Klasycyzm został zapoczątkowany we Francji w XVII wieku. Odwoływał się do osiągnięć starożytności i filozofii racjonalistycznej reprezentowanej przede wszystkim przez Kartezjusza. Manifest epoki został zawarty w poemacie Nicolasa Boileau "Sztuka poetycka" z roku 1674. Autor założył, że głównym celem sztuki jest poszukiwanie wartości absolutnych - prawdy i piękna - które można uzasadnić za pomocą rozumu. Klasycyzm opierał się na teorii głoszącej naśladowanie natury za pomocą sztuki. Odwoływał się do antycznych zasad budowy dzieł literackich - na powrót żywe stały się zasady decorum, trzech jedności, trzech stylów, a także umiaru i harmonii. W dziedzinie literatury do najwybitniejszych przedstawicieli tej epoki zaliczyć można Pierre'a Corneille'a, Jean-Baptiste Racine'a, Moliere'a, Jeana La Fontaine'a. W tym czasie w Polsce zaczęto tworzyć literaturę użytkową - która była mocno zaangażowana w aktualne sprawy państwowe. Na gruncie muzyki wymienić należy trzech genialnych kompozytorów, którzy tworzyli w tym czasie: Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart i Ludwig van Beethoven.

Klasycyzm w literaturze

Można powiedzieć, że prądy klasycystyczne w literaturze pojawiły się już w epoce renesansu, kiedy to zwrócono się w stronę antycznych wzorców literackich. Wierzono w ich uniwersalny, ponadczasowy charakter. Klasycyzm bowiem był oparty na filozoficznych poglądach, które mówiły o prawie niezmiennego ładu istniejącego w świecie oraz o rozumie jako o wartości, dzięki której możemy poznać prawa natury i naśladować je w literaturze i innych dziedzinach działalności człowieka. W tym okresie szczególnie wyeksponowano dydaktyczno-moralizatorską funkcję literatury. Estetyka klasycyzmu opierała się na zasadach harmonii, jasności, prostoty a równocześnie kunsztu języka, jednorodności estetycznej w ramach konkretnych gatunków literackich. Dlatego też do najbardziej przez pisarzy ulubionych gatunków należały te sięgające korzeniami starożytności - tragedia, epos, oda, poemat, satyra, bajka czy list poetycki. Warunkiem sprostania nowym wymaganiom estetyki była doskonałość artystyczna dzieła, której wzorem stała się sztuka antyczna, oraz całkowita jego zgodność z naturą. Jednak twórca dzieła musiał mieć na uwadze ogólnie przyjęte normy obyczajowe a jego dzieło musiało zostać uznane za stosowne przez odbiorców.

W polskiej literaturze epoki oświecenia klasycyzm był nurtem dominującym. Często można spotkać się z określeniami takimi jak klasycyzm stanisławowski, czy klasycyzm postanisławowski.

W XX wieku wielu literatów nawiązuje w swej twórczości do klasycznej estetyki. Do takich twórców zaliczyć można Thomasa Stearnsa Eliota, Paula Ambroise'a Valéry'ego, a w literaturze polskiej - Czesława Miłosza, Zbigniewa Herberta czy Jarosława Marka Rymkiewicza.

Klasycyzm w sztuce

W sztuce niektórych krajów - zwłaszcza Francji i Anglii - klasycyzm pojawił się już w XVII wieku. Natomiast około połowy wieku XVIII zaczął przeradzać się on w neoklasycyzm, na co wpływ miały przemiany polityczne, społeczne, gospodarcze oraz narastające zainteresowanie sztuką antyczną i filozofią racjonalistyczną. W tym okresie nastąpił rozwój historii i teorii sztuki. Najważniejszym ośrodkiem, do którego przyjeżdżali artyści by czerpać wzory z zabytków sztuki starożytnej były Włochy. Jednak najważniejszym centrum sztuki klasycyzmu, z którego rozprzestrzeniała się ona na inne kraje Europy, była Francja. Druga połowa XVIII wieku to właściwy początek klasycyzmu w sztuce. To właśnie na te lata przypada we Francji tzw. styl Ludwika XVI, w Anglii - styl Adamów i Georgian style, a w Polsce - styl stanisławowski. Jako późny klasycyzm wyróżnia się na początku XIX stulecia tzw. styl empire, który był związany z podbojami i panowaniem Napoleona Bonapartego.

Najważniejszymi teoretykami sztuki, którzy podkreślali konieczność poszukiwania prawidłowych proporcji i harmonii w sztuce byli Johann Joachim Winckelmann i Anton Raphael Mengs.

Na rozwój architektury największy wpływ miały starożytne budowle greckie i rzymskie oraz budownictwo renesansowe. Do łask powróciły takie elementy architektoniczne jak łuki triumfalne, portyki, frontony. W tym stylu projektowano zarówno pojedyncze budynki - jak teatry, kamienice, domy handlowe i szkoły - jak i całe przestrzenie miejskie - place i arterie.

Do najważniejszych architektów okresu renesansu możemy zaliczyć Francuzów - J. A. Gabriela, C. N. Ledouxa, Ch. Perciera, J. G. Soufflota, P. F. Fontaine'a; Niemców - L. von Klenze'a, K. F. Schinkela; Anglików - W. Chambersa, J. Nasha, J. Adama, R. Adama, J. Wooda, J. Soane; Rosjan - A. D. Zacharowa, W. P. Stasowa, M. F. Kozakowa, W. I. Bażenowa, A. N. Woronichina. W Polsce na gruncie architektury działali w tym czasie J. Ch. Kamsetzer, P. Ch. Aigner, D. Merlini, Sz. B. Zug, E. Schroeger, A. Corazzi, S. Zawadzki, W. Gucewicz, J. Kubicki.

Najczęściej poruszanymi tematami na gruncie rzeźby były mitologiczne postaci i zdarzenia, alegorie i fragmenty architektury - rzeźbiono tympanony i fryzy. Bardzo silne było dążenie do idealizowania rzeźbionego przedmiotu. Najważniejszymi przedstawicielami są A. Canova, J. G. Schadow, J. Flaxman, B. Thorvaldsen, J. A. Houdon.

Malarze w swoich dziełach najczęściej sięgali do tematyki historycznej, mitologicznej, alegorycznej. Powstawała też bardzo duża ilość portretów znanych ludzi. Najważniejsza stała się forma, która wzięła górę nad barwą, kolorem. Najwybitniejszymi malarzami w okresie klasycyzmu byli niewątpliwie J. L. David, F. Gerard, T. Gainsborough, A. J. Gros, J. A. D. Ingres, E. E. Vigée-Lebrunn, J. Reynolds i A. Kaufmann. W Polsce działali wtedy M. Baciarelli, A. Brodowski, F. Smuglewicz, A. Kokular, A. Blank.

W okresie klasycyzmu nastąpił również rozwój ceramiki i rzemiosła artystycznego.

Klasycyzm w muzyce

W muzyce okres klasycyzmu przypada na lata ok. 1750-1820, co jest związane z twórczością trzech najwybitniejszych jego przedstawicieli. Niektórzy początków klasycyzmu dopatrują się już w latach 20. XVIII wieku - wtedy wyróżnić możemy tzw. okres przedklasyczny, w którym ważną rolę spełniały szkoły: berlińska, starowiedeńska, mannheimska i grupa tzw. klawesynistów francuskich. W okresie przedklasycznym dokonała się reforma opery zapoczątkowana przez Ch. W. Glucka, a także doszło do ugruntowania kształtu najważniejszych form klasycznych - sonaty i symfonii. Muzycznym centrum Europy stał się Wiedeń, gdzie działali Joseph Haydn, Wolfgang Amadeusz Mozart i Ludwig van Beethoven. To właśnie oni doprowadzili do doskonałości takie formy jak koncert, sonata, symfonia a także opera. Ich działalność przygotowana była przez szkoły przedklasyczne, a na gruncie opery przez takie ośrodki jak Neapol i Niemcy.

Najważniejszymi zdobyczami klasycyzmu na gruncie muzyki było wzbogacenie faktury orkiestrowej - to właśnie wtedy ustalił się skład orkiestry symfonicznej; wysunięcie na pierwszy plan budowy okresowej utworu muzycznego; stosowanie na dużą skalę pracy tematycznej (przetworzeniowej); wykorzystanie w ogromnej większości utworów faktury homofonicznej. Wynikiem tego było ukształtowanie się nowej formy muzycznej - tzw. allegra sonatowego, które stało się podstawową formą występującą we wszystkich właściwie gatunkach muzycznych, takich jak sonata, symfonia, koncert, a także w muzyce kameralnej. Oprócz allegra sonatowego bujnie rozwijała się także forma wariacji.

W muzyce polskiej dopiero w okresie klasycyzmu zaczęto tworzyć muzykę symfoniczną. Pojawiają się tutaj takie nazwiska jak Antoni Milwid i Wojciech Dankowski. W tym czasie powstały także pierwsze polskie opery - ich twórcami byli Maciej Kamieński i Jan Stefani. Na gruncie muzyki fortepianowej prym wiedli Michał Kleofas Ogiński i Maria Szymanowska.

Klasycyzm przetrwał w świadomości kolejnych epok, czego dowodem mogą być klasycyzujące tendencje obecne w twórczości przedstawicieli szkół narodowych w XIX wieku, a w jego drugiej połowie - twórczość Johanna Brahmsa i Maxa Regera wyraźnie nawiązująca do okresu klasycyzmu. Także w pierwszej połowie XX wieku pojawił się w muzyce prąd zwany neoklasycyzmem.