I. Typy urzędników rzymskich.

1. Zgromadzenie Ludowe - na samym początku Zgromadzenie Ludowe powoływał król. Decydowało o wojnie i pokoju, sprawach kultu, wyborze urzędników, codziennym życiu polis. Do funkcji należało także rozpatrywanie problemów związanych ze sprawami polityki zagranicznej i wewnętrznej. Mogło także odwołać wyrok obywatelowi rzymskiemu. Całe społeczeństwo rzymskie podzielone było na 5 klas, w zależności od posiadanego majątku, a każda klasa zobowiązana była wystawić odpowiednią ilość wojska, tak zwane centurie, których było 193.

2. Senat - w jego skład wchodzili urzędnicy wyższego stopnia. Dopiero reforma z przełomu II i I wieku p.n.e pozwoliła niższym urzędnikom zasiadać w Senacie. W interesie Senatu leżało wybieranie urzędników i ich kontrola, przydzielanie prowincji prokonsulom i propretorom, zarząd sprawami finansowymi państwa, nadzór nad sprawami religijnymi, pobór żołnierzy, przyznawanie nagród, mianowanie dyktatora, rozstrzyganie o sprawach prowadzenia wojny lub zawierania pokoju. Liczba senatorów wynosiła 600.

3. Konsul - najwyższy urzędnik w rękach którego leżała władza wykonawcza. Mogli korzystać ze skarbu państwa w sposób nieograniczony, sprawowali dowództwo nad armią, zajmowali się odczytywaniem wróżb odnoszących się do spraw państwa, a poza terytorium polis dysponowali nieskrępowaną władzą.

4. Pretor - należała do nich władza niższego rzędu (imperium minus). Do ich zadań należało utrzymywanie porządku w polis i sprawy sądownicze w zakresie prawa karnego i cywilnego.

5. Edyl - do ich podstawowych funkcji należał porządek w mieście i zaopatrywanie rzymskich targów w jedzenie. Edylowie mieli zwyczaj urządzać igrzyska dla społeczeństwa na swój prywatny koszt.

6. Kwestor - osoba pomagająca konsulom w kwestiach związanych z finansami.

II. Etruskowie, Italikowie, Grecy.

1. Etruskowie - rodzima ludność mieszkająca w miastach - państwach, które miały od 15 tysięcy do 30 tysięcy mieszkańców. Mieli wysoko rozwiniętą kulturę, w miastach budowano akwedukty i sprawny system kanalizacyjny. Drogi pokryte były kostką brukową. Miasta - państwa (polis) ogrodzone były wysokimi obwarowaniami obronnymi. Zajmowali się wydobyciem rud żelaza, rzemiosłem i uprawiali metalurgię. W kulturze duchowej priorytetowe miejsce zajmowała problematyka śmierci, co było nawiązaniem do religii egipskiej. Ich religia była politeistyczna, wierzyli we wróżby i uprawiali magię.

2. Italikowie - po przybyciu na te tereny ulegli asymilacji z występującą tu kulturą Etrusków i przejęli pewne elementy z ich tradycji. Byli doskonałymi rolnikami, stąd ich kultura była mocno zakorzeniona w rolnictwie.

Mieszkali w specjalnych osadach, gdzie prowadzili normalne życie. W ich "polis" mieszkało od 200 do 300 osób. Każdej osadzie przewodził naczelnik nazywany meddix (dictatores).

3. Grecy - przeszli do historii jako twórcy tak zwanej Wielkiej Kolonizacji, która swoim zasięgiem objęła większość terytorium Italii. Mieli wysoko rozwiniętą kulturę, byli znakomitymi handlarzami i trudnili się sztuką rzemiosła. Religia wyznawana przez Greków to politeizm.

III. I i II. Triumwirat

1. Okres pierwszego triumwiratu.

Sytuacja polityczna w Rzymie była niepokojąca - głęboki kryzys, potrzeba wprowadzenia głębokich reform. Dokonał ich Lucjusz Korneliusz Sulla, który stał na czele stronnictwa optymatów, konserwatywnego ugrupowania, które skupiało członków bogatych rodów senatorskich i przeciwstawiało się demokratyzacji ustroju. Razem z reformami optymatów wzmocniono rządy Senatu. Optymaci nie utrzymali się długo przy rządach, ponieważ zaraz po śmierci Sulli władzę przejęli jego przeciwnicy polityczni popularowie, którzy wystąpili przeciwko reformom Sulli. Okres pierwszego triumwiratu przypada więc na burzliwy okres. Trumwirat był tajnym, nieformalnym porozumieniem zawartym między Gajuszem Juliuszem Cezarem Gnejuszem Pompejuszem i Markiem Krassusem w 60 roku p.n.e, którzy podzielili się władzą w kraju. Każdy z nich reprezentował inne segmenty polityczne. Pompejusz był znakomitym wodzem, który miał do dyspozycji legiony, Krassus zarządzał ogromnym majątkiem, a Cezar szczycił się ogromnym względami wśród popularów i zgromadzenia. Konsulat Gajusza Juliusza Cezara w 59 r. p.n.e. upłynął pod znakiem realizacji żądań Pompejusza, a także na ustalaniu podatków dla ludności prowincji. Na mocy uchwały zgromadzenia ludowego, Cezar otrzymał na 5 lat w zarząd od Senatu prowincje galijskie. Tym samym jego pozycja utwierdziła się, a między triumwirami pojawiły się rozdźwięki. W czasie wojny z Partami zginął Krassus, z Senatem zaczął przystawać Pompejusz, który po śmierci żony (była córką Cezara) popadł w konflikt z Cezarem. Podczas rzymskiej wojny domowej między Cezarem i Pompejuszem doszło do bitwy pod Farsalos w 48 roku p.n.e., w której zwycięstwo odniósł Cezar. Uzyskał on przez to pełnię władzy w państwie, którą jednak przepłacił śmiercią - został zamordowany przez przyjaciół.

2. Okres drugiego triumwiratu.

W celu uporządkowania sytuacji po śmierci Cezara doszło do zawiązania drugiego triumwiratu w 43 roku p.n.e. między Oktawianem Augustem, Markiem Antoniuszem i Markiem Lepidusem. Porozumienie miało charakter oficjalny i dotyczyło kolejnego podziału państwa. Zdecydowali się ukarać zabójców Cezara i zrealizowali swój cel w bitwie pod Filippi 42 roku p.n.e. Po śmierci Lepidusa doszło do kolejnej wojny domowej między dwoma triumwirami. W 31 roku p.n.e. doszło do starcia pod Akcjum, w którym zwycięstwo odniósł Oktawian August, który został jedynowładcą i pierwszym cesarzem Rzymu. Marek Antoniusz nie wytrzymał psychicznie i razem z Kleopatrą popełnili samobójstwo.

IV. Pozycja warstwy niewolniczej.

Pochodzili oni z podbojów terytorialnych Rzymu. Stanowili tanią siłę roboczą, a ich praca budowała gospodarkę rzymską. Pozbawieni byli jakichkolwiek praw. Stanowili głównie warstwę gladiatorów. Inni pracowali jako pomoc domowa, zarządzając majętnościami swoich panów. Nieraz dochodziło do powstań niewolników, wśród których największe było "Powstanie Spartakusa". Wystąpienia te stały się niebezpieczne dla Rzymian, którzy zrozumieli, że trzeba zmienić sposób ich traktowania. Można było uzyskać wolność od swojego pana za dobre sprawowanie.

V. Grupy społeczne.

1. Patrycjusze - to uprzywilejowana grupa wśród społeczeństwa o rodowym pochodzeniu. Tworzyli zamkniętą klasę, mieli wyłączność na obejmowanie urzędów i pełne prawa polityczne.

2. Plebejusze - to warstwa społeczna wywodząca się z prostego ludu, byli ludźmi wolnymi, ale bez niektórych praw politycznych. Nie mogli obejmować urzędów państwowych. Domagali się swoich praw i pragnęli przełamać monopol rządów patrycjuszy.

3. Nobilowie (Nobiles) - to najwyższa klasa społeczna ukształtowana z rodzin patrycjuszowskich i najbogatszych rodów plebejskich. Mieli dostęp do wysokich funkcji politycznych i utrzymywali się z wielkich majątków ziemskich.

4. Ekwici - to średnio zamożna warstwa społeczeństwa, w skład której wchodzili kupcy, bankierzy, przedsiębiorcy. To grupa finansjerów rzymskich. Ekwici na początku służyli w kawalerii.

5. Proletariusze - najuboższa grupa wśród społeczeństwa rzymskiego. Nie płacili podatków i nie służyli w wojsku. W znacznym stopniu utrzymywana przez państwo. Zajmowali się tylko wychowaniem swoich dzieci.

6. Optymaci - to konserwatywne ugrupowanie polityczne, byli członkami bogatych rodzin senatorskich.

7. Popularzy to ugrupowanie polityczne szukające poparcia w zgromadzeniach ludowych, przeciwstawiali się polityce arystokracji.