Osobą odpowiedzialną za powstanie Królestwa Polskiego był car Rosji. Jego decyzja była sprzeczna ze stanowiskiem dworu w Petersburgu nie chcącego dopuścić do jego powstania a także ze stanowiskiem pewnych państw biorących udział w Kongresie Wiedeńskim. Część z nich nie chciała się zgodzić na przywrócenie państwa polskiego nawet pod taką postacią. Pomiędzy Królestwem Polskim (zwane też Kongresowym) a Rosją miała istnieć unia personalna, w myśl której każdy car miał być równocześnie królem Polski. Jego uprawnienia były szerokie i obejmowały prawo do kierowania władzą wykonawczą, decydowania kto obejmie ważne stanowiska w państwie, mógł występować z propozycjami ustaw, a także wetować decyzje sejmu. Ostatnim prawem była możliwość zmieniania konstytucji. Car nie musiał przebywać na terenie Królestwa, w jego zastępstwie rządził namiestnik, również obdarzony szerokimi kompetencjami. Polityka zagraniczna obu państwa miała być wspólna. Oprócz króla/namiestnika w Królestwie Kongresowym istniała Rada Stanu, która była organem pomocniczym. Z jej członków wybierano Radę Administracyjną czyli rząd Królestwa. W jej skład wchodziły następujące ministerstwa: ministerstwo przychodów i skarbu, ministerstwo spraw wewnętrznych i policji, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, ministerstwo sprawiedliwości, ministerstwo wojny. Królestwo Polskie posiadało własny sejm składający się z dwóch izb lecz zależało od niego niewiele. Mógł jedynie podejmować uchwały przedstawiana przez króla, zatwierdzać budżet oraz kontrolować prace rządu. Posiedzenia sejmu zwoływane były co dwa lata i trwały 30 dni. Sejm i Senat Królestwa Kongresowego przypominały instytucje stworzone przez Napoleona dla Księstwa Warszawskiego. W sejmie zasiadało 128 posłów, 77 z nich pochodziło ze stanu szlacheckiego a resztę stanowili mieszczanie. Język polski pozostał językiem urzędowym a urzędy dalej sprawowali Polacy. Mieszkańcy Królestwa mieli zagwarantowane w konstytucji prawa do: wolności osobistej, własności prywatnej, swobody poruszania się po terenie państwa, wolności wyznawania religii i druku, co nie dotyczyło jednak ludności żydowskiej. Prawa te jak i sama konstytucja były czymś niezwykłym w dziewiętnastowiecznej Europie, gdyż dawała ludziom prawa większe nawet niż te obowiązujące we Francji gdzie znacznie mniej ludzi obdarzonych było prawem wyborczym. Jednakże wielu z postanowień zapisanych w konstytucji nigdy nie wprowadzono w życie. Trudno sobie wyobrazić by car Rosji, posiadający w niej władzę absolutną, pozwolił na jej ograniczanie w państwie takim jak Polska. Cześć zapisów została zawieszona przez Cara, który mógł interpretować konstytucje, a inne w ogóle nie weszły w życie. Królestwo Polskie obejmowało powierzchnie liczącą 127,000 km2 i w roku powstania liczyło sobie około 2 miliony mieszkańców, która to liczna podwoiła się w przeciągu następnych 15 lat. Rolnictwo w Królestwie nie zostało zmodernizowane i nadal istniała pańszczyzna i stosowano trójpolówkę. W wyniku tego polskie zboże nie mogło konkurować ze zbożem importowanym z innych krajów ze względu na zbyt wysoką cenę. W rezultacie jego produkcja spadła. Dobrze rozwijała się za to hodowla owiec a także produkcja ziemniaków. Duża dostępność ziemniaków przyczyniła się do rozwoju gorzelnictwa. Produkcja alkoholu lokowana była głównie na wsiach. Jako, że gorzelnie były dobrym źródłem zysku, właściciele dworów starali się by powstawały one w ich posiadłościach. Alkohol wyprodukowany w gorzelni należącej do właściciela majątku sprzedawany był lokalnych karczmach zaś zyski ze sprzedaży szły do dworu. Ofiarami przemian zachodzących w Królestwie Polski byli chłopi, którzy choć mieli zagwarantowaną w konstytucji wolność osobistą to nie mówiła ona nic o prawie do ziemi. Właściciele majątków pragnęli by w Polsce nadal obowiązywała pańszczyzna. I tak, w 1818 roku doszło do podporządkowania chłopów właścicielom majątków przez uczynienie tych ostatnich wójtami. Pełniąc tą funkcje mieli prawo skazać chłopa na karę grzywny, aresztu lub chłosty. By zwalczyć tą sytuacje rząd wystąpił z propozycją zamiany pańszczyzny na czynsz lecz nie spotkało się to z ciepłym przyjęciem. Zdarzały się bunty chłopów i ich wystąpienia przeciw szlachcie. Rząd walczył z nimi przez stosowanie wobec nich surowych kar i określał ich mianem burzycieli porządku. Dzięki temu bunty chłopskie nigdy nie ogarnęły całego kraju mając zawsze wymiar lokalny. Drugą ważną gałęzią gospodarki był przemysł w którym zaszły znaczne zmiany. Posiadający prawo do wolności osobistej chłopi udawali wsie udawali się do miast gdzie starali się znaleźć pracę. Zapewniali w ten sposób siłę roboczą dla nowo powstających fabryk. Wdrażano nowe rozwiązania techniczne i unowocześniano istniejące zakłady. Zaczęto stosować maszyny parowe. Rząd starał się rozbudować przemysł i zachęcał inwestorów z zagranicy do budowania fabryk w Królestwie. Inwestorzy przywozili ze sobą także nowinki techniczne. Zanim przemysł Królestwa Polskiego rozwinął się w wystarczającym stopniu by zaspokoić wewnętrzny popyt, wiele towarów importowano z Prus.

Gdy ministrem skarbu Królestwa Polskiego został mianowany Ksawery Drucki-Lubecki, wystąpił on z propozycją powiązania gospodarek Królestwa i Rosji. W roku 1822 Królestwu przyznano autonomie celną. Korzystając z niej, rząd zaczął wojnę celną z Prusami. Rozpoczęła się ona od prób ograniczenia importu towarów z Prus przez nałożenie na nie ceł przez Druckiego-Lubeckiego który prowadził politykę protekcjonistyczną. W odpowiedzi Prusy zwiększyły cło na zboże z Polski. Ostatecznie jednak zwyciężyło Królestwo któremu udało się ograniczyć napływ towarów z Prus przy jednoczesnym zmniejszeniu ceł nałożonych na polskie zboże. Na polecenie ministra finansów przeprowadzono reformę skarbowości, zwiększono ściągalność podatków i zaczęto oszczędzać. Udało mu się w ten sposób doprowadzić do równowagi w budżecie. Dzięki temu Królestwo Polskie mogło brać pożyczki a także inwestować w przemysł. Rząd starał się zachęcić specjalistów do przybywania do Królestwa i zakładania na jego terenie fabryk. Mieli oni zapewnione dobre warunki do inwestowania i osiedlania się na terenie państwa. W celu zwiększenie konkurencji w gospodarce zlikwidowano przymus cechowy. W wyniku tych działań rozwinął się przede wszystkim przemysł bawełniany, sukienniczy i włókienniczy. Nie były one rozłożone równie w kraju. Centrum przemysłu włókienniczego było Mazowsze i kaliskie, które to regiony były najsłabiej uprzemysłowionymi częściami kraju. W Łodzi usytuowało się centrum nowego przemysłu: bawełnianego. Ilość produkowanych tkanin bawełnianych zwiększyła się pięciokrotnie. Koncentracja produkcji spowodowała trudności w dystrybucji gotowych produktów. By miały jak dotrzeć do konsumentów w różnych częściach kraju potrzebna była rozbudowa sieci komunikacyjnej. Rząd rozpoczął inwestować w rozwój dróg, których stworzono ponad 1000 kilometrów w ciągu piętnastu lat. Oprócz dróg inwestowano w rozwój komunikacji wodnej, między innymi budując Kanał Augustowski. Nowa droga wodna pozwalała na ominięcie Prus podczas transportu towarów do Bałtyku. Towary mogły być tańsze gdyż znikała potrzeba płacenia ceł. W ciągu piętnastu lat istnienia Królestwa eksport towarów uległ potrojeniu. W 1828 z inicjatywy ministra finansów powstał Bank Polski.

Powstanie Królestwa Polskiego jak również stosunek cara do tego państwa wywoływały liczne kontrowersje w Rosji. Aleksander I był krytykowany za samą zgodę na odtworzenie Polski, nawet w tej postaci. Ponadto niektórzy Rosjanie, zwłaszcza feudałowie, uważali, że konstytucje należało wprowadzić najpierw w Rosji a dopiero później w podległych jej państwach. Zgodnie z postanowieniami zamiast nieobecnego cara w Królestwie rządził namiestnik, którym został Józef Zajączek, w przeszłości republikanin i zwolennik jakobinizmu. Drugą najważniejszą osobą w państwie był pełnomocnik cara, choć urząd tego rodzaju nie był przewidziany w konstytucji. Pełnomocnikiem został mianowany Mikołaj Nowosilcow, człowiek bardzo niechętny Polakom a ponad to sympatyk silnej władzy i przeciwnik jakiejkolwiek formy liberalizmu. Starał się osłabić pozycje Królestwa Kongresowego poprzez uczynienie cara nieufnym w stosunku do Polski i Polaków. Wysoką pozycją w Królestwie cieszył się brat cara, Konstanty w rękach którego spoczywała właściwa władza. Pełnił on funkcje naczelnego wodza i wprowadził w wojsku wiele swoich rozwiązań. Między innymi przywrócenie kary chłosty i surową dyscyplinę. Mimo prób zdobycia zaufania Polaków, odnosili się oni do niego z nieufnością. Zwłaszcza żołnierze pamiętający czasy Napoleona i Księstwa Warszawskiego oraz stosunków w wojsku które wtedy panowały nie lubili go. Niektórzy oficerowie rezygnowali ze służby. Natomiast Konstanty był zadowolony a wręcz dumny ze swego wojska. Mówi się, że podczas Powstania Listopadowego cieszył się on ze zwycięstw swoich byłych podkomendnych nad wojskami rosyjskimi. Mówił wtedy, że to jego chłopcy tak wspaniale się biją. Rząd Królestwa przez przyjęcie i zachowywanie pozycji służalczej wobec zaborcy miał głos w coraz to mniejszej liczbie spraw. Początkowo miał on poparcie wśród ziemian, burżuazji i arystokratów. Działalność Rosjan a zwłaszcza wielkiego księcia Konstantego sprawiła, że te grupy społeczne, dotąd popierające politykę współpracy z Rosją, zaczęły się buntować i tworzyć opozycję. Ten zanik poparcia miał dwie przyczyny: na początku car obiecał przyłączyć do Królestwa ziemie litewskie i ukraińskie czego nie zrobił. Niezadowoleni domagali się spełnienia tej obietnicy. Drugą przyczyną było nieprzestrzeganie przez cara konstytucji Królestwa. Ten zarzut był podnoszony zwłaszcza przez szlachtę mieszkającą w zachodniej części państwa. Domagano się szanowania przyznanych swobód obywatelskich a także reform gospodarczych.

W 1820 roku wprowadzono w Królestwie Polskim cenzurę prewencyjną ograniczając w ten sposób przyznane swobody. Czyn ten był sprzeczny z konstytucją, która gwarantowała wolność słowa. Oprócz tej zmiany wzmocniono tajną policję. Rozpoczęły się aresztowania ludzi z przyczyn politycznych i rozpleniło się donosicielstwo. Wszystko to stało się przyczyną konfliktu. Bracia Bonawentura i Wincenty Niemojewscy z Kalisza skrytykowali te posunięcia cara. W tym czasie w sejmie był projekt ustawy wedle której ministrowie nie mieli odpowiadać przed sejmem za swoje czyny. Bracia zablokowali tą ustawę. Car odpowiedział zniesieniem jawności obrad sejmu oraz zakazał braciom przebywania w swojej obecności. Działania te sprawiły, że legalna opozycja nie miała możliwości działania. Mieszkańcy Królestwa, a wśród nich zwłaszcza szlachta i mieszczanie, zaczęli z niechęcią patrzeć na związek ich państwa z Rosją. Nie widzieli oni w nim żadnych korzyści dla siebie. Tylko bogaci mieszczanie i burżuazja czerpali zyski z ówczesnego stanu rzeczy. W tej sytuacji wytworzyła się atmosfera sprzyjająca utworzeniu tajnych organizacji narodowościowych i rewolucyjnych. Duży udział w tworzeniu tego typu organizacji miała młodzież, oficerowie a także studenci. Ci ostatni jaki jedni z pierwszych rozpoczęli działalność konspiracyjną zakładając w latach 1817-1823 wiele tajnych organizacji. Z nich najbardziej znany był liczący sobie 20 osób Związek Przyjacielski, inaczej Panta Koina. Jego członkowie sprzeciwiali się panującym jeszcze stosunkom feudalnym a popierali wartości wniesione przez oświecenie. Dwóch spośród członków tego stowarzyszenia udało się w roku 1819 na uniwersytet berliński gdzie stworzyli nową komórkę tej organizacji. Innym przykładem tego typu działań był Związek Wolnych Polaków założony przez działaczy lewicowych Maurycego Mochnackiego i Wiktora Heltmana. Organizacja ta miała charakter wybitnie niepodległościowy. W skład związku wchodzili studenci ale także młodzież gimnazjalna pochodząca z Królestwa. Wkrótce działalność związku została rozszerzona na Litwę i Kraków a przez pewien okres czasu wydawał on jawnie swoje własne pismo: "Dekadę Polską". Jednakże w roku 1823 działalność organizacji została odkryta przez władze i rozpoczęły się represje w stosunku do działaczy. Trzecia z kolei organizacją było Towarzystwo Filomatów założone przez Adama Mickiewicza, Józefa Jeżowskiego i Tomasza Zana w 1817 roku. Na początku swego istnienia Filomaci zajmowali się wzajemną pomocą w nauce, później jednak zwrócili się ku polityce i zagadnieniom narodowościowym. Ich celem było skłonienie opinii międzynarodowej do poparcia sprawy polskiej a sposobem dokonania tego wychowywanie ludzi. By nawiązać kontakt z młodzieżą i wpływać na nią stworzyli Związek Promienisty lecz władze wkrótce zabroniły mu działać. Wtedy utworzono Związek Filaretów. Członkami tej nowej organizacji mogli być ludzie dowolnej narodowości, nie tylko Polacy. Istnienie tej organizacji zostało odkryte przez policję carską w roku 1823. Śledztwem w jej sprawie kierował sam Nowosilcow, który specjalnie w tym celu przybył do Wilna. Śledztwo trwało rok i w jego wyniku skazano na zesłanie do Rosji lub więzienie 20 osób. Poza organizacjami tworzonymi przez uczniów i studentów działały także organizacje zakładane przez wojskowych. Najważniejszą z nich było Wolnomularstwo Narodowe utworzone w roku 1819 przez Waleriana Łukasińskiego. Działalność masonerii w Królestwie Polskim była dozwolona, działały 32 loże skupiające około 4,000 osób. Car Aleksander I był zwolennikiem masonerii i nawet sam należał do loży a także przyjął tytuł brata i protektora Wielkiego Wschodu Polskiego. Dlatego też użyto szyldu masonerii jako przykrywki dla organizacji narodowej. Łukasiński wykorzystał także już istniejące struktury masońskie i działających tam ludzi do utworzenia swej organizacji. Celem jej działania było uzyskanie niepodległości dla zjednoczonych ziem polskich na drodze walki. Rozpocząć się ona miała gdy tylko sytuacja międzynawowa byłaby dla niej korzystna. Początkowym celem było jednak uzyskanie aprobaty ludności dla wolnomularstwa. Wolnomularstwo Narodowe działało na terenie całego Królestwa Kongresowego a także w Księstwie Poznańskim. Jednakże w 1822 roku w Królestwie Polskim zawieszono działalność masonerii. Wolnomularstwo Narodowe stanęło przed groźbą wykrycia jego działalności przez policję. W obliczu tego zagrożenia Łukasiński utworzył nową organizację, tym razem głębiej zakonspirowaną i pozbawioną szyldu masonerii, Narodowe Towarzystwo Patriotyczne. W 1822 roku Łukasiński został zatrzymany przez policję, zdegradowany (był oficerem) i skazany na 9 lat twierdzy. W trakcie śledztwa starał się on ukryć istnienie Narodowego Towarzystwa Patriotycznego, przyznając się w zamian do założenia Wolnomularstwa Narodowego. Początkowo więziony był w Zamościu, później jednak przewieziono go do twierdzy w Schlisselburgu gdzie przebywał aż do śmierci. Bez jego przywództwa Towarzystwo przestało być aktywne choć miało nowego kierownika: pułkownika Seweryna Krzyżanowskiego.