I rozbiór Polski - 1772 r.

W wyniku pierwszego rozbioru Rzeczpospolita straciła na rzecz Rosji, Prus i Austrii część swoich ziem oraz zamieszkującą je ludność. W granicach trzech zaborców znalazły się następujące ziemie polskie:

Rosja - ziemie pomiędzy Dźwiną, Drucią i Dnieprem. Tereny te stanowiły razem 92 tys. km2. Mieszkało na nich 1,3 mln ludzi.

Prusy - województwo chełmińskie (oprócz Torunia i Gdańska), malborskie i pomorskie, Warmia, obszar nad Gopłem i Notecią. Całość tych pruskich nabytków terytorialnych liczyła 36 tys. km2, zamieszkanych przez 580 tys. osób.

Austria - południowa część województwa sandomierskiego i krakowskiego, prawie całe województwo ruskie (oprócz ziemi chełmskiej) i bełskie. Był to obszar około 83 tys. km2, zamieszkany przez 2,6 mln ludzi.

Państwa zaborcze zażądały od polskiego sejmu zatwierdzenia tego rozbioru. Przeciw okrojeniu Rzeczypospolitej protestował król Stanisław August Poniatowski, który próbował wpłynąć na inne dwory europejskie. Na samym posiedzeniu sejmu ratyfikacji traktatu rozbiorowego w dramatyczny sposób sprzeciwili się niektórzy posłowie, w tym zwłaszcza T. Rejtan. Mimo to wraz z traktatem rozbiorowym sejm ratyfikował inne, niekorzystne dla Rzeczypospolitej, układy handlowe i gospodarcze. Zawiązany pod węzłem konfederacji sejm przeprowadził także pewne reformy struktury władzy w państwie - powołana została Rada Nieustająca, wprowadzono reformy w dziedzinie skarbu, powiększono stan liczebny wojska do 30 tys. żołnierzy. Bardzo istotne było utworzenie Komisji Edukacji Narodowej (KEN).

II rozbiór Polski - 1793 r.

Do drugiego rozbioru Polski doszło po przegranej przez Polskę wojnie z Rosją w 1792 r. Celem tej wojny była obrona Konstytucji 3 Maja. Król Stanisław A. Poniatowski na żądanie Katarzyny II zaniechał walki i przystąpił w VII.1792 r. do konfederacji targowickiej. Decyzji króla sprzeciwili się niektórzy działacze stronnictwa patriotycznego i zwolennicy reform, którzy jakiś czas później opuścili Polskę. 23 stycznia 1793 r. Rosja i Prusy zawarły nową konwencję rozbiorową. W celu jej zatwierdzenia zwołano sejm do Grodna w 1793 r. Sejm ten, na którym większość stanowili uczestnicy konfederacji targowickiej ratyfikował rozbiór, a zatem następujące cesje terytorialne:

Rosja - ziemie Ukrainy i Białorusi po linię rzek Druja-Pińsk-Zbrucz. Obszar ten liczył około 280 tys. km2 oraz 3 mln ludzi.

Prusy - Toruń i Gdańsk, województwo poznańskie, gnieźnieńskie, kaliskie, łęczyckie, sieradzkie, inowrocławskie, płockie, brzesko-kujawskie, ziemię dobrzyńską, na wschodzie część województwa mazowieckiego i rawskiego. Nabytki te liczyły około 58 tys. km2; zamieszkiwał je około 1 mln ludzi.

III rozbiór Polski - 1795 r.

Do trzeciego rozbioru Polski doszło po upadku powstania kościuszkowskiego w 1794 r., w którym Polacy próbowali przeciwstawić się rozbiorom. Rozbiór ten doprowadził do likwidacji Rzeczypospolitej i wymazania państwa polskiego z mapy Europy. Po długich rokowaniach państwa zaborcze uzgodniły 24 października 1795 r. jak ma przebiegać podział ziem Rzeczypospolitej:

Rosja - pozostałe ziemie ukraińskie, białoruskie, litewskie, czyli obszar położony na wschód od linii rzeki Bug i Niemirów-Grodno. Do Rosji wcielono zatem obszar liczący około 120 tys. km2, zamieszkany przez 1,2 mln ludzi.

Prusy - reszta Mazowsza (z Warszawą) i Podlasia, skrawki Małopolski i Żmudzi. Było to łącznie 55 tys. km2; mieszkało na tym obszarze około 1 mln osób.

Austria - pozostała część Małopolski (między Pilicą a Bugiem) z Krakowem oraz część Mazowsza i Podlasia. Powierzchnia tych ziem wynosiła około 47 tys. km2; w granicach Austrii znalazło się około 1,2 mln polskiej ludności.

Niedługo później król Stanisław A. Poniatowski został wywieziony przez Rosjan do Grodna, gdzie abdykował. Stało się to 25 listopada 1795 r. Ostateczną konwencję rozbiorową (tzw. konwencja petersburska) podpisano w 1797 r. w Petersburgu. Trzej zaborcy Polski zobowiązali się, że nie będą nigdy używać w swej tytulaturze nazwy Królestwo Polskie. Uregulowano ponadto kwestię zarówno długów Rzeczypospolitej, jak i samego króla Poniatowskiego.