William Szekspir (1564-1616) to jeden z największych dramaturgów. Żyjący w Londynie aktor "The Globe", wpłynął na rozwój całego nowożytnego teatru. Największy przedstawiciel dramatu elżbietańskiego. Autor tzw. kronik historycznych lub królewskich - cyklu dramatów z historii Anglii (np. "Król Jan", "Ryszard II", "Henryk IV"), tragedii rzymskich ("Juliusz Cezar", "Antoniusz i Kleopatra"), komedii (np. "Poskromienie złośnicy"), a przede wszystkim genialnych dramatów ("Romeo i Julia", "Hamlet", "Makbet", "Otello"). Właśnie w dramatach mistrzowsko połączył zmysł obserwatora, psychologa ludzkiej duszy i kunszt literacki. To one zapewniły mu po dziś dzień wielką sławę. Są po prostu ... arcydziełami, łączą uniwersalną treść i wysoką formę.

Janina Sokołowska w swoich "Sporach o barok" podkreśliła, że Szekspir "dostrzegł w człowieku przede wszystkim tragiczne przemieszanie pierwiastków dobra i zła". Tacy są jego bohaterowie. Tacy jesteśmy my sami, stąd niegasnące zainteresowanie twórczością renesansowego dramaturga.

Każdy z wielkich bohaterów Szekspira jest ważny, ukazuje kolejną prawdę o ludzkiej naturze: uosabia nadmierne ambicje, zazdrość, jest targany wielkimi namiętnościami, sprzecznymi uczuciami., zmaga się z cierpieniem.

Szekspirowscy bohaterowie są skomplikowani, sprzeczni. Na ich upadek wpływają inni ludzie, zdarzenia losowe, własne cechy charakteru. Ich tragizm jest ponadczasowy. W dramatycznych losach literackich postaci możemy odnaleźć nasze własne doświadczenia, przemyślenia, klęski, zmagania z losem.

Bohaterowie "Hamleta", "Makbeta", "Otella", "Romea i Julii" jednocześnie przerażają i zachwycają, ale wciąż są popularni.

Tragiczne może być już samo życie. Samotność, bieda, choroby, niezrozumienie przez innych, losowe dramaty - od zawsze towarzyszą człowiekowi. Szczególnie bolesna może być nadwrażliwość, szlachetność, niezgoda na świat.

Szekspir z wielkim artyzmem analizuje ten "ból istnienia". Duński książę Hamlet, tytułowy bohater dramatu to

człowiek szlachetny, moralny, uczciwy. Jest wrażliwy, więc głęboko rani go życie: inni ludzie, los. Jest czuły, ale kapryśny, niedojrzały, zdolny do okrucieństwa. Umie logiczne, rzeczowo myśleć i oceniać fakty, a jednocześnie cierpi na melancholię. Towarzyszą mu zagubienie, niezdecydowanie, apatia.

Jego słynne pytanie: "Być - albo nie być" zadaje sobie chyba każdy człowiek. Hamlet pyta dalej:

"czy dla umysłu godniej jest znosić

strzały i razy nieprzytomne losu -

czy też wystąpić czynnie przeciwko morzu nieszczęść

i poprzez opór skończyć z nim".

Wybiera drugie rozwiązanie. Chce pomścić zmarłego ojca. A przecież zbrodnia jest sprzeczna z jego szlachetną naturą. W tym konflikcie leży źródło jego klęski.

Po spotkaniu z Duchem, przybiera maskę szaleńca. W ten sposób chowa się przed światem i samym sobą.: "W tym szaleństwie jest metoda".

O istnieniu Ducha wie tylko przyjaciel Hamleta, Horacy. To on do końca pomaga księciu.

Hamleta zaślepia jednak nienawiść. Można ją częściowo usprawiedliwić rozpaczą, lecz dalsze działania bohatera budzą sprzeciw. Okrucieństwo wobec matki, stryja i Ofelii - to droga, którą kroczy Hamlet. Postawę wobec rozwiązłej Gertrudy czy mordercy - Klaudiusza - można zrozumieć. Okrucieństwo wobec Ofelii nie znajduje usprawiedliwienia. Książę radzi zakochanej dziewczynie: "Idź do klasztoru. Po co masz rodzić grzeszników. (....) A jeśli musisz wyjść za mąż, wybierz idiotę (...) Idź do klasztoru!"

W czasie przedstawienia "Zamordowanie Gonzagi", bohater bacznie obserwuje stryja. Już wie, że to jest on mordercą. Zabił mu ojca i podstępnie zdobył tron. Dlatego stacza z nim walkę. Ostatecznie ginie, raniony przez Klaudiusza zatrutym mieczem.

Hamlet to jednocześnie marzyciel, idealista, ale i praktyk, człowiek rozsądny i trzeźwo myślący.

Nie zabija modlącego się stryja. Powód nie jest do końca znany: czy jest to niechęć wobec przemocy, czy też obawa że modlitwa uchroni zbrodniarza przed potępieniem:

"Gdybym go zabił teraz, kiedy skruchą

Oczyszcza duszę (...)

Nie. Czekaj, mieczu, sposobniejszej pory".

Hamlet to człowiek o wielkim sercu i rozumie, a jednak przegrał. Przegrał moralnie: walcząc ze zbrodniarzem - sam popełnia zbrodnie. Zginął: wierząc w ideały podjął otwartą walkę. Wódz Fortubras po śmierci Hamleta, podkreśla jego przywódcze zdolności: "Byłby był wzorem królów się okazał / Dożywszy berła".

Hamlet uosabia tragizm władcy i człowieka.

Równie uniwersalną wymowę ma "Makbet" , nazywany często "dramatem ludzkich ambicji". Tytułowy bohater jest krewnym szkockiego króla Dunkana. Poznajemy go jako człowieka prawego, szlachetnego, odważnego wodza. Ambicja i żądza władzy prowadzą do tragicznej zmiany. Makbet zabija Banka i żeni się z okrutną kobietą, lady Makbet. Odtąd razem dążą do władzy, wspólnie krocząc drogą zbrodni. Jako morderca i tyran nie ma Makbet litości dla poddanych. Okrucieństwem próbuje zagłuszyć wyrzuty sumienia. Jego oszalała żona umiera. Być może popełnia samobójstwo, bo nie może znieść wyrzutów sumienia. Ginie również Makbet. Na długo przed śmiercią fizyczną, zagubił on swoje człowieczeństwo. I w tym leży największy dramat bohatera. W "Makbecie" Szekspir udowadnia, że zło rodzi zło, jedna zbrodnia - wywołuje następną, a ludzka ambicja, żądza władzy mogą doprowadzić do wielkich dramatów.

Dramat człowieka i władcy jest również tematem kroniki historycznej "Ryszard II". Tytułowy bohater to postać historyczna - władca Anglii w latach 1377-1399. Wnuk słynnego Edward II z dynastii Plantagentów skończył w więzieniu, gdzie zmarł, prawdopodobnie zamordowany. Uważał, że jako król powinien posiadać nieograniczoną władzę. To żądanie doprowadziło do jego detronizacji i uwięzienia.

Tragiczna postać władcy posłużyła Szekspirowi do napisania sztuki pt. "Ryszard II". Literackiemu bohaterowi brakuje mądrości. Potrafi pięknie i mówić, lamentować, ale nie umie podejmować koniecznych decyzji. Nie rozstrzygnął sporu pomiędzy Henrykiem Bolingbroke a diukiem Norfolku, co spowodowało jego klęskę. Jego stryjeczny brat Henryk usuwa władcę z tronu (król sam wyznaczył go swoim następcą).

Ryszard - to poeta, aktor, artysta. Uważa, ze życie to teatr, w którym śmierć pozwala mu "na przeciąg krótkiej sceny być monarchą".

Hamlet - to książę - filozof, Ryszard - król-poeta, Makbet - ofiara własnych ambicji. Żaden z nich nie jest dobrym władcą, żaden - szczęśliwym człowiekiem

A radość życia może zapewnić spełniona miłość. W dramatach Szekspira jest ona jednak zwykle tragiczna, niespełniona. Romeo i Julia - tytułowi bohaterowie dramatu, kochankowie należący do zwaśnionych rodów Capulletich i Monteccich. I właśnie ta wielowiekowa nienawiść ich rodzin doprowadziła do tragedii:

"Dwoje kochanków przez gwiazdy wyklętych,

Którzy gnębieni do ostatniej chwili

W grobie zamknęli spór ojców zacięty".

Przyczyną miłosnych dramatów bardzo często jest zdrada, Otello i Desdemona - są jej ofiarami. Wybitny wódz, prawy człowiek, któremu - jak dotąd - obca była zazdrość, poślubił córkę weneckiego senatora Brabancja. Otella i Desdemonę łączy prawdziwa, głęboka miłość. Na drodze ich szczęścia staje cyniczny, zepsuty chorąży Jagon. Nie może pogodzić się z sukcesami dowódcy, z awansem Kasja, a przede wszystkim ze szczęściem kochanków. Dlatego rozpoczyna swój - jak mówi - "szatański plan". Wmawia Otellowi, że Desdemona zdradza go z Kasjem. Rozbudza jego zazdrość, która - jak mówi Emila, żona Jagona - "nie pyta o powód", ale jest "potworem, który się płodzi sam w sobie i sam się lęgnie".

To zazdrość doprowadziła do śmierci głównych bohaterów. Zazdrosny Otello "stracił władzę nad sobą": udusił żonę, a sam popełnił samobójstwo. Cyniczny Jagon - jak sam przyznaje - złowił łatwowiernego głupca". Otello uwierzył w zdradę Żony, kiedy ujrzał podarowaną jej chusteczkę w namiocie Kasja. Położył ją tam oczywiście sprawca intrygi.

Dzisiaj "Otello" może się wydawać sztuką nieco naiwną. Forma utworu przypomina średniowieczny moralitet. Jednak przesłanie utworu pozostaje aktualne i niezmienne: zazdrość zaślepia człowieka, niszczy życie.

Szekspir to doskonały artysta i psycholog ludzkiej duszy. W swoich dramatach przedstawia uniwersalne problemy: dążenie człowieka do władzy, nadmierną ambicję, zazdrość, itp. Dlatego jego sztuki do dziś cieszą się powodzeniem.