Sprowadzenie Krzyżaków na tereny polskie

Konrad Mazowiecki dążył do podboju plemion pruskich, które były pogańskie. W tym celu, aby wzmocnić swoje siły zwrócił się o pomoc do Zakonu Krzyżackiego w 1226 r. Nadał on Krzyżakom ziemię chełmińską nie rezygnując jednocześnie z władzy zwierzchniej nad tymi terenami. Zakon tymczasem sfałszował umowę zawartą z Konradem Mazowieckim w taki sposób, że ziemia chełmińska oraz wszystkie inne tereny zdobyte na pogańskich Prusach miały należeć do Krzyżaków. Dokument napisany przez Zakon został zatwierdzony przez papieża oraz cesarza niemieckiego. Do roku 1283 większość plemion pruskich zostało podbitych przez Zakon dzięki czemu państwo krzyżackie znacznie się rozrosło.

Zajęcie Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków

W 1308 r. Brandenburczycy najechali na Pomorze Gdańskie zajmując je. Zuchwałość swoją tłumaczyli tym, że Wacław II obiecał im te ziemie. Z tym atakiem zbiegło się powstanie w Krakowie, które Władysław Łokietek musiał stłumić. Przez to nie mógł wspomóc swoim wojskiem północnej dzielnicy Polski. Wówczas zwrócił się o pomoc do Krzyżaków, aby za opłatą finansową przepędzili Brandenburczyków z Pomorza Gdańskiego. Zakon przystał na tą propozycję, jednak po wypędzeniu intruzów z Gdańska, Krzyżacy sami zaatakowali miejscową ludność, a następnie zajęli całe Pomorze Gdańskie. Pod koniec swojego życia władca Polski dążył do odzyskania tej dzielnicy drogą dyplomatyczną. W tym celu próbował, także wsparcia ze strony papieża, lecz nie przyniosło to zamierzonego efektu. Pomorze Gdańskie wciąż znajdowało się w rękach Krzyżaków. To bardzo niepokoiło Łokietka, który postanowił zbrojnie odzyskać utracone zimie. Doszło do wojny z Krzyżakami w latach 1329-1332 w wyniku, której pomimo zwycięskiej bitwy pod Płowcami w 1331 r. Polacy utracili ziemię dobrzyńską oraz Kujawy, a Wielkopolska została spustoszona.

Stosunki polsko-krzyżackie za panowanie Kazimierza Wielkiego

Władzę w Polsce po Władysławie Łokietku objął Kazimierz Wielki, który podobnie jak jego ojciec kierował się środkami dyplomatycznymi w odzyskaniu Pomorza Gdańskiego. Widząc, że nie przynosi to efektu postanowił załagodzić spór z Zakonem o te ziemie. W 1343 r. Kazimierz Wielki podpisał pokój z Krzyżakami w Kaliszu. W jego wyniku Krzyżacy oddali Polakom ziemię dobrzyńską oraz Kujawy natomiast Pomorze Gdańskie i ziemię chełmińską król polski darował Zakonowi. Układ ten zagwarantował zaprzestanie walk polsko-krzyżackich na czas około sześćdziesięciu lat.

Stosunki polsko-krzyżackie za panowania Władysława Jagiełły

Kolejny konflikt Polaków z Krzyżakami powstał za rządów Władysława Jagiełły. Jego przyczyną stał się sojusz polsko-litewski zawarty w Krewie w 1385 r. Zakon krzyżacki dążył do jego rozbicia, ponieważ zaczął obawiać się o swoją przyszłość. W 1407 r. wielkim mistrzem krzyżackim został mianowany Urlich von Jungingen. Wkrótce potem wywiązała się wojna, która trwała od 1409 do 1411 r. Najważniejszą potyczką tego konfliktu była bitwa pod Grunwaldem, która rozegrała się 15 lipca 1410 r. Tam sprzymierzona armia polsko-litewska liczyła sobie 50 tysięcy ludzi. Wojsko to było pod względem mobilności słabsze od Krzyżaków, do których w tej bitwie przyłączyło się wielu rycerzy z Europy Zachodniej. Stroną polską dowodził Władysław Jagiełło, natomiast krzyżacką Urlich von Jungingen. Wielkie zwycięstwo odniósł w tej bitwie król polski. Na polu walki zginęła większość rycerzy zakonnych, a wśród nich dowódca ich armii. Po zwycięstwie pod Grunwaldem wojsko polsko-litewskie ruszyło na Malbork. Niestety ten manewr nie powiódł się. Jeszcze w październiku tego samego roku doszło do starcia polsko-krzyżackiego pod Koronowem, w którym Polacy odnieśli zwycięstwo. Następnie w 1411 r. w Toruniu doszło do podpisania pokoju pomiędzy zwaśnionymi stronami. Układ ten gwarantował powrót Żmudzi do ziem litewskich, Polacy natomiast odzyskali ziemię zawrzeńską. W 1413 r. w Horodle doszło do kolejnej unii polsko-litewskiej, na której oba państwa rozwiązały wszystkie sporne kwestie wynikające po unii w Krewie. W roku następnym rozpoczęto tzw. wojnę głodową między Polakami, a Krzyżakami. Dążono w niej do wspólnego niszczenia plonów rolnych stron przeciwnych. Jagiełło oprócz tego doprowadzał do oblężenia twierdz krzyżackich, w których schroniło się wojsko zakonne. Rozstrzygnąć spór polsko-krzyżacki miał sobór w Konstancji w 1415 roku. Niestety nie doszło tam do porozumienia. W wyniku czego wojna trwała nadal, aż doszło do następnego pokoju w 1422 r. na jeziorze Mejno.

Konflikt litewsko-krzyżacki w XV w.

Krzyżacy starali się wykorzystać każdą sytuację, aby osłabić sprzymierzone państwa polsko-litewskie. Wojna domowa na Litwie była dobrym momentem, aby ponownie zaatakować. Zakon włączył się w wojnę domową w tym państwie i jednocześnie zaatakował Kujawy. Sprzymierzona armia polsko-czeska zrewanżowała się Krzyżakom i najechała tereny Pomorza Gdańskiego. Tymczasem na Litwie w 1455 r. rozegrała się bitwa litewsko-krzyżacka pod Ultkonierzem, z której zwycięsko wyszli polscy sojusznicy. Jeszcze w tym samym roku podpisano pokój wieczysty w Brześciu kujawskim między stroną polską i krzyżacką.

Stosunki polsko-krzyżackie za panowania Kazimierza Jagiellończyka

Dla Krzyżaków ciągła walka ze stroną polską stawała się coraz bardziej uciążliwa. Wojny pochłaniały ogromne sumy pieniężne, które były organizowane poprzez coraz to nowe podatki nakładane na ludność państwa Krzyżackiego. W wyniku czego powstał związek pruski, który wystawił poselstwo w 1454 r do króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka, aby ten włączył ich ziemie do swojego kraju. Wówczas Prusacy zobowiązali się, że doprowadzą do powstania antykrzyżackiego. Król Polski zgodził się na ten układ i włączył Prusy do swoich ziem jednocześnie wypowiadając wojnę Zakonowi. Konflikt ten ze względu na czas trwania został nazywany wojną trzynastoletnią. Rozpoczęła się ona w 1454 r. Początkowo strona polska odnosiła porażki, które wynikały z faktu, że pospolite ruszenie nie było zaprawione w boju z dobrze wyszkoloną armią Krzyżaków. Pokazał to obraz bitwy polsko-krzyżackiej pod Chojnicami, w której zakonnicy odnieśli zwycięstwo. Szala zwycięstwa na stronę polską zaczęła się przechylać w 1457 r. kiedy to dzięki finansom pruskim udało się wykupić Malbork z rąk najemnych stacjonujących tam. Ostatecznie nad zwycięstwem Kazimierza Jagiellończyka zdecydowały dwie zwycięskie bitwy pod Swiecinem i pod Chojnicami. Konsekwencją ostatniej bitwy był koniec wojny trzynastoletniej i podpisanie II pokój toruńskiego w 1466 r.