderyk Chopin. Nie ma chyba na świecie, a juz na pewno w Polsce osoby, która nigdy nie zetknęłaby się z twórczością tego kompozytora. Działał on niemal wyłącznie na gruncie muzyki fortepianowej, napisał jednak też kilka pieśni do słów Mickiewicza, Witwickiego, Krasińskiego oraz parę utworów kameralnych. W jego twórczości ogromną rolę odgrywa polski folklor muzyczny, który bardzo często był przez kompozytora stylizowany. Do utworów bezpośrednio nawiązujących do muzyki ludowej zaliczane są pieśni, polonezy i mazurki oraz "Rndo a'la Mazur" i "Fantazja na tematy polskie". W pierwszym okresie swojej twórczości Chopin był zafascynowany rozwijającym się w Europie stylem brillant. Stworzył wtedy takie dzieła jak dwa koncerty fortepianowe i "Andante spinato i Polonez" Es-dur na fortepian i orkiestrę. Potem zrezygnował z wirtuozerii na rzecz bardziej podniosłych, heroicznych wręcz utworów.

Mazurki polskiego kompozytora wykorzystują rytmikę i melodykę trzech polskich tańców ludowych - kujawiaka, mazura i oberka. Zawierają wszystkie najistotniejsze cechy polskiego folkloru muzycznego. Niezwykłą ich cechą jest niespotykana różnorodność i zmienność nastrojów w tych kompozycjach. Rytmy polskich tańców pojawiają się też w innych kompozycjach Chopina, m. in. w finałach obu koncertów fortepianowych. Ogromną wartość mają też nokturny, w których Chopin potrafił odmalować prawdziwie poetycki nastrój, błyskotliwe walce a także prawdziwie romantyczne impromptus. Chopin stworzył również cykl preludiów, pisząc 24 takie utwory we wszystkich tonacjach, zarówno durowych jak i molowych. Równie ważne znaczenie odgrywają etiudy, w których obok technicznych trudności pojawiają się piękne melodie niosące w sobie prawdziwą wartość artystyczną. Skomponował też cztery sonaty fortepianowe, Fantazję f-moll, Barkarolę Fis-dur, cztery scherza oraz cztery ballady. Jego znaczenie dla całej historii muzyki jest ogromne. Nie tylko bowiem ożywił on w swojej twórczości dawne formy muzyczne, nie tylko nadał im nowy, romantyczny wyraz, ale również sam tworzył nowe, oryginalne konstrukcje muzyczne, dzięki którym mógł w pełni zapanować nad kierunkiem zawartej w nich ekspresji muzycznej. Również folklor polski wykorzystywał w bardzo nowatorski sposób, wprowadzając do muzyki artystycznej nie tylko rytmy, ale melodie, a nawet skale, na których oparte są pieśni ludowe. Odbiegało to bardzo od sposobu wykorzystania folkloru przez innych, współczesnych mu kompozytorów, a kontynuacją jego idei artystycznych zajęli się dopiero tacy kompozytorzy xx-wieczni jak Karol Szymanowski, Bela Bartok czy Igor Strawiński.