Polska za panowania Kazimierza Wielkiego (lata 1333-1370)

1. Głównym celem polityki zagranicznej Królestwa była ekspansja terytorialna połączona z odzyskaniem utraconych terenów a także obroną granic państwa.

Podczas zjazdów w Wyszehradzie w latach 1335-1339 podpisano pokój z Czechami. Obie strony zgodziły się na ustępstwa: król Czech zrezygnował z ubiegania się o polską koronę, a Kazimierz Wielki przekazał królowi Czech pieniądze i zrezygnował z prób zajęcia Śląska. W 1343 roku w Kaliszu podpisano pokój z Zakonem Krzyżackim. Na jego mocy Zakon zachowała kontrole nad Pomorzem Gdańskim i Ziemią Chełmińską lecz zwrócił Polsce Kujawy i Ziemie Dobrzyńską. Inne ziemie które wróciły do Królestwa Polskiego wróciły to Mazowsze i niektóre z północno zachodnich ziem. Także Ruś Halicka oraz Lwów zostały zajęte przez Polaków w latach 1340-1349.

2. Nastąpiły zmiany w stosunkach wewnątrz-państwowych: zaczęło rozwijać się monarchia stanowa a co za tym idzie społeczeństwo stanowe.

W Polsce istniały w tym czasie następujące stany: możnowładcy feudalni i rycerze (w przyszłości stworzą stan szlachecki), mieszczanie, duchowni i chłopstwo. W czasach rządów Kazimierza Wielkiego zreformowana została administracja królestwa. Powołana została rada królewska (działająca jak "rząd"), całe królestwo zostało podzielone na poszczególne tereny, na szczeblu lokalnym reprezentantami króla zostali starostowie. Urząd wojewody został przekształcony w urząd ziemski.

Zmiany zaszły także w dziedzinie prawa. Opracowano dwa statuty praw, osobny dla wielkopolski i małopolski. W dziedzinie obronności zajęto się fortyfikowaniem miast (nakaz budowy murów wokół miast). Podzielone na chorągwie wojsko składające się z rycerzy było główną siłą mającą bronić kraju przed napaścią z zewnątrz. Pieniądze na wydatki królestwa pochodziły z dochodów uzyskiwanych z majątków należących do króla a także z różnorakich podatków: miejskiego, łonowego i ceł.

3. Rozwijała się także gospodarka królestwa. Za panowania Kazimierza Wielkiego powstały nowe cechy rzemieślników. Miastom zagwarantowano szereg nowych przywilejów, a także tworzono nowe poprzez lokowanie (nadawanie praw miejskich) osad. Za Kazimierza Wielkiego,w roku 1364, powstała Akademia w Krakowie, (znana później jako Uniwersytet Jagielloński).

Następcą Kazimierza Wielkiego został Ludwik Węgierski. Jego prawa do tronu (przedmiot wielu postanowień) zostały potwierdzone tzw. aktem budzińskim (1355). Polscy możnowładcy potwierdzili prawa Ludwika Węgierskiego a ten potwierdził ich dotychczasowe przywileje.

Unie Polski z Litwą i Węgrami (XIV,XVw.)

W czasie swoich rządów Ludwik Węgierski starał się umocnić swoją dynastie (Andegawenów) w Polsce. W 1374 nadał szlachcie przywilej koszycki a ta w zamian zgodziła się by następczynią tronu została jego córka Jadwiga. Na mocy przywileju szlachta zwolniona została z podatków (oprócz podatku 2 groszy z łanu) i utrzymywania dworu królewskiego w czasie jego podróży po kraju. W razie uczestnictwa w wyprawach wojskowych poza granice Polski mogła ona otrzymać odszkodowanie. Ponadto urząd starosty mógł być piastowany tylko przez Polaka.

Następczynią Ludwika Węgierskiego na tronie polskim została jego córka Jadwiga. Za jej panowania doszło do zawarcia unii Polsko-Litewskiej. Głównymi przyczynami jej powstania było zagrożenie jakie stwarzał dla obu państw zakon Krzyżacki. Litwa jako państwo pogańskie była celem ataków zakonu który tłumaczył je chęcią jej chrystianizacji. By wytrącić im ten argument z ręki Litwa musiała przyjąć chrzest, jednak nie chciała robić tego przez zakon lub Moskwę bowiem równałoby się to podporządkowaniu politycznemu. Postanowiła więc przyjąć chrzest od Polski. Władcy Litwy poszukiwali ponadto sojuszników do walki z Moskwą. Zrealizowanie planów ekspansji w kierunku wschodnim także wymagało posiadania sojuszników.

W 1385 roku w Krewie podpisano pierwszą unię Polsko-Litewską. Była to unia personalna, Wielki Książę Litewski Władysław Jagiełło miał poślubić Jadwigę, przyjąć chrzest i schrystianizować Litwę. W 1413 zawarto drugą unię pomiędzy dwoma państwami. Na jej mocy Władysław Jagiełło został królem Polski. Nie była to jednak unia realna - Litwa (Wielkie Księstwo Litewskie) pozostało oddzielnym państwem rządzonym przez Witolda, brata Władysława. Szlachta otrzymała kolejne przywileje (Jedlin i Kraków) które zapewniały jej nietykalność zarówno osobistą jak i majątkową. Statut Warcki gwarantował potomkowi Władysława prawo do tronu w zamian za ograniczenie wolności poruszania się chłopów i prawo do kupna najlepszych ziem.

Wojny z Zakonem Krzyżackim

W latach 1409-1411 toczyła się wielka wojna z Zakonem. Na początku Krzyżacy zajęli Żmudź i ziemie dobrzyńską, które jednak stracili po pokoju toruńskim w 1411 roku. Decydującą bitwą tej wojny była Bitwa pod Grunwaldem, 15 Lipiec 1410.

Po wojnie państwo zakonne przechodziło kryzys. Załamane militarnie, nie miało wymówki by prowadzić wojnę przeciwko Litwie (ta była już ochrzczona). Trawił je też kryzys gospodarczy. Część mieszkańców państwa zakonnego (szlachta i mieszczanie) zawiązało spisek mający na celu przyłączenie się do Polski. Król Kazimierz Jagiellończyk w roku 1454 przyłączył Pomorze Gdańskie do Polski na mocy edyktu inkorporacyjnego.

Kolejna wojna z zakonem toczyła się w latach 1454-1466 (wojna trzynastoletnia). Początkowo przewagę w wojnie zyskali Krzyżacy (klęska wojsk polskich pod Chojnicami) jednakże ostatecznie zwyciężyli w niej Polacy. W 1466 roku podpisano drugi pokój Toruński, kończący konflikt. Do Polski trafiły ziemie zajęte przez Zakon a także Warmia zostały one nazwane Prusami Królewskimi. Reszta ziem zakonu ze stolicą w Królewcu stała się polskim lennem. Polska odzyskała kontrole nad ujściem Wisły do morza co korzystnie wpłynęło na polski handel. W trakcie trwania wojny szlachta uzyskała kolejne przywileje. Mocą przywileju nadanego w Cerkwicy w 1454 roku decyzja o zwołaniu pospolitego ruszenia zależała odtąd od zgody sejmiku ziemskiego. Sejmiki te były organem władzy szlacheckiej.

Rządy Jagiellonów w Europie Środkowej

Królowi polski proponowano koronę Czech jednak odrzucił on tę ofertę. W latach 1440-1444 Polska i Węgry były związane unią a królem obu państw był syn Władysława II Jagiełły Władysław III zwany nazwany później Warneńczykiem. Przydomek ten pochodzi od bitwy w której padł w 1444 kończąc tym samym unię. Kazimierz Jagiellończyk rozpoczął prowadzenie polityki dynastycznej. Jego syn został królem Czech i Węgier i w końcu XV wieku Jagiellonowie zasiadali na tronach Litwy, Polski, Czech i Węgier. Jednakże tylko na Litwie ich władza nie była niczym ograniczona. W pozostałych krajach na przeszkodzie stanęła im szlachta lub mieszczaństwo. Kraje wchodzące w skład unii dynastycznej nie były ze sobą ściśle związane.

Początek XVI wieku stanowi kres polityki dynastycznej. Szlachta która przejęła ster władzy była jej niechętna. Wobec tego władzę w Czechach i na Węgrzech przejęli Habsburgowie. W 1569 roku zawarta została unia Lubelska która przekształciła dotychczasową unię personalną Polski i Litwy w unię realną.

DATY:

1304-1306-Władysław Łokietek doprowadza do zjednoczenia Małopolski, Kujaw, ziemi Łęczyckiej i sieradzkiej oraz Pomorza Gdańskiego

1308-1309- Pomorze Gdanskie zostało zajęte przez Brandenburgie a później przez Zakon Krzyżacki

1320-Władysław Łokietek koronowany na króla Polski

1331-bitwa pod Płowcami, Władysław Łokietek pokonuje wojska Zakonu Krzyżackiego

1335-zjazd w Wyszehradzie

1339-Sad w Warszawie

1343-Podpisano "pokój wieczysty" z Zakonem Krzyżackim

1346-1347-Statut piotrkowski i wiślicki

1346-1347- Kazimierz Wielki kodyfikuje prawa

1348-W Namysłowie zawarto pokój między Czechami a Polską

1349-Przyłączenie do Polski Rusi Halicko-Wlodzimirskiej

1364-Założenie Akademii Krakowskiej

1370-1382-Zawarcie unii między Polską a Węgrami

1374-Nadanie przywileju Koszyckiego

1385-Podpisanie układu w Krewie

1386-Władysław Jagiełło koronowany na króla Polski

1401-Zawarcie unii Wileńsko-Radomskiej

1409-1411-Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim

1410-Zwycięstwo nad Krzyżakami pod Grunwaldem

1413-Zawarcie Unia Horodelska

1414-1418-Sobór w Konstancji

1434-1444-Lata rządów Władysława III Warneńczyka

1440-Władysław Warneńczyk zostaje królem Węgier

1444-Bitwa pod Warną w której ginie Władysław - koniec unii z Węgrami

1454-1466-Wojna trzynastoletnia z Krzyżakami

1466- II pokój Toruński kończący wojnę trzynastoletnią