Pod koniec IV wieku, przed okresem średniowiecznym miał miejsce podział Rzymu na dwie części. Na wschodnią i zachodnią. To spowodowało głęboki podział i każda z tych części żyła własnym rozwojem nauki. Myśliciele chrześcijańscy Wschodu pielęgnowali myśl helleńską, której początek dał Orygenesa i Grzegorz Nysseńczyk. Starali się łączyć filozofię grecką z wiarą chrześcijańską. Z kolei patrystyka zachodnia zdominowana była przede wszystkim myślą Augustyna. Kładziono głównie nacisk na cel praktyczny, czyli moralny.

Początek myśli filozoficznej w chrześcijaństwie, ma swój początek od nauki Jezusa Chrystusa. Oczywiście, nauka Jezusa nie miała celu ściśle naukowego, ale Jego myśl położyła fundamenty pod rozwój nauki i chrześcijańskiej myśli filozoficznej. To On mówił o człowieku i jego wartości, życiu, egzystencji, celu i sensie. Sam Jezus głosił początek Boga i świata. To wszystko spowodowało rozwój intelektualny w chrześcijaństwie. To połączenie filozofii greckiej z nowym spojrzeniem chrześcijańskim, spowodowało że filozofia ta stała się bardzo atrakcyjna i niezwykle pociągająca. Pociągała z powodu wartości, które proponowała. Te propozycje nie były czymś nowym, ale zaczerpniętym z myśli obcej i zinterpretowane zgodnie z chrześcijaństwem.

Św. Augustyn urodził się w 354 roku w Tagaście, a zmarł w 430 roku w Hipponie, gdzie był znanym i cenionym biskupem. Ojciec jego był poganinem, poganinem matka przykładną chrześcijanką. Był nauczycielem retoryki, którą wykładał w Kartaginie, Rzymie, a także Mediolanie. Dzieła Cycerona sprawiły, że zaczął interesować się myślą filozoficzną. Matce niestety nie udało się w synu zaszczepić miłości do chrześcijaństwa. On sam w tym czasie prowadził wyzwolone i pełne realizowanych pragnień życie. W swoim życiu był wyznawcą manicheizmu: "[...] Przed mymi oczami zmarniały nagle wszystkie ambicje światowe. Niewiarygodnym wprost żarem serca zacząłem tęsknić do nieśmiertelności, jaką daje mądrość (...) To właśnie ona zmieniła uczucia moje i ku Tobie, Panie, zwróciła moje modlitwy, i nowe, odmienne wzbudziła we mnie życzenia i Pragnienia" , a także sceptycyzmu akademickiego. Gdy miał 29 lat, w tym czasie przebywał w Rzymie. Dopiero kazania Ambrożego spowodowały że wrócił na łono Kościoła. Od tego czasu, stał się wiernym i zagorzałym obrońcą czystości wiary i nauki chrześcijańskiej.

Największy wpływ na jego nawrócenie miały fragmenty Listów św. Pawła do Rzymian. Spowodowały mocne i gwałtowne przeżycia, które zaowocowały jego szybkim nawróceniem. Gdy umierał miał siedemdziesiąt sześć lat.

Celem człowieka jest szczęście, środkiem do jego znalezienia ma być filozofia, ale dać je może jedynie Bóg. Do osiągnięcia szczęścia potrzebne jest poznanie Boga i własnej duszy. Własna myśl jest faktem najpewniejszym. Wszystko jest nie pewne, oprócz tego że jestem i że myślę. We wnętrzu człowieka mieszka prawda.

Umysł od rzeczy poznaje lepiej prawdy wieczne. Uświadamia sobie prawdy ogólne i niezmienne. Jest jedynie odbiorcą prawd. Może przyjmować wiedzę, bez udziału ciała i zmysłów. Uznawał istnienie idealnego świata złączonego z Bogiem. Bóg udziela wiedzy drogą oświecenia (iluminacja). Umysł wtedy bezpośrednio widzi prawdę. Oświecenie jest nadprzyrodzone i jest dziełem łaski. Poznanie z udziałem bóstwa, jest poznaniem mistycznym. Przyjmował szereg stopni poznania. Uważał, że mamy świadomość istnienia prawd wiecznych, a one mogą istnieć tylko w Bogu, a więc Bóg istnieje. Dusza uświadamia sobie prawdy wieczne, a więc ma udział w wieczności, czyli jest wieczna.

Bóg stał się centrum myśli filozoficznej. Uznawał przewagę Boga nad stworzeniem i całkowitą zależność stworzenia. Ten teocentryzm doprowadza do przyjęcia przewagi duszy nad ciałem, a także przewaga uczucia i woli nad rozumem.

Bóg jest najwyższym bytem i istnieje z własnej natury. Świat mógłby nie istnieć. Jest też przyczyną powstania przemian każdego bytu. Bóg stworzył świat i ciągle podtrzymuje go w istnieniu. Bóg jest najważniejszym przedmiotem i przyczyną poznania. Poznanie przemijające nie ma takiej wartości, jak poznanie bytu absolutnego. Bóg jest najwyższym dobrem i przyczyną dobra. Przez dobro rozumiał należenie do Boga. Przyczyną i celem dążenia do prawdy jest Bóg. Cała etyka Augustyna oparta jest na Bogu.

Podtrzymuje on, platoński dualizm duszy i ciała, ale umieszcza go już w samym początku stworzenia. Dusza Adama została stworzona jako pierwsza i dopiero potem została złączona z ukształtowanym ciałem. Ciała wszystkich pozostałych ludzi, są wynikiem płodzenia. Biskup z Hippony akceptował jedność ciała i duszy, ale miał problem z jego zinterpretowaniem i odpowiednim zrozumieniem. Wiedział, że aby człowiek mógł żyć, musi posiadać jedno i drugie. W przypadku braku jednego z tych elementów, człowiek nie może istnieć. Pomimo łączenia duszy i ciała, to jednak dawał wyższą wartość i znaczenie duszy. Sam mówił tak o duszy: "[…] jest czymś lepszym od ciała". To zadaniem i dzięki duszy ciało zostaje ożywione i jako takie funkcjonuje w świecie. Bez duszy umiera. Augustyn nie traktuje ciała, jako więzienia duszy i cierpienia, ale też wyraźnie zaznacza fakt, nie bycia obrazem Boga. To dusza jest łącznikiem pomiędzy Bogiem, a człowiekiem. "Tak jak Bóg jest życiem duszy, tak dusza jest życiem swego ciała". Jednak, w ostatecznym analizowaniu Augustyn dokona utożsamienia człowieka z duszą: "A więc człowiek to rozumna dusza użytkująca śmiertelne ziemskie ciało".

Augustyn w kwestii człowieka całkowicie skupia się przy kwestii duszy, jakby ignorując jeszcze ciało. Ale przy wielu staraniach i często odpychaniu od siebie ciała, musi przyjąć teorię, że ciało również zostało stworzone przez Boga. Koncepcja jego duszy jest spirytualistyczna. Dusza jest substancją samoistną. Nie należy do ciała. Nie ma w sobie nic materialnego. Fakt ten dusza uświadamia sobie podczas "przedstawienia rzeczy cielesnych w obrazach". Dusza posiada funkcje: myśli, wolę i pamięć. Dusza jest doskonalsza od ciała, ponieważ bliższa Bogu. Jest nieśmiertelna i niezniszczalna. Wiedza o duszy jest pewna, dlatego lepiej znamy duszę, niż ciało. Dusza poznaje Boga, a ciało jej w tym przeszkadza. Rozkosz zmysłowa jest godna potępienia, ponieważ wzbudza pragnienie dóbr cielesnych, a także wywyższenia ich ponad dobra duchowe.

Naturę ludzką stanowi wola, a nie rozum, ponieważ rozum ma naturę bierną, a wola naturę czynną. Nawet w naturze Boga doszukiwał się pierwszeństwa woli. Dokonał przejścia od intelektualizmu do woluntaryzmu. Prawdę o Bogu możemy poznać przez wiarę, ponieważ poznanie rozumowe to przerasta. Nie chodzi tutaj o zastąpienie rozumu przez wiarę. One wzajemnie się uzupełniają. Nie jest wystarczające poznanie dobra, aby je czynić, trzeba je jeszcze pokochać. Tylko z miłości płyną dobre czyny.

Rozważając kwestie człowieka, również analizuje jego bycie w czasie. Problem czasu, był dla niego trudny do rozwiązania. Sam o tym tak pisał: "Póki nikt mnie o to nie pyta, wiem; gdy tylko jednak zechcę wyjaśnić pytającemu, nie wiem". Tę kwestię stara się rozwiązać na gruncie platońskim. Przyjmuje zmienność czasu, nawet uważa że jest to czysta zmienność. Wszystkie rzeczy, które nie podlegają zmianie, jak np. Bóg, są bezczasowe. W ich świecie nie ma czegoś takiego jak czas. One są wieczne. Poznanie tego co jest zmienne, jest możliwe jedynie poprzez to co jest niezmienne.

Wyróżnia się trzy fazy czasu: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Rzeczy istnieją jedynie w teraźniejszości. W przeszłości już nie istnieją, a w przyszłości jeszcze nie istnieją. W takim wypadku teraźniejszość zostaje sprowadzona do małej, nie dającej się określić, chwili. Jest to jednostka, która nie da się podzielić czasowo.

Augustyn nigdy nie wątpił w istnienie Boga. Wierzył nawet kiedy nie była nawrócony. "Zawsze wierzyłem, że istniejesz i że się o nas troszczysz, choć ani nie wiedziałem, co myśleć o Twej istocie, ani jaką drogą ku Tobie iść lub wracać". Był przekonany, że tylko wyjątki ludzi nie wiedzą o istnieniu Boga. Wiara i myślenie, są wystarczającym dowodem na istnienie Boga. Mimo to, starał się wykazać istnienie Boga za pomocą rozumu. Starał się wyżej wynieść wiarę, niż do tej pory miał ona znaczenie. Zrozumienie jest ściśle związane z wiarą. Sam na ten temat tak mówił: "[…] bo nie można nazwać znalezionym tego, w co się jako w nieznane wierzy". To rozum powoduje, że człowiek zostaje wyniesiony ponad zwierzęta, byty i życie. Rozum poprzez wejście w swoje wnętrze spotyka tam swoją prawdę, która jest wieczna i niezmienna. Ta Prawda, która jest wieczna i niezmienna, jest Bogiem. Dowód swój rozpoczyna od tego co jest niezaprzeczalne i nie do podważenia, czyli od ludzkiej egzystencji. Żaden człowiek na ziemi nie jest w stanie ogarnąć i pojąć Boga. Znacznie bardziej prawdziwe jest myślenie o Nim, niż wypowiadanie się o Nim: "[…] ale On jest bardziej prawdziwy niż to, co o Nim pomyślano". Zdaniem Augustyna, Bóg jest "jedynym niezmiennym bytem i istotą". Wszystko co jest na świecie dobre, to jest dobre przez Niego. Augustynowi bardzo zależało i bardzo mocno akcentował poszukiwanie Boga, ale Boga jako trwałej prawdy oraz ludzkiego celu, jakim jest dążenie do szczęścia. Pragnie ukazać i wskazać to, do czego człowiek został powołany i stworzony. Richard Heinzmann bardzo ciekawie pisze, że Augustyn "poprzez analogię pragnie dojść od samopoznania człowieka do poznania troistego Boga […]".

Cała etyka Augustyna, mimo że stworzona dla chrześcijaństwa i przez chrześcijanina, to jej fundamentem jest neoplatonizm. Każdy człowiek, bez wyjątku pragnie i dąży do szczęścia. Dążenie do szczęścia jest poszukiwaniem dobra. Drogą do szczęścia, jest uprawianie filozofii. Dla niego jest to jedyne źródło i racjonalne wytłumaczenie jej praktykowania. Poznanie i pragnienie wzajemnie się uzupełniają i są tożsame, tak jak wola z miłością. Augustyn nigdy do końca jasno i wyraźnie nie osądził, czym jest i na czym polega prawdziwe szczęście. Samo poszukiwanie szczęścia, czyli miłości, Augustyn rozpoczyna od tego co zewnętrzne, czyli poznania zmysłowego, a dopiero potem przechodzi i sprowadza to poznanie do wnętrza. Pragnienie jest to zdolność, której nie poddaje się żadnemu wartościowaniu. Wola która znajduje się w człowieku, jest darem od Boga, ale jest to dobro pośrednie, ponieważ człowiek może ten dar źle wykorzystywać i nim się posługiwać. Sam Bóg nie wie że człowiek będzie go źle wykorzystywał. Źródło zła na świecie widział w woli, która powodowała, że człowiek sprzeciwiał się miłości Boga, a zwracał się ku własnej miłości, która powodowała że źle czynił. Wtedy zaczął zastanawiać się, dlaczego ludzie częściej i chętniej zwracają się ku miłości własnej? Początek tej przyczyny leży w tym że Adam, pierwszy człowiek, popełnił grzech pierworodny, który od tamtej pory przechodzi na wszystkich ludzi.

Bez Boga niemożliwe jest działanie, poznanie i istnienie. Nic nie dzieje się w całej przyrodzie, bez udziału sił nadprzyrodzonych.

Cała wiedza Augustyna sprowadzała się do jednego przedmiotu:

  1. metafizyka - Bóg jako jedyny byt i prawda
  2. teoria poznania - Bóg jako źródło poznania
  3. etyka - Bóg jako jedyne dobro i piękno
  4. religia - Bóg jako osoba wszechmocna i pełna miłości

Istotą Augustyna była nieskończoność Boga. Świat jest, przy takim rozumieniu, nicością. Bóg nie tylko jest nieskończony, ale jest również osobą. Świat Augustyna jest wolnym dziełem woli Bożej. Był wykonany wedle planu.

Idee są to formy lub zasady rzeczy, które są trwałe i niezmienna, znajdują się w umyśle Boga. Jest to chrześcijański platonizm.

W Bogu istnieje idealny wzór realnego świata. Z czasem koncepcję tę nazwano egzemplaryzmem.

Zgodnie z teorią Augustyna, Bóg wyznaczył granice rzeczywistości. I w tej ograniczonej rzeczywistości powołał do istnienia rzeczy, których istnienie jest podległe hierarchii.

W swojej myśli czerpał głównie z filozofii Platona i Plotyna. Byli to jego ojcowie duchowi. Ale jednak ta wierność, nie mogła być wierna i pod każdym względem, chociażby dlatego, że Augustyn był chrześcijaninem. W związku z tym, nie mógł zaakceptować platońskiej doktryny początku świata. Zgodnie z teorią myśli chrześcijańskiej świat został stworzony z niczego (creatio ex nihilo). Zgadzał się z teorią, że niebo i ziemia powstały z chaosu, ale chaos został stworzony przez samego Boga. Augustyn mówił, że: "wszystko, co jest, na ile ma byt, ma go od Boga". Stworzenie świata jest dziełem słowa, które Bóg wypowiada nieustannie. Kiedy wypowiada słowa na zewnątrz, a nie wewnątrz boskiego dialogu, wtedy ma moc tworzenia i powoływania rzeczy do istnienia.

Według niego istnieją dwa równoległe światy:

  1. idealny - w Bogu
  2. realny - wykonany w czasie i przestrzeni

Wszystkie rzeczy istnieją najpierw w umyśle Boga. Właśnie tam zaczyna się ich początek. W ten sposób Augustyn przekształcił platońską teorię idei, w chrześcijańską teorię stworzenia świata i rzeczy.

Świat jest dziełem Boga i dlatego jest dobry. Wszystko na świecie jest cudem. Nie dostrzegamy tego, ponieważ jesteśmy przyzwyczajeni.

Tezy obrony doskonałości stworzenia:

  1. zło nie należy do przyrody, ale jest dziełem wolnych stworzeń
  2. zło jest brakiem dobra, dlatego nie jest realne
  3. zło nie psuje harmonii świata, ale jest dla niej potrzebne

Apokatastaza - zło jest przejściowe i zniknie z końcem świata, źli będą nawróceni (przypuszczenia Orygenesa i Grzegorza).

Dobro pochodzi od Boga, a zło od człowieka. Dobro przynależy łasce, a zło przyrodzie. Dobrym jest się dzięki łasce. Łaska jest człowiekowi dana darmo. Człowiek bez łaski nie może dobrze czynić, nie może też na nią zasłużyć - jest to daleko idący supranaturalizm.

Łaska jest przyczyną podzielenia ludzkości na dwie kategorie:

  1. zbawionych
  2. potępionych

Rzym za upadek swojego państwa obwiniał chrześcijaństwo. Rozróżnienie państw na dwie grupy, według Augustyna nie jest ograniczone do ludzi. Fundamentem jest tutaj decydowanie aniołów. Bardzo ciekawą myśl podsuwa biskup z Hippony, kiedy mówi że ludzi zbawionych będzie tylko tyle ile jest upadłych aniołów. Ani mniej, ani więcej. W takiej sytuacji, czyżby myślał że zbawić może się jedynie ograniczona liczba ludzi? "Tak też założone zostały poprzez dwa rodzaje miłości dwa państwa: ziemskie przez miłość własną, która się wzmogła aż do pogardy Boga, niebieskie przez miłość Boga, która aż do pogardy siebie się wznosi". Ruch okrężny, czyli ciągłe, cykliczne powracanie do początku, coś jak reinkarnacja, jest niemożliwe w żaden sposób do pogodzenia z nauką chrześcijańską. Augustyn na ten temat mówi jasno i wyraźnie: "Bo raz tylko Chrystus umarł za nasze grzechy… a my po zmartwychwstaniu wiecznie będziemy przy Panu". Augustyn nigdy nie podważał teorii, nawet więcej zgadzał się z nią, że człowiek jest jednostką społeczną. Zgodnie też z jego teorią, państwo nie powinno być utożsamiana i na równie stawiane z "państwem ziemskim". W takim wypadku, państwo jest czymś pośrednim. Jest zdania, że państwo jest pewną grupą ludzi, którzy zgadzają się ze sobą w jakiejś kwestii, mają wspólny cel i dążenie, które w grupie tej realizują. A więc państwo jest wynikiem i owocem pewnego postawionego sobie celu. Pomimo tego, że Augustyn radykalnie zaznacza oddzielenie państwa od "państwa ziemskiego", to występuje między nimi pewne podobieństwo: "Między obydwoma państwami istnieje zgodność w sprawach należących do przemijającego życia".

Augustyn dzieli świat na sześć okresów. Okres szósty zaczyna się z przyjściem Chrystusa na świat.

Wyróżnia dwa rodzaje światów:

  1. państwo Boże - civitas Dei - ci którzy idą z Bogiem
  2. państwo ziemski - civitas terrena - ci którzy sprzeciwiają się Bogu

Augustyn filozofię i teologię uważa za jedność. Wiara chrześcijańska jest najwyższą filozofią i prawdziwą mądrością. Jego nawrócenie było przedłużeniem badań i dociekań filozoficznych. Rozum jest jedyną drogą do Boga. Jego myśl intelektualna nie przedstawia nowego celu. Jest to stary, pochodzący ze starożytności cel. Ale dał i wskazał nową drogę do tego celu. Wiara nie jest, a przynajmniej nie powinna być, ślepym poddaniem się, ale powinna być konsekwencją analizy rozumu i zrozumienia.

Za neoplatonizmem, przyjmuje prawdę, która jest wieczna, niezmienna, jak również konieczna. Augustyn lokalizuje prawdę we wnętrzu człowieka i tam zaleca jej poszukiwać i tam ją odkrywać. Podstawą i fundamentem w poznaniu prawdy, jest Bóg. W poznaniu tym przyjmuje iluminację, chociaż nigdy tego nie sprowadził do systemu. Augustyńska iluminacja polega na działaniu Boga na ducha. To z wnętrza, z naszej prawdy, przychodzi prawdziwe poznanie, a nie z zewnątrz. A prawdą tą jest Jezus Chrystus, czyli Logos.

Zrywa z greckim obiektywizmem i intelektualizmem. Wola ma pierwszeństwo przed rozumem. Prawda z jednej strony była przywilejem Kościoła, a z drugiej była darem nadprzyrodzonym. Ciało nie było złem, ponieważ było dziełem Boga, ale pożądliwość cielesna była źródłem zła.

Był najbardziej wpływowym myślicielem chrześcijańskim. Nowy typ filozofii chrześcijańskiej dał w XIII w. Tomasz z Akwenu. Za jego życia wystąpił przeciw supranaturalizmowi Pelagiusz. Również Tomasz wystąpił przeciw czystemu augustynizmowi. Kościół stanął po stronie tomizmu.