W ustroju jakim była monarchia feudalna na czele państwa stał władca zwany suzerenem. Stanowił on szczyt drabiny feudalnej. Podlegającymi mu wasalami byli możni, zarówno duchowni jak i świeccy. Oni z kolei byli seniorami dla rycerzy i niższych duchownych, którym podlegali chłopi. W ten sposób wyglądał układ stosunków społecznych w monarchiach feudalnych.

Władca feudalny był równocześnie posiadaczem ziemi, która musiała mu zapewnić dochody pozwalające na utrzymanie dworu i urzędników. Monarcha mógł oddawać ziemię w czasowe użytkowanie, było to tzw. beneficjum. Pan feudalny zwany seniorem najpierw odbierał od wasala homagium czyli hołd. Wasal klęcząc składał ręce w dłonie seniora, po czym ten podnosił go z klęczek. Następnie wasal składał przysięgę na wierność seniorowi i obiecywał należycie wywiązywać się z nałożonych na niego obowiązków. Ceremonię kończył akt inwestytury, którym senior oddawał ziemię w użytkowanie wasalowi. Hołd był aktem dotyczącym ściśle określonych osób, w związku z czym, ulegał on zerwaniu w wypadku śmierci którejś ze stron. Początkowo lenno było jedynie dożywotnie, z czasem stało się dziedziczne, ale można było je utracić dopuszczając się felonii czyli zdrady. Dziedziczenie lenna odbywało się na zasadzie primogenitury, a więc według starszeństwa synów, prawa do dziedziczenia nie posiadały córki ani bracia wasala. W ten sposób po władcy znajdowali się wasale królewscy otrzymujący lenno od króla, następnie kolejni, drobniejsi wasale. Lenno otrzymywali w użytkowanie także możni duchowni, stąd powstanie wielkich latyfundiów kościelnych.

Wasal zobowiązywał się do wypełniania określonych obowiązków. Musiał więc służyć seniorowi pomocą, przez którą rozumiano głównie wsparcie w razie wyprawy wojennej oraz radą czyli udziałem w radzie seniora i sprawowanych przez niego sądach. Wasalowi zabronione było szkodzenie w jakikolwiek sposób seniorowi.

Senior mógł mieć wielu wasali, wraz z którymi tworzył grupę lenną. Panowała jednak zasada, iż "wasal mego wasala nie jest moim wasalem".

Od VI wieku zaczęto stosować immunitety sądownicze i ekonomiczne oznaczające przekazanie możnym uprawnień do sądzenia wasali oraz ściągania danin dla króla.

Pan feudalny administrował swymi włościami poprzez wybranego przez siebie włodarza zwanego merem. Bardzo trudne było położenie chłopów, którzy nie posiadali ziemi a byli jedynie jej użytkownikami. Z czasem doszło do ujednolicenia się grupy poddańczej. W rzeczywistości traktowana była ona jak element włości należący do feudała i przekazywana była wraz z ziemią w ręce nowego właściciela. Poddaństwo nabywano albo przez urodzenie albo przez małżeństwo z osobą niewolną bądź na drodze umowy. Jedni z poddanych byli przypisani do ziemi i nie mogli opuszczać włości swego pana inni mieli prawo swobodnego poruszania się, jednak wszędzie byli zobowiązani do pełnienia roli poddanych. Poddani musieli świadczyć na rzecz feudała pogłówne pobierane w naturze lub pieniądzu, a także znacznie bardziej obciążającą daninę. Początkowo jej wysokość dowolnie określał pan feudalny, z czasem zaczęto ją wyznaczać z góry dla całej włości, a następnie była dzielona pomiędzy poszczególnych poddanych. Chłopi zobowiązani byli także do odrabiania pańszczyzny czyli do darmowej pracy na rzecz pana, której wymiar wyznaczał on w sposób dowolny. Na poddanych były też nałożone ograniczenia natury prawnej. W sytuacji, gdy poddany chciał zawrzeć związek małżeński z poddaną z innej włości musiał uzyskać zgodę panów - właścicieli obydwu włości a także zapłacić dość wysokie odszkodowanie. Poddany, który w świetle prawa mógł posiadać majątek w postaci ruchomości nie mógł dysponować nim na drodze testamentu, a jego rodzina traciła do niego prawo w wypadku jego śmierci. Cały majątek przechodził w takiej sytuacji na własność pana feudalnego. Było to tzw. prawo martwej ręki, a w wypadku zgody feudała na przekazanie majątku spadkobiercom musieli oni zapłacić odszkodowanie. Poddaństwo zrzucano albo przez wyzwolenie albo przez przedawnienie polegające na korzystaniu prze określony czas z uprawnień osoby wolnej oraz poprzez wstąpienie do stanu duchownego. Istniała tez kategoria ludności zwana hospites czyli goście, którzy byli ludźmi wolnymi i przenosili się bez ograniczeń z miejsca na miejsce w poszukiwaniu pracy.