Sejm Czteroletni został zwołany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a zgodę na jego obrady wyraziła caryca Katarzyna II. Sejm obradował w Warszawie od 6.10.1788r. do 29.05.1792r. Główną przyczyną jego zwołania było wyrażenie zgody na udział polskiego korpusu posiłkowego w wojnie między Rosją a Turcją.

Marszałkami Sejmu zostali S. Małachowski i K.N. Sapieha, którzy stanęli również na czele konfederacji. W wyniku złożonej przez H. Bucholtza oferty sojuszu między Polską a Prusami, Sejm wystąpił z żądaniem wycofania z Polski rosyjskich wojsk. Do ważniejszych uchwał zaliczyć można m.in. zwiększenie liczebności armii do 100 tys. żołnierzy, odebranie władzy nad wojskiem hetmanom oraz likwidacja Rady Nieustającej. Powołano także Komisję wojskową, która sprawować miała nadzór nad armią oraz wprowadzono nowe podatki. Jednym z nich była dziesięcina, czyli ofiara dziesiątego grosza, którą pobierano z majątków kościelnych oraz szlacheckich.

W 1790r. zmieniła się sytuacja międzynarodowa, ponieważ coraz bardziej realne było niekorzystne dla Polski porozumienie Rosji i Prus.

W nowym układzie sił większość w Sejmie zdobyło Stronnictwo Patriotyczne. Wtedy też uchwalono ustawę, która zabroniła brania udziału w sejmikach drobnej szlachcie, czyli gołocie. Ważną decyzją było przyjęcie prawa, które ustanawiało zasady ustrojowe miast królewskich.

Jednak najbardziej znaczącym aktem Sejmu Czteroletniego było uchwalenie pierwszej w Europie i drugiej po Stanach jednoczonych konstytucji, która wprowadzał szereg reform w państwie.

Konstytucja, uchwalona 3.05.1791r., opierała się na prawie o sejmikach (2402.1791r.) oraz na prawie o miastach królewskich (18.04.1791r.). W kwestiach ustrojowych ustawa zasadnicza nadal sankcjonowała ustrój stanowy, do którego wprowadzała jednak modyfikacje. Przede wszystkim zmniejszono możliwość wpływania magnaterii na wybór króla, a szlachtę nieposiadającą pozbawiono prawa brania udziału w sejmikach. Zostało utrzymane poddaństwo chłopów, ale szlachta straciła swoją władzę, ponieważ poddani zostali wzięci "pod opiekę prawa i rządu krajowego". Szlachta nie mogła więc już sama decydować o unieważnieniu umowy z chłopami odnośnie zamiany pańszczyzny na czynsz.

Państwo polskie zostało scentralizowane, a odrębności istniejące między Polską a Litwą zostały zniesione poprzez wprowadzenie jednolitego skarbu, wojska i rządu. Konstytucja 3 Maja wprowadzała katolicyzm jako religię panującą, ale państwo miało tolerować inne uznawane przez nie religie. Wprowadzony został Monteskiuszowski podział władzy. Władza ustawodawcza należeć miała do dwuizbowego sejmu złożonego z przedstawicieli miast oraz szlachty posiadającej. Rola senatu została zmniejszona. Zniesiono liberum veto, zakazano tworzenia konfederacji i powoływania się na instrukcje poselskie. Decyzje w sejmie miały być podejmowane większością głosów. Długość kadencji ustalono na dwa lata, a posiedzenia miały być zwoływane doraźnie w miarę potrzeby. Co 25 lat planowana była zmiana postanowień Konstytucji. Władzę wykonawczą powierzono królowi oraz Straży Praw, w skład której wchodzić mieli prymas oraz ministrowie: spraw wewnętrznych, skarbu, wojny, policji i interesów zagranicznych. Ministrowie, mianowani przez króla, byli odpowiedzialni przed sejmem za swoje decyzje. Monarcha stał na czele Straży, dysponował prawem nominowania ministrów, biskupów, senatorów, a także oficerów i urzędników. W czasie wojny by naczelnym dowódcą w armii. Po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego zniesiono wolną elekcję i ponownie wprowadzono dziedziczenie. Jedynie w wypadku wymarcia całej rodziny królewskiej, szlachta miała za zadanie wybrać kolejną dynastię panującą.

Konstytucja wprowadzała reorganizację w sądownictwie. Zapowiadała powstanie sądów miejskich i ziemnych, które miały stale obradować oraz zwierzchniego Trybunału Koronnego i sądu asesorskiego.

Niestety próby reformy państwa zostały przerwane w 1792r. Główną przyczyną było zawiązanie się konfederacji targowickiej oaz wkroczenie do Polski rosyjskich wojsk. Mimo to Konstytucja 3 Maja uznawana jest za wielkie osiągnięcie, gdyż wprowadzała szansę na rozwój państwa, poruszała kwestię wolności i praw człowieka oraz regulowała sposób organizacji władz państwowych. Do jej dorobku odwoływały się następne pokolenia należące do różnych opcji politycznych.